Muziek is van invloed op je lijf, geest en welzijn

Geschatte leestijd: 10 minuten.

Een ronkende kop, afgelopen weekend in het Algemeen Dagblad.

“Waarom je in coronatijd baat kunt hebben bij een flinke portie Rammstein”.

Algemeen Dagblad 31-10-2020

Rammstein?

Ja, deze:

Maar het mag ook Bruce Springsteen, AC/DC, Mozart of Nick & Simon zijn hoor. Geen probleem. Het AD is niet zo moeilijk, en mijn muzieksmaak is al helemaal breed. Van klassiek tot smartlap, zeg maar.

Het gaat er in het artikel om dat mensen muziek benutten, soms zelfs aangrijpen, als middel van troost in onzekere tijden. Voorbeelden te over in coronatijd: het zingen op de Italiaanse en Spaanse balkonnetjes, het klappen en zingen in Nederland, Engeland en vele andere landen voor de zorgsector, enzovoort.

Knuffelhormoon

Neuropsycholoog Erik Scherder kan er natuurlijk prachtig over vertellen. Ik wou dat ik 10% van zijn presentatietechnieken bezat; die man neemt je mee in een verhaal. Vanuit de wetenschap is er wel eens kritiek op hem, dat hij de zaken versimpeld voorstelt, maar kom op. In de wetenschap kun je wel vanuit je ivoren wetenschapstoren met subsidiegeld je onderzoeken uitvoeren (en ja, dat heeft zeker nut!), maar ik vind het mooi én wenselijk dat resultaten uit die onderzoeken ook vertaald worden in gewone-mensen-taal. Dat doet alles voor het draagvlak voor (wetenschappelijk) onderzoek.

Professor Scherder is er helder over. Mensen gaan zingen omdat dat emotie oproept en oxytocine vrijmaakt, het ‘knuffelhormoon’. Voel je emotie, dan gaat er haast automatisch een prikkel naar de nabijgelegen motorische gebieden in je hersenen; dat zorgt ervoor dat je als vanzelf de neiging hebt om te bewegen en dansen (dat laatste geldt dan weer niet voor mij, muzikanten dansen niet). Bespeel je een instrument, dan gebeurt er helemáál veel tegelijkertijd in je hersenen. Motorisch, visueel (bladmuziek), auditief (horen van geluid).

Luisteren, meezingen of zelf spelen: muziek verrijkt je hersenen, laat je lichaam bewegen, maakt emoties los en zorgt voor een prettig gevoel. Niet gek toch, dat juist in bange, donkere dagen ‘waarin een virus de wereld bedreigt’, mensen naar muziek grijpen als houvast.

Onderzoek muziek in coronatijd

Maar waarom grijpen er -wereldwijd- nu zóveel mensen naar muziek als instrument in moeilijke tijden? En wat is eigenlijk precies dat effect van muziek op ons welzijn, op onze gezondheid?

Onderzoeker dr. Rebecca Schaefer doet namens de Universiteit Leiden al langer onderzoek naar de effecten van muziek op de hersenen. Samen met Prof. Roni Granot van de Hebrew University of Jerusalem, die daar een eigen muziekafdeling heeft, doet Schaefer nu internationaal (in 13 landen en in 8 talen) onderzoek naar het effect van muziek op het welzijn van mensen in coronatijd.

Doe mee!

Op het moment van schrijven (november 2020) kun je nog meedoen aan het onderzoek van Schaefer en Granot.

Ik heb de vragenlijst inmiddels ingevuld. Niet heel moeilijk; soms moet je even een momentje nadenken over een bepaalde vraag.

Leuk is dat je aan het eind van de vragenlijst met een klein rapportje inzicht krijgt in je persoonlijk profiel. Gebaseerd op de ‘Big 5’ dimensies van de persoonlijkheidstheorie: extraversie, vriendelijkheid, consciëntieusheid (wat een prachtig woord), emotionele stabiliteit en openheid naar nieuwe ervaringen.

Oké, even kort dan. Mijn scores ten opzichte van alle respondenten:

Mijn scoreGemiddelde score
Extraversie44.44
Vriendelijkheid75.23
Consciëntieusheid5.55.40
Emotionele stabiliteit6.54.83
Openheid naar nieuwe ervaringen5.55.38

Dus. Ik kan me er wel in vinden 😉

Maar we hadden het over de invloed van muziek

Muziek is een van de krachtigste middelen om emoties op te roepen. Dat weet ik, als emotioneel stabiele (haha!), als geen ander. Muziek triggert mijn emoties, ik schreef er al eens eerder over. Je kunt jezelf met muziek heel goed in een bepaalde emotie brengen. Maar ook Scherder en Schaefer roepen het tegen iedereen die maar wil horen. Prof. Scherder pleit niet voor niets voor herintroductie van het muziekonderwijs op scholen. Goed voor de concentratie, voor de ontwikkeling van de hersenen én voor het welzijn en onderlinge welbevinden van veel leerlingen.

Tal van onderzoeken ‘bewijzen’ de positieve invloed van muziek op het brein en gedrag. Het mooie aan muziek is ook dat het het héle brein weet te activeren. Elk element, zoals ritme, klank, melodie en harmonie, beïnvloedt een specifiek deel van de hersenen. Er gebeurt van alles tegelijk in de hersenen. Bij positieve herinneringen door de muziek komt er dopamine vrij, we benoemden het al eerder in dit artikel. Maar muziek is ook een relatief veilige manier om negatieve gevoelens te verkennen. Muziek kan troost bieden, maar uiteindelijk ook weer afleiden. Muziek kan ook inspireren, energie geven, bijvoorbeeld om een (top)sportprestatie te behalen.

Afbeelding: Mark Reijntjens, eerder opgenomen in een AD artikel over de invloed van muziek

Muziek als verbindende factor in alle leeftijdsfasen

De University of Sheffield, eveneens betrokken bij het internationale onderzoek naar hoe mensen ‘muziek’ inzetten tijdens de corona pandemie, heeft per leeftijdsfase onderzocht wat muziek toevoegt aan het welzijn van mensen. Het onderzoekscentrum Music Mind Machine (een project binnen de University of Sheffield) biedt een platform voor onderzoekers en studenten om muzikale ervaringen vanuit een interdisciplinair perspectief te onderzoeken, waarbij theorieën en methoden uit muziek, psychologie, sociale wetenschappen en computerwetenschappen worden gecombineerd. Onderzoek dat in het centrum wordt uitgevoerd, is zowel fundamenteel als toegepast.

Baby’s – 3 jaar oud

Effecten van muziek:

  • emoties herkennen
  • bewustwording van je lichaam
  • gedrag reguleren

3 tot 5 jaar oud

Effecten van muziek:

  • de lol van muziek als verbinder tussen mensen ontdekken
  • emoties reguleren
  • verbeelding met muziek
  • routines ontdekken met muziek

Tieners

Effecten van muziek:

  • met name het reguleren van emoties: boosheid, gevoelens van overweldiging
  • muziek als gezelschap: bijvoorbeeld wanneer je je wat alleen voelt
  • muziek gebruiken om met beide benen op de grond te blijven
  • muziek gebruiken om sociale interactie met leeftijdsgenoten te stimuleren

Volwassenen

Effecten van muziek:

  • nieuwe vaardigheden ontdekken door muziek
  • met muziek je doel in het leven (her)ontdekken en je identiteit ontwikkelen
  • sociale verbinding leggen met anderen door muziek in groepsverband te ondergaan of zelf te spelen
  • muziek verbinden aan belangrijke gebeurtenissen, waardoor je je later deze momenten, plaatsen en relaties met mensen beter herinnert

Muziek in de gezondheidszorg

De invloed van muziek in de gezondheidszorg is groot. Beter gezegd: kán groot en nog veel groter zijn dan nu.

Een prachtige toepassing is natuurlijk het werk van Muziekids; ik schreef er al vaak over. Kinderen en jongeren afleiden door samen muziek te maken: muziek draagt op allerlei manieren bij aan het welzijn van kids in ziekenhuizen en klinieken. Muziek ontspant, is een vorm van tijdverdrijf, biedt afleiding en soms ook troost.

Maar muziek zorgt er ook voor dat er na een operatie minder pijnmedicatie nodig is. Muziek biedt ontspanning voor dementerende ouderen, bijvoorbeeld bij angst of onrust. Muziek verandert de sfeer op een afdeling in een ziekenhuis of verzorgingstehuis, leidt mensen in positieve zin af en brengt hen mentaal vaak in een positievere stemming. Muziek heeft invloed op vitale functies van premature baby’s, vergroot de kans op overleven.

Joanne Loewy, directeur van het Louis Armstrong Centre voor muziektherapie in Mount Sinai ziekenhuis (New York) verwoordt het als volgt:

“Music therapy offers the best medicine against pain. Clinically indicated ánd cost effective. No side effects.”

Joanna Loewy

Het Mount Sinai heeft zúlke goede ervaringen met muziektherapie, dat het een speciale afdeling, het Louis Armstrong Centre of Music Therapy, heeft vormgegeven. Vanuit daar worden dagelijks muzieksessies uitgevoerd op de Intensive Care, in het moeder&kind centrum, op de uitslaapkamers, op de afdeling neonatologie, bij oncologie, rondom de gezinszorg, op de afdeling voor pijnmedicatie en in het hospice. Maar er wordt ook gemusiceerd in de wachtruimtes en lobby’s van het ziekenhuis.

Muziek als onderdeel van de Nederlandse gezondheidszorg

Ook in Nederland zijn diverse artsen en arts-onderzoekers inmiddels specifiek met onderzoek naar de inzet van muziek en muziektherapie bezig.

Hans Jeekel

…is hoogleraar chirurgie en was eerder hoofd van de afdeling chirurgie van het Erasmus MC (Rotterdam). Hij startte een speciale foundation: Muziek als Medicijn. De stichting zet in op brede introductie van muziek als duurzame behandelingsvorm:

Door het uitvoeren van systematische literatuuranalyses en kwalitatief hoogstaand klinisch onderzoek draagt de onderzoeksgroep bij aan de wetenschappelijke kennis over de werking en de toepassingen van muziek met als doel om de muziek als behandeling in de reguliere zorg de plaats te geven die haar toekomt. 

Arie Bos

…werkt bij UMCG aan wetenschappelijke onderbouwing van de inzet van muziektherapie op de kinderafdeling. Als afdelingshoofd van de afdeling neonatologie initieert hij eind 2018 experimenten met muziektherapie voor zieke pas geboren kinderen. Live muziek blijkt direct zichtbaar te zorgen voor meer rust (ademhaling, hartslag) bij de kindjes, bijvoorbeeld als er bloed wordt geprikt of wanneer ze gescheiden zijn van de moeder. Ook stimuleert muziek de ontwikkeling van de hersenen. Live muziek werkt duidelijk beter dan een mp3 of radio: al musicerend kan de therapeut direct inspelen op gedrag en reactie van de baby’s. En: het is veel minder ingrijpend dan bijvoorbeeld het toedienen van extra kalmerende medicatie.

Artur Jaschke

…is onderzoeker klinische Neuromusicologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en gastonderzoeker cognitieve muziek neurowetenschappen op de afdeling Neonatale Intensive Care van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Jaschke is onder andere betrokken bij onderzoek naar de inzet van muziektherapie in de zorg, werkt mee aan de ontwikkeling van meetmethodes voor het meten van effecten van muziekinterventies in die zorg en doet onderzoek naar de inzet van muziek op de intensive care. Daarnaast doet hij mee in theatercolleges van Miracles of Music.

Pim Giel

…doet al jaren onderzoek naar de inzet van muziek in de zelf-, mantel- en professionele zorg. Met ‘zijn’ stichting en team Miracles of Music heeft hij een film geproduceerd, worden theatershows gegeven, muziekmeetings georganiseerd (educatief programma voor verzorgers) en is er een periodiek congres over muziek en muziektherapie.

Er is nog zo weinig bekend

Dat muziek een invloed heeft op ieders welbevinden, dat ligt zo voor de hand. (Haast) iedereen ervaart het (bijna) dagelijks, zowel in de privésfeer als binnen en buiten de zorgsector. Het geluid rondom de invloed van muziek op je welzijn en gezondheid wordt sterker. Er komt meer en meer (media-)aandacht voor deze invloed.

In 2016 werd een, denk ik, prachtig landelijk congres georganiseerd rondom de inzet van muziek in de zorg. “Denk ik”, want ik was er -helaas- niet bij.

Gelukkig hebben we de programmafolder nog 🙂

En een sfeer-impressie van een voorgaande editie.

2016 was voor mij een intensief medisch jaar, waarin ik die kracht van muziek graag binnen de muren had gehad van de ziekenhuizen die ik bezocht, of waar ik werd geopereerd. Maar ik heb het destijds niet gevonden.

De aandacht voor muziek op welzijn binnen en buiten de zorg neemt dus toe. Maar tegelijkertijd wordt die kracht, die waarde, nog zo weinig gebruikt. Dat wat er wordt aangeboden of georganiseerd zijn in mijn ogen mooie! incidenten, ad-hoc activiteiten. De afdelingen “muziektherapie” in ziekenhuizen zijn allang weer wegbezuinigd. Dat wat in de USA in allerlei ziekenhuizen duurzaam verankerd is, vindt hier geen financiering. Waarom lukt het hier in Nederland nog niet, terwijl muziek aantoonbaar levens van mensen beïnvloedt? Zelfs overlevingskansen bevordert (te vroeg geboren baby’s), behandeling en verblijf in ziekenhuizen en klinieken makkelijker maakt (Muziekids), mensen minder pijnmedicatie laat innemen of de laatste levensjaren (van iemand met dementie) verzacht? Mensen door grote crises (corona) heen trekt?

Een paar factoren, denk ik dan als ‘leek’.

  1. Aandacht. De structurele inzet van muziek is nog niet zo bekend. Iedereen ervaart het, maar veelal in privésfeer.
  2. Geld. Stichtingen die actief zijn met muziek in de zorg moeten beroep doen op fondsen en adhoc subsidies, waardoor ontwikkeling niet zo snel gaat als gewenst. Er is geen structurele financiering.
  3. Prioriteit. Een ziekenhuis heeft wel wat anders aan z’n hoofd dan ‘lekker muziek maken’. Zeker nu in coronatijd. Maar precies hier gaat het ook fout: het is niet ‘een beetje muziek maken’, het is overleven, verzachten, het betekent een lagere bloeddruk, minder medicatie. Keiharde feiten, naar mijn idee.
  4. Gebrek aan bewijs. Er is nog zo weinig wetenschappelijk bewijs. Onderzoek op dit terrein staat nog in de kinderschoenen. Althans, in Nederland, want in de USA is men al veel verder. Haal dát dan naar Nederland, denk ik dan simpel. Als het effect met wetenschappelijk bewijs al elders is aangetoond, waarom moet het dan hier in Nederland allemaal opnieuw?
  5. (Gebrek aan) samenwerking. Ieder voor zich. En ja, samenwerken is moeilijk. Ieder heeft een eigen belang, eigen projecten, eigen onderzoek, een eigen opdracht. Daar overheen stappen is heel moeilijk, zeker als je afhankelijk bent van (dat beetje) financiering. Maar krachten bundelen betekent, als het goed is, uiteindelijk meer bereiken.

Ik ben benieuwd waar we over vijf, over tien jaar staan. Of Rebecca, Erik, Hans, Arie, Artur, Robbert (van Muziekids, red.), Pim en al die anderen elkaar meer hebben weten te vinden.

Ik hoop het mee te maken. Over tien jaar ben ik 56. Dan kan ik minstens nóg eens tien jaar genieten van al die effecten van muziek, op mijn eigen welzijn en dat van anderen. Buiten, maar vooral ook bínnen de gezondheidszorg.

Better Days Are Coming

Laten we afsluiten met muziek. Springsteen zingt in Better days over betere tijden die aanbreken. In de song toegepast op een relatie, maar ik pas ‘m gewoon -met een dichterlijke vrijheid- toe op betere tijden voor muziek in de gezondheidszorg. En op betere tijden post-corona, natuurlijk.

Deel je ervaringen

“Welke muziek wil je graag horen?” De arts keek me vriendelijk aan, maar wilde duidelijk wel een antwoord. Ik was enigszins gespannen, er zou zodadelijk een flinke injectienaald de zenuwen van mijn rug ingaan. Een ‘epiduraaltje’, in vaktermen. “Springsteen”, antwoordde ik zonder enige twijfel. Natuurlijk. En zo geschiede. “Goede keuze, die horen we niet zo heel vaak”, zei de arts nog, al glimlachend. Daarna gaf ik me over aan de mij o zo bekende rockende beats. En aan de injectiespuit. Het was zo gepiept, het duurde maar een paar Springsteen-nummers lang. Dát is de kracht van muziek.

  • Op welke manier gebruik jij muziek om je beter te voelen? Of om dichter bij je emoties te komen?
  • Welke muziek luister je als je je blij voelt? En als je somber of verdrietig bent? Welke muziek laat je ontspannen? En bij welke muziek kun je goed werken of studeren?
  • Heb jij een favoriet liedje in deze corona-periode? Iets dat je specifiek door deze tijden loodst?
  • Op welke manier(en) heb jij wel eens met muziek in de zorg te maken gehad?

Deel je ervaringen via de reacties hieronder.

Meer lezen

  • Ik schreef al eens een blog over de invloed van muziek op de concentratie van kinderen en jongeren.
  • Dokters van Morgen besteedde eind 2019 een uitzending aan de werking van muziek in de gezondheidszorg. Zeker kijken, als je in het onderwerp geïnteresseerd bent!
  • Meer weten over Muziekids of Muziek als Medicijn?
  • Terugluisteren: radio-item met Arie Bos (UMCG) over muziektherapie bij zieke baby’s.
  • Duik eens in het Music Mind Machine project van de University of Sheffield; je vindt er diverse publicaties, podcasts, video’s en je kunt deelnemen als vrijwilliger, onderzoeker, eventdeelnemer of (muziek)student.
  • Welke rol speelt muziektherapie, al sinds de jaren ’90, in het Mount Sinai ziekenhuis in New York? Het Louis Armstrong Department van dat ziekenhuis maakte er een filmpje over. Verspreid over de USA werken al ruim 5.000 mensen als muziektherapeut!

Coverfoto: met dank aan ACMF, de Australian Children’s Music Foundation

Muziekonderwijs is goed voor je brein -zeker ook dat van kinderen.

Geschatte leestijd: 5 minuten.

We weten het al een tijdje. En toch, het is fijn als het af en toe ook wetenschappelijk onderbouwd wordt. Neurowetenschappers hebben nieuw bewijs gevonden dat het leren bespelen van een muziekinstrument goed is voor de ontwikkeling van het brein van kinderen. De klassieke route die ik heb gevolgd, AMV lessen (Algemene Muzikale Vorming) – blokfluit lessen – piano/synthesizer lessen, is ouderwets natuurlijk. Kinderen leren tegenwoordig op een hele andere manier een muziekinstrument bespelen. Maar los daarvan: muziekonderwijs is goed voor je brein; dat werd pasgeleden opnieuw bewezen in een onderzoek van de Pontifical Catholic University en de Universidad del Desarollo in Chili.

Muzikale vorming stimuleert specifieke gebieden in je hersenen

Bij kinderen die muziekonderwijs volgen wordt in het brein dat gebied geactiveerd dat gerelateerd is aan het vasthouden van je aandacht en aan diverse uitvoerende functies. De activering van dat gebied betekent onder andere beter lezen, een grotere veerkracht, een toenemende creativiteit en een betere levenskwaliteit.

Twee specifieke mechanismen liggen ten grondslag aan de betere prestaties van muzikaal ontwikkelde kinderen op het gebied van ‘aandacht vasthouden’ en ‘geheugen’. Eén mechanisme is wat algemener gericht op het beter kunnen vasthouden van je aandacht bij taken, het andere mechanisme richt zich specifiek op het beter kunnen ‘vertalen’ van dat wat je hoort.

Onderzoek bij Chileense kinderen

Het onderzoeksteam onderzocht 40 Chileense kinderen in de leeftijd 10-13 jaar. De onderzoeksresultaten zijn inmiddels gepubliceerd in Frontiers in Neuroscience. In het onderzoek werden 20 kinderen onderzocht die een instrument bespeelden, minstens twee jaar les hadden gevolgd, minstens twee uur per week oefenden en op regelmatige basis in orkesten of muziekensembles speelden. Daarnaast was er een controlegroep van 20 kinderen van lagere scholen in Santiago de Chile, die geen muzikaal onderwijs hadden gekregen (buiten dat wat op school werd aangeboden).

Functionele MRI (fMRI) werd ingezet om de hersenactiviteit bij kinderen te meten terwijl ze een reeds in 2006 door Johnson & Zatorre ontwikkelde taak (‘bimodal (auditory/visual) attention and working memory task’) uitvoerden. Deelnemende kinderen werd gevraagd om zich te concentreren op één abstract figuur of een korte melodie, óf een combinatie van figuur en melodie, die gedurende vier seconden te zien en/of te horen was. Twee seconden daarna werd gevraagd, met ja/nee vragen, om zowel het beeld als de melodie terug te halen in het geheugen. Daarnaast werd gelet op reactietijd. Beide groepen kinderen reageerden even snel. Kinderen die muziekonderwijs volgden scoorden echter significant beter op de geheugenoefening, door aantoonbaar toegenomen hersenactiviteit. Ook was er een correlatie tussen ‘positief scoren op de oefening’ en ‘aantal jaren muziekonderwijs’: kinderen die langer muziekles hadden gevolgd scoorden significant beter op de oefening dan kinderen die korter of geen muziekles hadden gevolgd.

fMRI om de hersenactiviteit bij kinderen te meten tijdens een geheugenoefening

Er zijn meer voordelen voor kinderen die met muziek bezig zijn

Het bespelen van een instrument, maar ook zelf zingen en zelfs het luisteren naar muziek stimuleert het brein. Door deze activiteiten worden voortdurend nieuwe verbindingen in de hersenen gelegd, het ontwikkelt spraakfuncties en het helpt bij het herkennen van geluiden. Het luisteren naar muzikale beats geeft je kind ook betere rekenvaardigheden omdat het stimulerend werkt op het geheugen, aandacht en concentratie.

Een onderzoek aan de Universiteit van Helsinki liet al eerder zien dat muziekonderwijs de ontwikkeling stimuleert van vaardigheden rondom het herkennen en onderscheiden van klanken en op het gebied van de woordenschat. Een ander onderzoek liet al zien dat het gestructureerd aanbieden van muzieklessen diverse cognitieve functies verbetert, zoals het korte termijn geheugen, vaardigheden rondom het redeneren, plannen en het jezelf kunnen afremmen. Vaardigheden die uiteraard goed van pas komen in academische omgevingen.

Moet ieder kind nu op muziekles?

Ja. Nee.

Natuurlijk voegt het volgen van muziekles iets toe aan de hersencapaciteit en vaardigheden van kinderen, zoals bovenstaande onderzoeken laten zien. Wat dat betreft is het dus voor álle kinderen zinvol om deel te nemen aan muziekonderwijs. Maar kinderen moeten er vooral ook lol in hebben, of krijgen. De universele (wereld)taal van muziek spelenderwijs leren ontdekken.

En als het niet werkt, of nog niet werkt, dan kiest een kind vooral een andere hobby. Hoogstens kun je je kind periodiek prikkelen om eens een proefles te volgen, of een nieuw instrument te ontdekken. Je merkt vanzelf wel aan hem of haar of de wil er is om echt structureler muzieklessen te volgen. ‘Pushen’ werkt uiteraard contraproductief.

PS voor wie nooit de kans kreeg om muziekles te volgen

Altijd al muziekles willen volgen, maar nooit de kans gekregen?

Het is nooit te laat om te starten met muziekles.

Neuropsycholoog professor Erik Scherder vertelt: “Op een ochtend werd ik wakker en dacht ik ineens: het is nooit te laat voor die viool. Mensen van rond mijn leeftijd die voor het eerst een instrument gaan bespelen, krijgen namelijk extra activiteit in hun prefrontale cortex. En wie wil dat nou niet? Juist die cortex is bij veroudering een van de kwetsbaarste onderdelen van het brein. Muziekles houdt hem langer fit, waardoor het geheugen scherper blijft en het probleemoplossend vermogen op peil wordt gehouden.”

En laat je Erik Scherder aan het woord, dan gaat het ook al snel over kinderen. “Neem dat mooie Amerikaanse onderzoek bij kinderen die muziekles krijgen en die van hun 6de tot 9de werden gevolgd. Deze kinderen blijken over de hele linie beter te presteren. Hun hersenbalk, de verbinding tussen hun beide hersenhelften, is bij hen dikker geworden door het musiceren. Linker- en rechterhelft werken dus beter samen, wat hun brein flexibeler maakt. En nog meer goed nieuws: je hoeft er niet eens goed voor te zijn in muziek – áls je maar muziek speelt, dat is al voldoende. Onvoorstelbaar toch, dat het muziekonderwijs is wegbezuinigd in Nederland? Muziek is zó goed voor je algehele ontwikkeling. Het raakt je: muziek doet je verwonderen, verbazen, emotioneren, herinneren, het verbindt je met anderen. Muziek grijpt in op de diepste structuren in het brein. We leren het eerder dan taal: al in de buik van onze moeder veranderen onze ademhaling en hartslag zodra we daarbuiten muziek of gezang horen. Muziek is een psychofysiologisch oermechanisme van de mens.”

Bron bij de quotes van Erik Scherder: Psychologie Magazine

Deel je ervaringen

  • Heb jij vroeger zelf muziekonderwijs gevolgd, buiten de lessen op basisschool of middelbare school? Of volgt je kind nu muzieklessen?
  • Welke positieve effecten zie jij van het volgen van muziekonderwijs op de ontwikkeling van vaardigheden, bij jezelf of bij je kinderen?
  • Op welke manier(en) stimuleer jij je kinderen om muziek te luisteren en/of muziekinstrumenten te ontdekken?

Deel je ervaringen via de reacties.

Meer lezen

  • Ik schreef al eerder over mijn zoon Tijs die, na een aantal jaren fanatiek te kiezen voor voetbal, interesse kreeg in piano spelen. Zónder dat ik hem, als toetsenist, daartoe pushte; natuurlijk speelde ik wel eens samen met hem op de piano en kwam hij kijken bij optredens van mijn bands. Overigens voetbalt hij nog steeds 🙂 naast zijn piano- en bandlessen.
  • Ook schreef ik eerder een blog over Muziek leert je scherper waarnemen en bewuster nadenken.
  • Lees het volledige onderzoeksartikel van de Chileense Universiteit:

‘Muziek luisteren en spelen houdt ál onze breinnetwerken niet alleen actief, het versterkt ze ook. De muzieknetwerken blijken intensief verbonden te zijn met de taalgebieden, waardoor muziek ons taalgevoel kan stimuleren.’

– Erik Scherder

Meer financiering voor muziekonderwijs: bruggen bouwen tussen onderwijs, cultuur en zorg

Geschatte leestijd: 15 minuten.

Corona 2020. Het is óók de tijd van de overal opploppende webinars. Welk onderwerp ook door mijn hoofd schiet: er is een webinar voor, heb ik gemerkt. Zo volgde ik deze week een webinar-uurtje over én door Méér muziek in de klas. Het eerste door hen gegeven webinar, zo begreep ik, met een zeer goed gekozen eerste thema ‘Hoe regel je financiering voor méér muziekonderwijs’? Een verslag over Muziekakkoorden, passie, lokale fondsenwerving, commitment en stappenplannen.

Waarom neem ik deel aan dit webinar?

-> NB: Deze (persoonlijke) inleiding kun je ook overslaan: ga direct naar het verslag van het webinar.

Aanleiding

Ik ben, onder de vlag van Stichting Muziekids, al enige poos bezig met een lobby voor méér muziek in het ziekenhuis. Specifieker: méér muziek (opvang en beleving) voor kinderen en jongeren in het Amphia ziekenhuis in Breda. Om hen daarmee een leuke activiteit te bieden, opvang te bieden, afleiding en soms ook een beetje troost.

Éen van de onderdelen in deze lobby is het aangaan van lokale verbinding. Met de cultuursector, met het lokale bedrijfsleven, met serviceclubs én met het Bredase onderwijs.

Verbinding onderwijs, cultuur en zorg

Cultuur leeft, binnen de Bredase hogere, middelbare en lagere scholen. Er gebeurt uiteraard al een hoop als het gaat om cultuur, muziek, dans, toneel binnen het onderwijs in Breda. Dat realiseren en faciliteren is al een ‘goed doel’ op zichzelf, want er is altijd méér financiering nodig. Toch heb ik in de gevoerde gesprekken gemerkt dat er veel interesse en enthousiasme is om de culturele activiteiten in het onderwijs, en specifieker die op het gebied van muziek, te koppelen aan een voor de school extern goed doel als Muziekids; ‘méér muziek in het ziekenhuis’.

Scholen willen graag samenwerken met externe partners; er is vaak een wens tot samenwerking en verbinding. Het ‘met de school je inzetten voor een goed doel’ kan onderdeel zijn van lessen maatschappijleer, geeft leerlingen en studenten zicht op hun eigen rollen in de maatschappij. Het geeft een extra dimensie aan de cultuur- en muzieklessen: niet alleen muziek maken, maar muziek maken voor het goede doel.

Het ziekenhuis is daarnaast een voor veel scholen interessante maar ook minder goed toegankelijke omgeving. Een interessante samenwerkingspartner -maar hoe maak je verbinding, met welke insteek of welke activiteiten ga je samen aan de slag? ‘Muziek in het ziekenhuis’ legt die verbinding tussen zorgsector, cultuursector en onderwijs.

Veel kinderen en jongeren hebben niet zo’n beeld bij een ziekenhuis, totdat ze er zelf (of een broertje, zusje, ouder of familielid) in belanden. De omstandigheden zijn dan meestal niet ideaal, je bent ziek, je mist thuis, ja je mist zelfs school en je klasgenoten. ‘Muziekids Breda’ geeft scholen en leerlingen concrete tools om eens in een ziekenhuis rond te kijken zónder de directe lading van ‘ziek zijn’.

En meewerken aan een goed doel, fundraisen, samenwerken, geeft ook gewoon een goed gevoel. Haast iedere school organiseert jaarlijks ‘iets’ voor het goede doel; Muziekids in het ziekenhuis is dan een laagdrempelig project dat veel kinderen en jongeren (en hun ouders + docenten) aanspreekt.

Mijn doel deelname webinar

Mijn interesse werd gewerkt in het webinar ‘Money money money’ van Méér muziek in de klas. Een stichting die structureel muziekonderwijs nastreeft voor álle 1,6 miljoen basisschoolkinderen in Nederland.

Haast alle leerkrachten muziekonderwijs die ik in de loop der tijd in Breda heb gesproken zijn razend enthousiast om hun school te koppelen aan Muziekids Breda. Welk vak je ook als uitgangspunt neemt: er zijn koppelingen te maken met méér muziek in het ziekenhuis voor kinderen en jongeren. Maar tegelijkertijd hoor ik nog veel geluiden over de krapte waarin men werkt als het gaat om muziekonderwijs op school. Er is te weinig geld en daardoor te weinig uren, te weinig muziekdocenten, te weinig ruimte voor opleiding en training van nieuwe docenten die muzieklessen kunnen en willen verzorgen. Op veel scholen staat of valt het muziekonderwijs nog met één enthousiaste muziekgedreven docent. Ja, men wil het initiatief Muziekids graag ondersteunen met fundraising en bewustwording tijdens de lessen, maar tegelijkertijd is eerst extra financiering nodig.

Laat dit webinar nu net gaan over het regelen van extra financiering voor structureel muziekonderwijs voor alle basisschoolleerlingen. Mijn doel van deelname aan het webinar is om meer kennis op te doen over de financieringswijze(n) van muziekonderwijs. Om uiteindelijk te onderzoeken hoe we in Breda muziekonderwijs en Muziekids kunnen koppelen. Ofwel hoe we samen beter invulling kunnen geven aan de interessante crossover tussen cultuur, zorg en onderwijs. En: daarvoor gezamenlijk voldoende middelen uit de Bredase markt kunnen ophalen.

Met méér muziek in de klas uiteindelijk ook méér muziek in het ziekenhuis. Maar ook: Met méér muziek in het ziekenhuis een extra dimensie aan het muziekonderwijs op scholen.

Voordat we in de inhoud van het webinar duiken, nog even een snelle blik op de website van Méér muziek in de klas.

MuziekAkkoord

Hoe wordt muziekonderwijs normaliter gefinancierd? Méér muziek in de klas heeft al veel in kaart gebracht.

  • Er is een regeling van het Fonds voor Cultuurparticipatie, Cultuureducatie met Kwaliteit. Je kunt als school met een muziekonderwijsvraag naar een penvoerder stappen.
  • Soms zijn er gemeentelijke subsidieregelingen of een regeling op provinciaal niveau.
  • Er ligt financiering vanuit fondsen, bijvoorbeeld bij het VSBfonds. Dit fonds gelooft dat de werking van kunst en cultuur op het individu, collectieve effecten in de samenleving tot stand brengt.
  • Scholen kunnen zelf fondsenwervende acties organiseren, zoals een kerstmarkt of sponsorloop, waarmee geld wordt opgehaald voor bijvoorbeeld de aanschaf van instrumenten. Soms kunnen instrumenten worden geleend bij leerorkesten.
  • Natuurlijk is het slim om samenwerkingen op te starten met het theater of podium in de buurt van de school, met de muziekschool, het kunstencentrum, harmonie of andere muziekvereniging, of zijn zelfstandige vakleerkrachten muziek te betrekken bij het muziekonderwijs op je school.

Méér muziek in de klas heeft een vijfstappenplan ontwikkeld (zie verderop), met uitleg bij iedere te onderzoeken stap, om financiering voor méér muziek in de klas te realiseren. Bij alle stappen, fondsen, wervingsacties of projectfinancieringen wordt altijd gestimuleerd om externe partners te zoeken en betrekken, de kracht van samenwerking te benutten. Muziekids en het ziekenhuis kunnen bij uitstek natuurlijk fungeren als extra samenwerkingspartners.

Ik lees daarnaast:

De MuziekMatch is een financiële impuls voor regionale publieke én private partijen om samen te werken voor structureel muziekonderwijs op de basisscholen in de regio. De MuziekMatch is gekoppeld aan “Méér Muziek in de Klas Lokaal.” Voorwaarde is dat regio’s via de methodiek van Méér Muziek in de Klas Lokaal komen tot een MuziekAkkoord. De plannen waaraan de partijen zich in een MuziekAkkoord committeren kunnen financieel ondersteund worden vanuit de MuziekMatch.

Webinar financiering muziekonderwijs: money, money, money

Voor het online webinar, de eerste in een reeks aldus Méér muziek in de klas, is 45 minuten uitgetrokken. Voor de online start staat er al een chat open, waarin vanuit het hele land mensen zich voorstellen en melden dat ze met spanning wachten.

Woord en beeld combineren?

Hieronder zie je het volledige webinar in beeld. Open het op je ene device, en lees mijn verslag mee op je andere device. Enige multitask-skills zijn wel handig dan 🙂

Introductie

Het webinar is opgezet als een soort nieuwsuitzending, met presentator en gasten-aan-tafel die elkaar afwisselen. De gesprekken worden afgewisseld met filmpjes en korte ‘expert-interviews’; de experts komen regelmatig terug.

Het webinar, met de software van Webinargeek.com, start met een Infomercial van Méér muziek in de klas. Even voorstellen.

Jantien Westerveld

Vervolgens komt Jantien Westerveld, directrice van Méér muziek in de klas, aan het woord.

Enkele punten die zij aanstipt:

  • streef naar een integrale aanpak, doe het niet alleen maar betrek juist samenwerkingspartners
  • ondanks dat er financiering is voor muziekonderwijs, blijkt toch vaak extra geld nodig om losstaande projectjes en activiteiten te realiseren; het is dus goed om als school of schoolverband op zoek te gaan naar lokale binding en fondsenwerving
  • inmiddels bereikt Méér muziek in de klas al ruim 300.000 kinderen, zelfs 500.000-600.000 als je het bereik nog wat breder bekijkt. Tegelijkertijd is er nog een wereld te winnen en wil men álle 1.600.000 basisschoolleerlingen muziekonderwijs aanbieden.
  • projecten draaien om de inhoud van het muziekonderwijs, maar voldoende financiële middelen zijn ontzettend belangrijk, daarom juist dit webinar
  • er is nu een regioregeling in samenwerking met het ministerie; extra stimuleringsgeld onder de noemer Muziekmatch. De financiering is verdeeld als 1/3 door het rijk (vanuit de ‘MuziekMatch’), 1/3 lokaal (gemeente, provincie e.a.) en 1/3 uit private bronnen (scholen zelf, bedrijven, acties). De site vult aan: het bedrag dat wordt uitgekeerd vanuit de MuziekMatch is afhankelijk van het aantal leerlingen in de regio en is maximaal €70.000,-.

MuziekAkkoord

Er is breed maatschappelijk draagvlak voor muziekonderwijs in de klas, muziekonderwijs is zó wezenlijk belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Kort wordt de lobby van professor en neuropsycholoog Erik Scherder aangestipt (‘toevallig’ ook ambassadeur van Muziekids, KH).

Het belang van goede lokale fondsenwerving wordt benoemd: het binnenhalen geld voor maatschappelijke doelen, zoals muziekonderwijs.

Online, op de site van Méér muziek in de klas, lees ik dat het in het MuziekAkkoord opgehaalde geld wordt besteed aan de behoeftes van de scholen, die staan centraal in het MuziekAkkoord dat wordt gesloten.

Het geld kan bijvoorbeeld worden besteed aan:

  • Personeel (inzet vakleerkracht, die bijvoorbeeld ook het leerkrachtenteam ondersteunt)
  • Materialen (instrumenten, lesmethode)
  • Deskundigheidsbevordering van groepsleerkrachten
  • Ruimte geschikt maken voor muziekles
  • Inkopen van aanbod van muziekaanbieders
  • Netwerkvorming en samenwerkingen met derden, zoals muziekverenigingen, maar ook private partijen
  • Inzet van een regionale projectleider of kwartiermaker of het opdoen of inhuren van expertise op het gebied van het werven van private gevers

Eerste experttips

Het lokaal ophalen van geld, hoe werkt dat nu? Hoe doen andere ‘fondsenwervers’ dat eigenlijk? Het webinar zoomt even uit naar de best practices in andere sectoren. Er zijn voorafgaand aan het webinar diverse experts geïnterviews, waarvan fragmenten in het webinar worden getoond. Achtereenvolgens delen Aaltje van Zweden (oprichter en bestuurslid van Papageno), Patty Nobrega (manager corporate partnerships bij het Concertgebouworkest) en Eline Danker (manager marketing, communicatie, educatie en fondsenwerving bij Artis) hun eerste tips omtrent fondsenwerving.

  • ga vooral verbinding aan met het lokale bedrijfsleven
  • praat vanuit je passie, dan wordt het makkelijker om mensen te betrekken en verbinden.
  • betrek je eigen netwerk, Linkedin, bestuursleden van de school of in je vriendennetwerk, spreek je buren aan, enzovoort.
  • bijt je er écht in vast

Ambassadeur Méér Muziek in de klas: Assen

De experts volgen elkaar in rap tempo op in het webinar. Mirjam Pauwels schuift aan, wethouder in Assen, stuurgroeplid van het MuziekAkkoord Drenthe en ambassadeur van Méér Muziek in de Klas Assen.

In juni 2019 is het MuziekAkkoord Drenthe getekend door alle Drentse gemeenten, de provincie en diverse partijen.

De tips van Mirjam:

  • streef naar betrokkenheid van andere bestuurders en gedeputeerden; hoe meer enthousiasme en verbinding hoe beter
  • zoek commitment bij alle partijen die betrokken (willen) zijn en organiseer dat rondom de inhoud: muziek maken op school
  • onderzoek ook welke bijdragen in natura kunnen worden geleverd
  • inventariseer lokale activiteiten rondom muziekonderwijs waar extra geld nodig is, hiermee krijg je grip op wát er georganiseerd kan worden en hoeveel geld daar voor nodig is
  • zoek lokaal naar mogelijkheden voor fondsenwerving, bij voorkeur in samenwerking met een ervaren professional. Lokaal fondsen werven werkt beter dan wanneer je het breed provinciaal probeert in te steken.
  • geld, tijd, inzet, deskundigheid en materialen die scholen zelf beschikbaar maken valt ook onder de noemer ‘privaat geld’ (om tot die benodigde 1/3 te komen)
  • sponsoring zorgt uiteraard voor geld, maar ook voor lokale betrokkenheid, dat is eigenlijk net zo belangrijk. Die betrokkenheid vergroot het netwerk en daarmee kansen op nieuwe sponsoring en financiering.

Het regelen van een MuziekAkkoord kost tijd. Het is ook niet een geheel nieuwe activiteit, hiervoor waren er natuurlijk ook al decennia met muziekprojecten in het onderwijs. Het MuziekAkkoord is wel nieuw binnen de omgeving Assen.

Drenthe heeft een Fonds op Naam opgericht, met een apart rekeningnummer en Anbi status, specifiek voor Meer muziek in de klas in Drenthe. De strategie rondom fondsenwerving staat nog wel in de kinderschoenen.

Doel voor de komende periode is nu ook om links te gaan leggen met andere relevante partijen. Denk daarin breed: de kinderopvang, ouders, muziekverenigingen, denk ook aan de lokale supermarkt en betrokkenheid in de wijk rondom de school. Hoe meer mensen overtuigd raken van het nut van muziekonderwijs, hoe meer partijen actief worden. En dat leidt uiteindelijk ook tot nieuwe financieringsbronnen.

Adhoc financiering vanuit fondsen en sponsoring is nodig voor allerlei activiteiten rondom muziekonderwijs, maar op welke manier wordt de lange termijn van het muziekonderwijs geborgd? Een lastiger vraag voor Mirjam, dat zit ‘m toch vooral in de cultuurinstellingen en financieringsprogramma’s als Cultuureducatie met Kwaliteit. Het vinden van een duurzame sponsor voor financiering van muziekonderwijs op de langere termijn is niet onmogelijk, maar toch vaak lastig.

In Drenthe wil men de komende periode lokale sessies met schoolleiders gaan organiseren. Centraal daarin staat de vraag ‘Wat heb je nodig vanuit de stuurgroep om méér muziekonderwijs op school aan te kunnen bieden?’ Dat moet de stuurgroep goede input geven om gericht financiering te zoeken.

Zevenaar cadeaukaart

Vervolgens wordt ingezoomd op een hele concrete fondsenwervende actie, namelijk de ‘Zevenaar cadeaukaart’. Joyce Mulder, ondernemer en lid van Ondernemend Zevenaar (de ondernemingsvereniging) vertelt over de nieuwe cadeaukaart -een pas- waar letterlijk geld opstaat dat de consument kan inzetten in allerlei participerende winkels. Van alle verkochte kaarten gaat 2% naar méér muziek in de klas; dat gaat jaarlijks een ‘behoorlijk budget’ opleveren.

Zevenaar kende al langer zo’n cadeaukaart, maar dat was een fysieke papieren kaart. Er was een project gestart om het gehele proces meer te digitaliseren. Vanuit de cultuurhoek kwam het idee om een deel van de (substantiële) omzet die de kaart oplevert aan een goed doel te besteden: muziekonderwijs.

Input van Joyce:

  • betrek altijd de lokale ondernemersvereniging bij muziekonderwijs
  • de cadeaukaart zorgt voor een mooie verbinding tussen ondernemer, consument en het lokale muziekonderwijs: iedereen raakt betrokken
  • doel is nu om zoveel mogelijk partijen te betrekken bij kaart; kaart kan je kopen in winkels, het wordt een mantelzorgcompliment, de gemeente geeft haar medewerkers de kaart als kerstcadeau, etc.
  • 2% klinkt wellicht als weinig, maar omdat het verspreidingsgebied van de kaart behoorlijk groot is verwacht men jaarlijks een substantieel budget voor meer muziekonderwijs
  • idee van de cadeaukaart is eenvoudig landelijk kopieerbaar (er zijn landelijk natuurlijk al vele cadeaukaarten in omloop, KH); ga lokaal het gesprek aan om deze te koppelen aan méér muziekonderwijs

Volgende ronde experttips

Na het voorbeeld van de cadeaukaart in Zevenaar komen opnieuw de experts aan het woord.

Een aantal aanvullende tips:

  • zorg ervoor dat je je verhaal kunt vertellen in 1 minuut, enthousiast (je ‘pitch’ moet op orde zijn)
  • investeer in de breedte van je netwerk
  • ga je in gesprek met mensen luister dan vooral ook goed: welke haakjes zijn er
  • vraag niet direct om geld, vertel je verhaal vanuit je passie; mensen raken enthousiast over de inhoud – wáárom is het nodig?
  • praat altijd over je project en de organisatie waarvoor je geld zoekt – altijd, overal

Huiskamer muziekvoorstellingen

Een volgend voorbeeld in het webinar van een creatieve actie die moet zorgen voor meer financiële middelen voor méér muziekonderwijs. Maarten Koolen komt aan het woord, ondernemer in Helmond en betrokken bij serviceclub Kiwanis. Via een speciale verjaardag die hij organiseerde voor zijn 90-jarige vader ontstond het idee van de huiskamer muziekvoorstelling voor méér muziekonderwijs in Helmond.

Kort komt het idee er op neer dat je via een speciaal ontwikkeld platform (Kiwancerto) een artiest kunt boeken die thuis, in ‘de huiskamer’, komt spelen. Artiesten zijn bijvoorbeeld bijna afgestudeerde studenten van het conservatorium, die zo een extra podium voor hun muziek vinden. Iedereen die een feest wil geven (jubileum, gouden bruiloft, speciale verjaardag etc.) betaalt bijvoorbeeld (stel, ter eenvoud van het rekenvoorbeeld) 1000 euro voor de artiest. Daarvan gaat gemiddeld 70% à €700 naar de artiest en 30% à €300 naar méér muziek in de klas.

Laatste ronde tips experts

Voor de laatste keer in het webinar komen de experts aan het woord. Want: hoe overtuig je nu een potentiële investeerder?

  • overtuig altijd met je hart, vanuit je passie
  • laat de urgentie zien, benoemd en toon aan dat er te weinig middelen zijn
  • maak het concreet, neem bijvoorbeeld de kinderen mee en laat hén het verhaal vertellen
  • werk met een duidelijk plan en een duidelijke doelstelling: hoeveel geld wil je voor welke activiteit(en) ophalen?
  • leg uit wat het verschil is dat men met het donatiebedrag maakt voor het succes van je project; zet de donatie om in concrete cijfers: ‘x euro levert x meer kinderen op die geraakt worden door muziek’
  • werk dus zoveel mogelijk met een planmatig verhaal, maar wel vanuit je hart gebracht

Tot slot: nog eenmaal Jantien

Als afsluiter van het webinar Money money money (ja, 45 minuten vliegen voorbij!) komt nog eenmaal directrice Jantien Westerveld aan het woord met enkele laatste tips.

  • wees altijd pro-actief; vertel je verhaal aan iedereen die het zou willen horen
  • investeer in de relatie: vertel niet alleen wat je komt halen, maar zeker ook wat je komt brengen: wat levert het de potentiële sponsor op?
  • maak de urgentie duidelijk
  • geef altijd aan dat je niet iedereen kunt bereiken, maar dat je wél inzet op gelijke kansen voor álle kinderen
  • haal extra kennis en voorbeelden op tijdens de landelijke Muziektafeldag (9 september, KH)
  • streef ernaar om zoveel mogelijk partijen lokaal te laten samenwerken: muziekschool, onderwijs, cultuur, bedrijfsleven. Het is niet ‘ieder voor zich’ maar maak met elkaar een financiële spaarpot om dit mogelijk te maken.
  • streven van Méér muziek in de klas is om over “4 jaar” álle kinderen toegang tot muziekonderwijs te geven, zowel in Nederland als in de overzeese gebieden

Mijn terugblik op het webinar

45 Minuten vliegen voorbij. Natuurlijk was dit webinar een eerste van velen, maar juist daarom goed dat er direct gekozen is voor een onderwerp dat vaak een sluitstuk vormt bij het maken van plannen: de financiering.

Goed vond ik om te horen dat Méér muziek in de klas samenwerking tussen partijen centraal stelt. Dat biedt naar mijn idee mooie kansen aan Muziekids, laten we beginnen in Breda. Elkaar niet zien als concurrent die in dezelfde financiële vijver vist, maar juist als partijen die elkaar kunnen versterken in het bereiken van gezamenlijke (kinderen betrekken bij muziek) én verschillende (school versus ziekenhuis) doelen. Ook Muziekids heeft de lokale cultuurcentra, ondernemers én de scholen nodig om voldoende middelen te genereren voor muziekbeleving in het ziekenhuis. In de praktijk van de laatste 10 jaar zetten al ontzettend veel scholen zich in voor Muziekids: er worden veel acties georganiseerd, Muziekids komt op scholen over de vloer, er wordt door muziekvrijwilligers op scholen muziek gemaakt, er wordt samen geld opgehaald.

Ik weet hoe moeilijk het is om een webinar van 45 minuten te organiseren. Alle complimenten dus voor Méér muziek in de klas! Er is goed nadruk gelegd op het stimuleren van het lokale commitment om geld op te halen. De expert-tips vond ik nog wat algemeen van aard; goed om eens te horen maar ook weer niet heel verrassend.

Wat ik wat miste in het webinar was de meer praktische aanpak: hoe begin je nu, als je muziekdocent op een school bent en enthousiast bent om de wijk en het dorp of de stad in te trekken? Wellicht dat het online stappenplan van Meer muziek in de klas daarbij helpt.

(Bron: Handboek Méér muziek in de klas)

Gelijktijdig met het webinar liep een online chat, waar ook druk gebruik van werd gemaakt. Veel zeer concrete en zinvolle vragen vlogen op volle snelheid door het computerbeeld; natuurlijk was het niet het moment om deze uitgebreid te beantwoorden, al waren meerdere moderatoren druk aan het reageren. Veel vragen ook over huidige financieringsstromen voor muziekonderwijs. Je aandacht verdelen tussen luisteren naar het webinar en het volgen van de chat is…best lastig. Wat zou het goed zijn dat achteraf alle vragen uit de chat online worden verzameld en stapsgewijs beantwoord. En dat mensen met dezelfde vragen, plannen en ideeën online bij elkaar worden gebracht om ideeën verder uit te werken!

Bruggen slaan tussen onderwijs, cultuur en zorg

Méér muziek in de klas.

Méér muziek in het ziekenhuis.

Het zijn twee mooie goede doelen, losstaand maar ook met zo’n grote overlap. Het gevoel bekruipt me enerzijds dat de doelen kort-door-de-bocht gezegd elkaars concurrenten zijn. Beide zoeken immers naar structurele financiering, landelijk en lokaal. Beide willen in de gunst van het lokale bedrijfsleven en andere mogelijke financierders komen; méér geld maakt méér mogelijk.

Anderzijds zie ik vooral veel ruimte voor samenwerking. Samen sterk(er). Vanuit de gelden van MuziekMatch kan juist samenwerking met een externe partij als Muziekids worden vormgegeven. Er liggen zulke mooie kansen om juist door samenwerking een brug te slaan tussen onderwijs, cultuur én zorg. Een extra dimensie te geven aan het muziekonderwijs op scholen, samenwerking te stimuleren tussen cultuurspelers, scholen én ziekenhuizen. De ziekenhuis’drempel’ voor kinderen en jongeren te verlagen, misschien ook wel minder ‘eng’ te maken, júist door op momenten dat ziekte níet speelt met cultuur, muziek, de omgeving van het ziekenhuis te verkennen. Muziekactiviteiten op school door te kopiëren naar het ziekenhuis, verbinding te leggen tussen klasgenootjes en hun zieke mede-klasgenoot, uitvoeringen te geven in de daarvoor geschikte ruimtes die de moderne ziekenhuizen bieden.

Financiering regelen voor muziekonderwijs is voor veel scholen denk ik een complexe hobbel. Waar begin je, wie krijgt er op school tijd voor, wie heeft de expertise om plannen te maken en schrijven, welke partijen betrek je. Ik kan me de vele vragen die leven op een school levendig voorstellen. Tegelijkertijd is Méér muziek in de klas een goede partij met veel expertise in huis en biedt Muziekids extra samenwerkingskansen. Vaak is het ook een kwestie van beginnen én doen.

Ik ga de uitdaging in Breda aan. Wie mee wil doen om deze brug samen met mij te slaan, is welkom zich te melden!

Deel je ervaringen

Waarom eigenlijk een verslagje van dit webinar? Ik geloof in kennisdeling. Ik geloof er in dat wanneer we al die nuttige kennis in artikelen, webinars, presentaties, workshops e.d. meer met elkaar delen, meer mensen nieuwe kennis opdoen en van elkaar kunnen leren. Het vergroot het effect van één op zichzelf staande activiteit.

  • Heb jij ervaring met muziekonderwijs? Werk je wellicht op een school en loop je rond met plannen voor uitbreiding?
  • Heb je wellicht al stappen gezet om lokaal financiering te regelen voor méér muziekonderwijs? Ben je de verbinding met lokale samenwerkingspartners en financierders al aangegaan?
  • Heb jij ook het webinar gevolgd? En wat vond jij er van?

Deel je gedachten en ideeën via de reactiemogelijkheid hieronder.

Meer lezen

Sterk spul, hè? Muziek is emotie.

Geschatte leestijd: 7 minuten.

Muziek is emotie. Dat geldt voor veel mensen, dat geldt voor mij zeker.

Het gebeurde geheel onverwacht. Op een doodnormale maandagavond.

‘Zullen we iets terugkijken’?

‘Ja is goed. Wat hebben we nog staan?’

‘Zullen we een Beste Zangers terugkijken’?

‘Moeten we inderdaad nog doen. Zet maar aan’.

Beste Zangers (van Nederland)

Een prettig tv-programma, vind ik. Gestart in 2009 en uitgezonden door de AVROTROS op NPO 1. In iedere aflevering staat één zanger centraal, wiens songs als ‘verrassing’ vertolkt worden door alle andere aanwezige zangers. Natuurlijk is de groep een bonte mix van verschillende genres, wat het ook zo leuk maakt. Regelmatig moet men buiten de eigen comfort zone, om bijvoorbeeld een rap, operastuk of lekker volkse song te zingen.

Wat het programma een duidelijke extra lift geeft is de Marcel Fisser Band, die zó retestrak speelt en iedere muzieksoort aankan. Muziekprofs, uiteraard. Het tv programma heeft al menige hit opgeleverd; denk aan de vertolking van ‘Halelujah’ door Nick Schilder (Leonard Cohen), ” Hij gelooft in mij’ door Do (André Hazes) of ‘Clown’ van OG3NE (Emile Sandé).

Beste Zangers seizoen 2019

We hadden dus wat afleveringen van seizoen 2019 opgenomen. Het seizoen met Emma Heesters, Floor Jansen, Henk Poort, Rolf Sanchez, Ruben Annink, Samantha Steenwijk en Tim Akkerman.

De eerste uitzending die we terugkeken draaide om Floor Jansen, de zangeres die niemand kent maar uiteindelijk toch (bijna) iedereen wel kent, van de band Nightwish (metal genre). Bij dit genre wéét je natuurlijk bij voorbaat al dat zangers uit hun comfort zone moeten. Tegelijkertijd wordt niet altijd persé een lied van de zanger of zangeres zelf gespeeld, soms wordt gekozen voor een song die hij of zij gewoon héél mooi vindt, of waar een speciale band mee is, een verhaal bij hoort.

De opening van Tim Akkerman (ik ben ‘fan’!) zet direct de toon; een stevige versie van Nightwish’ song Nemo, maar toch o zo ‘Akkermans’ gezongen. Mooie stem met een verrassend groot bereik. ‘They Dance Alone’ door Ruben Annink, een nummer van Sting. Eén van de favorieten van Floors vader en daardoor met herinneringen aan haar kindertijd (en aan die van mij…). Fraai gezongen, mooi arrangement.

En dan volgt Emma Heesters.

Strong

‘Strong’ is een nummer geschreven door Floor in haar tijd bij de band ‘After Forever’. Een nummer dat voor haar veel emotie heeft, want geschreven voor haar moeder die worstelde (en nog steeds worstelt) met de ziekte reuma.

‘Geen levensbedreigende ziekte’, vertelt Floor, ‘maar wel dingen die haar dagdagelijks pesten. Die pijn doen. En daar wil je niet de hele dag mee bezig zijn. Mijn moeder leerde goed om het voor ons een beetje weg te houden. Maar ja, als je elkaar goed kent, dan voel je dat evengoed wel. Haar kracht zit ‘m in het feit dat ze altijd denkt “we doen het er maar mee, we gaan gewoon verder”. En dat doet ze, dat doet ze nog steeds. Echt een vrouw met power’.

Emma vertelt er nog bij dat ook zij een moeder heeft die in haar (Emma’s) jeugd vocht tegen een k * t ziekte, dus dat het nummer ook haar veel deed toen ze het hoorde.

Eerst de tekst.

Vaak heb ik bij een song méér met de muziek dan met de tekst. Dat is behoorlijk gek, ik weet het. Ik weet niet of het komt omdat ik muzikant ben en geen singer-songwriter, maar ik luister bij nummers gewoon vaak (eerst) naar de muziek in plaats van de tekst. Daar doe ik songs zeker geen recht mee, maar het is wel zo.

Dit keer is het andersom. De tekst komt hard binnen, grijpt me naar de keel. De muziek, het arrangement, is mooi maar doet me minder.

Strong, Floor Jansen, After Forever

I see your pain I see it grow
slowly inside you
You cannot control it
The hurting’s ruthless, you cannot win

I see every smile you fake
Strong emotion, strong devotion to ignore the pain
To stand strong

Day after day, to be there for us, always
To pretend there’s nothing wrong
How you feel oh how it feels
No words describe it
Your body feels like a stranger
We cannot stop it, we cannot win

I see every smile you fake
Strong emotion, strong devotion to ignore the pain
To stand strong

I see every smile you fake
Strong emotion, strong devotion to ignore the pain
to stand strong

Every painful day, I’ll be there for you, always
And together we will stand strong

Dan de muziek

En de uitvoering van Floor Jansen zelf, live @Doornroosje, Nijmegen 2020

Waarom?

Waarom doet het me zoveel, deze tekst? Je ziet er aan dat iemand heel goed doorheeft, van dichtbij ziet en meemaakt, wat het is om dagelijks pijn te hebben. Waar veel liedteksten die over een vorm van ‘pijn’ gaan dat meer subtiel verpakt hebben, is deze héél direct. En komt daarom zo hard binnen.

Het langzame proces waarmee de pijn toeneemt. Het feit dat je er geen controle over hebt, dat het pijn doet, maar dat je er niet van kan winnen. Dat je je groot houdt, dat je een glimlach tevoorschijn tovert (‘fake’). Dat je lichaam soms of vaak aanvoelt als een vreemde. Dat je er dag na dag staat voor de mensen om je heen, doet alsof er niets (of weinig) aan de hand is. Dat je het zoveel als kan bij je kinderen probeert weg te houden. Dat je de pijn probeert te negeren. En dat je mensen om je heen hebt, die er voor je zijn, die mee’vechten’, samen sterk zijn.

Die tekst, die klopt.

Vechten tegen de pijn

De laatste tijd lees ik veel over het negeren van (chronische) pijn, over het vechten tegen dagelijkse pijn. Iets wat ik al zo’n tien jaar aan het doen ben, of was. Ik kom er meer en meer achter, ook door contact met lotgenoten, dat de ‘sleutel tot succes’ misschien meer ligt bij het berusten in de situatie zoals ‘ie is. ‘Leren accepteren’ vind ik een rotzin, want acceptatie is voor mij -in ieder geval nu- nog een brug te ver. Berusting, je er bij neerleggen dat het is zoals het is, komt misschien meer in de buurt.

Je leven zo leuk mogelijk proberen in te richten, dáár gaat het misschien meer om. En natuurlijk is dat iets dat veel mensen, of ieder mens, zouden moeten doen. Sowieso, of je nu ziek bent of niet. Maar mét een ziekte als chronische pijn al helemaal. Ik leer het, stap voor stap.

Wat ik ook merk is dat je soms zelf in dat proces sneller gaat dan je omgeving. Waar je omgeving nog meer in de ‘vechten tegen’-stand staat, aan het zoeken is naar oplossingen of therapieën, laat je dat zelf meer en meer los. Je moet er dus op letten dat je met de mensen die er toe doen min of meer dezelfde kant op blijft gaan.

Bij die berusting speelt nog iets een belangrijke rol. Iets dat ook een belangrijk uitgangspunt is van websites als http://www.retrainpain.org. Wat dat ‘iets’ is? Afleiding. Afleiding zorgt voor minder focus op de pijn zelf. Ook al blíjft die pijn aanwezig, ook al vóel je die pijn nog steeds, hij krijgt met afleiding een minder centrale rol in je hersenen en gedachten dan voorheen. Stapsgewijs -en dat proces duurt een tijd!- gaat de pijn wat meer naar de achtergrond. Ik denk dat dit proces een belangrijke rol speelt bij het leren omgaan met en berusten in dagelijkse pijn. Die afleiding kan natuurlijk op een hoop terreinen liggen, voor mij is dat muziek en maatschappelijk zinvol bezig blijven, maar dat kan ook ‘kunst’ zijn (schilderen, tekenen, kleien, etc.), knutselen, breien, sporten, tuinieren, vissen, etc.

Ik schreef al eens eerder over de invloed van vrijwilligerswerk op chronische pijn.

Waarom deel ik dit?

Is het om ‘zielig’ te worden gevonden, dat ik dit op deze manier deel? Nee, de mensen die mij een beetje kennen weten dat het verre van die reden is. Maar de impact die dagelijkse, chronische pijn op iemands leven kan hebben is nog zó onbekend. Chronische pijn is als op zichzelf staande ziekte nog zo onbekend (en pas sinds een aantal jaren formeel erkend). De meeste mensen realiseren zich niet wat voor invloed dagelijkse pijn heeft op vrijwel alle facetten in je leven.

Deze song(tekst) benoemt dat en juist dáárom deel ik hem.

Ook ik spreek er in mijn omgeving niet veel over. Ook ik laat vaak een glimlach zien, ga het onderwerp meestal uit de weg of maak een (flauwe) grap en zwak het af. Maar soms is het goed jezelf wél te laten zien. “Muziek” is voor mij een instrument dat telkens weer ook een tool blijkt om emoties naar boven te halen, om deze te laten zien.

Juist dáárom deel ik deze song.

Lieve Help!

Wil je handvatten om op een handige en praktische manier te (leren) communiceren met mensen met chronische pijn? We kunnen allemaal praten dus een gesprek is zo gestart, maar de omgeving van mensen met chronische pijn geeft vaak aan het moeilijk te vinden juist over dat onderwerp te communiceren. Wat wil iemand, wat niet, wat heeft iemand nodig, hoe kun je praktisch ondersteunen?

Het boek Lieve Help van Anna Raymann geeft praktische tips en tools en is met veel humor geschreven door iemand die ervaringsdeskundige is, wéét waarover ze het heeft.

Ik kan het je van harte aanbevelen.

Deel je ervaringen

  • Heb jij een favoriet uit het programma Beste Zangers? Zo ja, welke en waarom?
  • Heb jij een bepaalde song waarvan juist de tekst recht bij je binnenkomt? Die iets doet met je emotie? Ik hoor graag welk lied dat is en waarom.
  • Heb jij te maken met ziekte, bij jezelf of je directe omgeving, en vind je het moeilijk om dit bespreekbaar te maken, om het gesprek aan te gaan? Laat eens weten waarom dit moeilijk is en wat je tot nu toe hebt geprobeerd.

Deel je ervaringen en gedachten via de reacties hieronder.

Meer lezen

Meer lezen over chronische pijn? Blader door mijn Blogmagazine Chronische Pijn.

Introductie van de Beste zangers in seizoen 2019

Een Creatieve Zomer: zit er creativiteit in mijn leven?

Geschatte leestijd: 6 minuten.

Een Creatieve Zomer! Zo heet het zomerproject van de Nieuwe Veste, de Culturele Markthal en het Centrum voor de Kunsten van Breda. Nieuwe Veste verbindt al jarenlang, maar tegenwoordig sterker dan voorheen, alle Bredase sectoren en maatschappelijke organisaties rondom zorg, welzijn, cultuur en onderwijs. Deze zomer wil Nieuwe Veste laten zien in hoeveel Bredanaars iets creatiefs schuilt, op wat voor manier dan ook. Eind juni werd een oproep geplaatst om je creativiteit in te zenden: “Samen maken we een creatieve zomer als nooit tevoren, met onze prachtige stad als podium.”

Ik kende nog wel iemand met enige mate van creativiteit in zich 😉 en besloot een tekst in te sturen. Meteen een mooi podium voor ‘mijn’ singer-songwriterband Tak&Band en wellicht kon ik er nog een boodschap rondom de plannen voor Muziekids Breda in kwijt: bij uitstek een initiatief dat ‘zorg’, ‘cultuur’, ‘welzijn’ en ook ‘onderwijs’ met elkaar verbindt…

Oproep Een Creatieve Zomer

Mijn inzending voor Een Creatieve Zomer

Ik stuurde begin augustus mijn inzending in en 12 augustus 2020 werd deze al op Facebook geplaatst:

Staartje

Hoe leuk, dacht ik, deze gratis extra aandacht voor Tak&Band en het mooie werk van Pieter, dat nog véél meer mensen mogen horen wat mij betreft. Leuk project van de Nieuwe Veste.

Maar mijn inzending bleek nog een staartje te krijgen; er zat nog méér creativiteit in deze zomer.

Na de Facebook plaatsing werd ik benaderd door de projectmanager met de vraag of ik het leuk vond een portret te laten maken van…mezelf. Het werk met Tak&Band, de creatieve uitdagingen bij OnCue, het vrijwilligerswerk voor Muziekids, de schrijfsels op dit blog…als ‘creatieveling’ vonden ze me mooi veelzijdig.

Ik mocht zelf bepalen waar ik het over wilde hebben en in welke vorm. Er was alleen één beperking: het uiteindelijke portret mocht slechts +/- 2 minuten duren…’spanningsboog van de kijker, etc.’ Moet je net mij hebben, haha. Kort en bondig…dat is nou niet één van mijn specialiteiten. En ik had natuurlijk veel te veel boodschappen te geven.

Hoe dan ook, 18 augustus kwam filmmaker Yannick thuis langs en maakten we in mijn ‘studio annex muziekkamer’ de beelden. De opname ging voorspoedig…het werd zelfs een ‘onetaker’!

Het videoportret in 2:57 of 939 woorden

Natuurlijk blijft het bijzonder gek om jezelf terug te zien (en te horen!), maar als ik het hoge latje wat laat dalen ben ik uiteindelijk ook wel weer tevreden met het eindresultaat van mijn portret bij Een Creatieve Zomer.

(rond 1:30 zit er een rare hiccup in het beeld, een technisch iets, wordt aan gewerkt)

Voor die mensen die, net als ik, 2 minuten (en 57 seconden, die ik erbij snoepte) nogal kort vinden: hieronder nogmaals de -vooraf aangeleverde- 5 vragen, inclusief de meer uitgebreide antwoorden die ik had voorbereid. 🙂

Hoe heeft creativiteit zich in jouw leven ontwikkeld?

Creativiteit heeft ‘m bij mij altijd in ‘muziek’ gezeten. Niet in schilderen, tekenen, knutselen o.i.d. Daar heb ik zelfs een gezonde hekel aan. Tekenlessen vroeger op school, verschrikkelijk. Maar muziek maken en luisteren: dat zeker.

Mijn vader was dirigent van een (kerk)koor en gaf ook muzieklessen AMV (Algemene Muzikale Vorming). Ook ik liep door de ‘normale’ muzikale opleiding van vroeger: eerst AMV volgen -bij een andere docent dan mijn vader-, toen een aantal jaren blokfluitles. Op een gegeven moment wilde ik iets spannenders. In de jaren ‘80 kwam natuurlijk de synthesizer op; dat vond ik prachtig. Éen instrument waar tientallen, honderden, instrumenten in ‘verstopt’ zaten. Het waren de tijden van Dire Straits, Bruce Springsteen, Sting, maar ook De Dijk. Dat waren, en zijn nog altijd, míjn bands.

Na een paar jaar les in piano/synthesizer kwam ik via mijn buurman in een coverband terecht die nét gestart was. OnCue uit het West-Brabantse Hoogerheide. Mét blazers, met twee gitaristen, maar nog zonder toetsenist. Dat werd ik. Inmiddels bestaan we 26 jaar en zijn we een paar honderd optredens verder.

Wat drijft jou om steeds te creëren?

De vrijheid om met zo veel en diverse instrumenten passende toetsenpartijen te maken. Een tijdje terug kocht ik de Roland Integra-7 geluidsmodule.

De ríjkdom aan geluiden die daar in zit…dat stimuleert steeds opnieuw tot ontdekken en toepassen. Soms speel ik heel basic, piano en hammond, dat vind ik de fijnste manier van spelen in bands. Maar ik probeer steeds meer te variëren in geluid, geluiden toe te voegen aan bijvoorbeeld de piano. Dat maakt het interessanter.

Bij coverband OnCue heb ik alle ruimte om, binnen de bestaande songs, eigen partijen te maken. Natuurlijk wil je enerzijds het origineel benaderen, óók in de toetsenpartij. Anderzijds is het juist leuk om creatief te zijn…en ben ik ook gewoon niet goed genoeg om originele partijen écht te benaderen haha.

Sinds een jaar of drie speel ik in een vaste tweede band, Tak&Band. Een band rondom de Bredase singer-songwriter Pieter Tak. Pieter maakt eigen luistersongs, vaak over problemen in de wereld, met Ierse en Amerikaanse West-Coast invloeden. Pieter, ruim in de 60, is zó creatief en muzikaal, dat inspireert mij enorm. Hij legt songs bij mij weg, vaak via e-mail, waar gewoon nog geen pianopartij is. Dat daagt mij uit om volledig zélf partijen te verzinnen. Een hele nieuwe manier van werken die ik heel leuk vindt, toch anders dan bij de coverband, los van de andere muziekstijl.

Hoe belangrijk is het voor je dat andere mensen jouw creaties zien?

Optreden is het fijnste dat er is. De kick die het geeft om andere mensen naar jouw muziek te laten luisteren die is niet te beschrijven. Ik heb al heel vaak op een podium gestaan, maar iedere keer weer vind ik het een cadeau. Mensen te zien genieten van je muziek, emoties komen los. Heel intens, soms heel intiem (bij de muziek met Tak&Band), soms heel feestelijk (bij OnCue).

Optreden is het einddoel, iets waar je telkens weer naar toe werkt. Maar tussendoor is repeteren gewoon ook heel leuk om te doen. Lekker muziek maken; in m’n eentje, samen met Pieter, of met de bands. Ik kan uren besteden aan gewoon lekker piano spelen, zonder dat íemand meeluistert.

Maar natuurlijk is het leuk om feedback te krijgen tijdens of na een optreden, wanneer mensen écht ingaan op de muziek die je maakt, of juist als ze delen dat ze veel plezier hebben gehad.

Wat is je creatieve hoogtepunt?

Dat zijn er twee, mag dat ook? 🙂

Met OnCue bestonden we in 2004 tien jaar. We hebben voorafgaand een tijd gepraat hoe we dat zouden gaan vieren. We wilden er echt ‘ons feestje’ van maken, doen wat we het liefst doen. Optreden dus, maar dan wel een optreden waarbij alles klopte. Uiteindelijk werd het een optreden voor ons thuispubliek, in een mooie grote zaal met een goed podium en mooie verlichting. De sfeer toen, die klopte gewoon. Er is later een dvd en cd van gemaakt, ik kijk hem nog regelmatig en ben dan weer terug op dat podium.

Fragment uit 10 jaar OnCue, 2004 (jaaaaaaaa…dat is 16 jaar terug!)

Recenter was er een hoogtepunt met Tak&Band, vorig jaar in 2019. Onder coördinatie van Pieter hadden we met een aantal muzikanten, los van elkaar, toegewerkt naar een nieuwe cd, ‘Everything’. Losse opnamen, bij Pieter thuis. Überhaupt al een prestatie dat hij dat in eigen beheer zo goed en zorgvuldig heeft weten op te nemen. In Het Klooster in Breda hadden we gezamenlijk de cd-presentatie. Alles kwam daar mooi samen, ook dat optreden klopte, we hadden zelfs een hoorniste, klarinet, saxofoon erbij: Tak&Band XL. Die cd en dát optreden waren zeker hoogtepunten.

Is er iets of iemand die jou inspireert?

Dat zijn er meerderen. Pim Kops, toetsenist van De Dijk, in zijn manier van spelen en de basic geluiden (piano & hammond) die hij gebruikt. Bruce Springsteen, in zijn songwriting en enorme energie op het podium. Recent ook Melissa Etheridge, in hoe zij omgaat met tegenslagen en kracht vindt in haar muziek.

Natuurlijk Pieter Tak, die mij inspireert en uitdaagt via zijn muziek. Niet altijd de meest gemakkelijke songs om te spelen, maar het is heerlijk om met hem te werken, hij ademt respect en dat is wederzijds.

Maar zeker ook Robbert de Vos. Hij is drijvende kracht achter Stichting Muziekids, een stichting die muziekopvang en muziekbeleving voor kinderen en jongeren in ziekenhuizen organiseert. Zij zijn al op aantal plekken actief in NL. Dit najaar gaat een project van start om duurzaam méér muziek in Amphia Breda te realiseren. Ik zoek nog vrijwilligers en financiële middelen om dit samen met mij in ons ziekenhuis te gaan realiseren! 😉

Oordeel zelf

Dan blijkt maar weer hoe kort 2 à 3 minuten eigenlijk is. Natuurlijk is de grote lijn van het verhaal aan bod gekomen, maar uitweiden is in die zeer korte tijd gewoon niet mogelijk.

Ondanks dat vond ik het erg leuk om te doen.

Wil je alle inzendingen van Een Creatieve Zomer bekijken, bezoek dan de Facebook-pagina.

Meer lezen

Heal ME. Wow, veel directer dan dit wordt het niet.

Geschatte leestijd: 6 minuten.

Soms heb je van die ervaringen die je even recht in je gezicht meppen. Zonder dat je ze aan ziet komen. Een mokerslag noemen ze dat, geloof ik. Heal Me, en specifieker één song, was er zo één. Terug naar afgelopen vrijdagavond.

Ik zit in de trein, op weg naar mijn eigen ‘helende ervaring’ die ‘repetitie met OnCue’ heet. Iets met muziek, ouder wordende mannen en (een beetje, want medicatie) bier.

Vaak zet ik dan in de krappe 20 minuten die de treinreis duurt muziek op. Ik heb al een aantal dagen in mijn hoofd dat ik het ‘live from home’-concert van Melissa Etheridge wil terugluisteren. Dat concert, met de ijzersterke titel Heal M.E., heeft ze op 20 juni gegeven.

Ik zet YouTube aan, aan mobiele data geen gebrek, mondkapje op, en luisteren (/kijken) maar.

Even wat achtergrond.

Ik luister al jaren naar de muziek van Melissa Etheridge. Al vele jaren. Dat begon al op de middelbare school, en ook in mijn studententijd luisterde ik veel naar haar muziek. Later ben ik ook wel eens naar een live concert in Vredenburg (Utrecht) geweest. Dat concert maakte destijds al veel indruk; Melissa in pure, rauwe, vorm in haar eentje op het podium. Geen band -dat vond ik eerst nog jammer. Totdat ze de hele tent op z’n kop zette met stevige rockers én héél intieme songs. Haar muziek en optreedstijl heeft natuurlijk flink wat overlap met die andere Amerikaan, Springsteen, dus het is niet helemaal gek dat haar muziek mij (meer dan) bevalt.

Nog wat meer achtergrond.

Ik weet dat dit Heal ME concert van ongeveer een uur enorm beladen is. Dat het haar eerste optreden is in weken. Dat ze in die tussenliggende weken niet of nauwelijks heeft gezongen. Want de familie Etheridge is in rouw. Melissa’s zoon, Beckett Cypher (21), is halverwege mei van dit jaar overleden, na een slopende strijd tegen een opioïden-verslaving. Als gevolg van een enkelbreuk door een snowboarding actie raakte Beckett stapsgewijs verslaafd. Een strijd tegen een verslaving die ook aan de basis stond van Melissa’s cd “The Medicine Show” uit 2019.

Trouwe fanbase

In de weken na half mei volg ik wat berichten van Melissa op Twitter en Facebook. Het feit dat haar zoon aan een opioïdenverslaving is overleden komt toch harder binnen dan ik in eerste instantie had gedacht. Ik merk al snel dat Melissa er online heel open over communiceert met haar achterban, een hele trouwe groep ‘fans’ die een warm bad van sympathie over haar uitstort. Vrijwel direct na 13 mei kondigt ze -begrijpelijkerwijs- aan een periode niet actief te zullen zijn met muziek. Maar óók direct meldt ze op termijn júist in haar muziek troost te zoeken en ‘soon‘ weer live te willen optreden, door corona noodgedwongen vanuit huis.

Heal M.E.

Dat gebeurt dus op 20-06-2020. Ergens rondom middernacht (NL tijd) gaat ze live voor een ‘from home’ concert dat ruim een uur zou gaan duren. In de dagen voorafgaand heb ik al wel wat online aankondigingen gezien; korte filmpjes van Melissa Etheridge zelf ter aankondiging c.q. ‘promotie’. Met de nadruk op het feit dat ze zélf graag weer muziek wil maken, dat muziek haar kracht geeft en troost biedt, hetgeen ze juist nu zo hard nodig heeft. Ik denk er nog even over om wakker te blijven voor dat bijzondere event, maar dat wordt ‘m niet. In de dagen erna blijft het gevoel hangen dat ik de stream, die blijkbaar met nogal wat technische mankementen te maken had, wil terugkijken. Maar iets houdt me nog tegen.

Tot dat moment van vrijdagavond in de trein dus. Een onbewust wellicht veilig gekozen moment, want ik zou maar een minuutje of 15 à 20 kunnen kijken. Even sfeer proeven. Sterke concerttitel trouwens, Heal M.E. Simpel, kort, en alleszeggend.

Ze start met ‘You Are My Sunshine’, een overbekend lied van oorspronkelijk Johnny Cash. Slik. Je ziet en hoort de emotie zodra ze klaar is met deze song, er volgt een diepe zucht.

Melissa wisselt woorden en volgende songs af, de treinomgeving verdwijnt uit mijn beeld; ik zit gebiologeerd te kijken. Haar verhaal en emotie komen binnen.

En, zonder melodramatisch te willen doen, dan volgt de mokerslag.

Vanaf 09:40 in bovenstaande link de introductie, vanaf 12:10 de song zelf. Hieronder haar origineel, dat al op de cd “The Medicine Show” uit 2019 blijkt te staan (maar ik heb die cd nog niet eerder geluisterd; ken het lied dus nog niet).

Here Comes The Pain.

Zoals gezegd, ik zag hem gewoon even niet aankomen. De emotie en beladenheid van het concert natuurlijk wel, maar de kracht van deze song niet. Tekst en melodie komen keihard binnen.

Here Comes The Pain, Melissa Etheridge (2019)

The bones get broken
And the skin gets torn
And the scars, they bleed
Like the day they were born
When the mouth gets wise
To the haunt’s disguise

Here comes the pain
Here comes the pain

Well, the dreams get lost
In the clouds of sorrow
And the hopelessness
Is hard to swallow
Beyond repair
What the soul can bear

Here comes the pain
Here comes the pain, hey

And it feels like kissing Jesus
As it melts into your veins
When the whole damn world is busted
There’s no need in bein’ sane
Beyond repair
What the soul can bear
The nerves, they tear
Dying a death of despair, oh

Here comes the pain
Here comes the pain, oh
Here comes the pain
Here comes the pain

Oh, Lord, I’m comin’
Oh, Lord, I am comin’
Hear me
Who’s gonna hear this?
Oh, oh, who’s gonna feel this?
Oh, oh, who’s gonna hear this?
Oh, oh, who is gonna feel this?

Het mooie aan deze tekst is ook weer dat je er allerlei interpretaties aan kan geven. Het verhaal van Beckett inmiddels kennende is het wel duidelijk waar de song voor Melissa over gaat. Maar het is abstract genoeg om er ook andere boodschappen in te kunnen herkennen. ‘Pijn’ is uiteraard multi-interpretabel.

Opioïdenverslaving

Beckett Cypher was dus verslaafd aan opiaten. Maar, zoals Melissa in haar concert ook vertelt, er speelde meer dan dat. De opiatenverslaving was ‘een van de elementen die meespeelde in zijn dood’, zeer waarschijnlijk het gevolg van een overdosis.

Ik heb in de loop der tijd veel gelezen over verslaving aan opioïden en er met diverse artsen over gesproken. Wil je een snelle blik, lees dan even de uitleg op EOS Wetenschap:

“Opioïden bezetten opioïdreceptoren in het brein, het ruggenmerg en de darmen. Er bestaan verschillende soorten van die receptoren, en de activering ervan geeft verschillende effecten. Een remming van de pijnsignalen naar het brein, maar ook ongewenste effecten zoals constipatie en een vertraging van de ademhaling.

Vanaf vier à zes weken gebruik kan wel lichamelijke afhankelijkheid ontstaan. Je lichaam bouwt tolerantie op, waardoor je steeds hogere dosissen nodig hebt voor hetzelfde pijnstillende effect. Stop je, dan kun je afkickverschijnselen zoals braken en diarree vertonen. De lichamelijke afhankelijkheid kan samengaan met psychische afhankelijkheid. Je krijgt de neiging steeds meer en steeds vaker opioïden te gaan gebruiken, ook als je geen pijn hebt maar bijvoorbeeld bang bent die te krijgen. 

Over het risico op verslaving zijn experts het niet eens. In studies schommelt het percentage gebruikers dat verslaafd raakt tussen de 3 en 8 procent.” 

Ik heb de afgelopen jaren verschillende opiaten moeten gebruiken -ook in hoge dosis. De laatste tijd heb ik die weer wat verlaagd en de medicijncocktail in overleg met mijn pijnarts wat verbreed. Ik vind de opiatendiscussie complex; de meeste mensen met chronische pijn nemen deze medicijnen natuurlijk niet voor niets. Natúúrlijk moet je voorzichtig zijn met hoeveelheden en combinaties van medicijnen. Natúúrlijk is er een risico van verslaving met vergaande gevolgen, dat maakt bijvoorbeeld het verhaal van Beckett Cypher wel duidelijk. Natúúrlijk ligt er een grote verantwoordelijkheid bij farmaceuten en (huis)artsen in werking en voorschrift van medicatie.

Maar de mensen die claimen dat je nooit moet beginnen aan opiaten gaan simpelweg te kort door de bocht en snappen weinig van de impact die chronische pijn op iemand kan hebben.

Here Comes The Pain.

Ik ga nog een moment vinden om de rest van Heal M.E. te luisteren en kijken. Deze eerste 20 minuten brengen al heel wat teweeg. Dit hele concert, deze hele boodschap, is voor mij de ultieme kracht van muziek. Pijnlijk, maar helend.

Today I joined the hundreds of thousands of families who have lost loved ones to opioid addiction. My son Beckett, who was just 21, struggled to overcome his addiction and finally succumbed to it today.

Melissa Etheridge op social media, 14-05-2020

Deel je ervaringen

  • Heb jij een soortgelijke ervaring met muziek of een bepaalde song, die in jouw situatie net zo hard binnenkwam dan Melissa Etheridges song bij mij?
  • Hoe ervaar jij de kracht van muziek?
  • Als je te maken hebt met chronische pijn (bij jezelf, of bij iemand uit jouw omgeving): hoe kijk jij aan tegen de discussie omtrent opiaten? Welke nuances zou iedereen moeten maken?

Deel je gedachten via de reactiemogelijkheid hieronder.

Meer lezen

Ik schrijf regelmatig over chronische pijn. Blader door het Blogmagazine Chronische Pijn.

  • Uitgebreid opioïde pijnstillers dossier van het Vlaams Expertisecentrum Alcohol en Drugs (VAD)

Coverphoto by Peter Brooker/Shutterstock (1454845r). Melissa Etheridge (2L) with daughter Bailey, son Beckett and mother Edna. Melissa Etheridge honoured with Star on The Hollywood Walk of Fame, Los Angeles, America – 27 Sep 2011

Van treurwilg naar ultiem genieten. Ik heb regelmatig ‘de blues’.

Geschatte leestijd: 6 minuten.

Treur niet omdat iets voorbij is. Geniet ervan dat het gebeurd is.

Dichter Ludwig Jacobowski

Zo.

Dat is er uit.

Een topcliché, niet?

Het is een spreuk die ik wel vaker voorbij zie komen. Ook nu weer, op die inspirerende Omdenken-kalender deze week. Ja, die hangt nog steeds op onze wc 😉

Ik heb regelmatig de blues #1: Vakantieblues

Ik had daar tot voor kort altijd behoorlijk last van. De vakantieblues. Tijdens de vakantie al na gaan denken over het moment dat deze weer voorbij is. En het ‘leven van alledag’ weer daar is. Opstaan, kids naar school, werken, eten, slapen, opstaan, kids naar school, enzovoort.

Gek is dat toch, waarom kan je (kan ik) dan niet gewoon genieten van het moment, waarom alweer gaan nadenken over wat er daarna allemaal weer gaat gebeuren? Ik heb dat lang niet zo begrepen, maar had er écht wel last van. Een serieus dipje.

Ik vind op vakantie gaan gewoon echt heel leuk.

Iedereen in ons gezin eigenlijk wel. Ik sta ook overal bekend als “die gast die altijd maar weer op vakantie is”. En…nou, ja, dat valt best mee hoor. Of tegen, hoe je het bekijkt. Natuurlijk, ondanks de beperkingen die er zijn (de chronische pijn, corona) proberen we nog steeds regelmatig weg te zijn. Vaak wat kortere en ook best voordelige tripjes, waardoor het ook wat frequenter te doen is. En soms een uitspatting, bijvoorbeeld in de vorm van de 2019 cruise naar Dubai. Heerlijk (discussies over de milieu-effecten van cruises voor het gemak even daargelaten).

Ik hou van die vakantiesfeer, van in het buitenland zijn, van stoeien met een andere taal, van hotels ontdekken, van grip krijgen op nieuwe steden, van mensen die anders zijn en anders doen.

Ik denk dat dat ook de reden is waarom die vakantieblues ontstaat. Ik vond (en vind) mijn werk bij JoHo erg leuk, dus van een “werksleur” of zoiets was helemaal geen sprake. Ik vond (en vind, meestal) mijn leven in Nederland en het Bredase leuk, dus dat was ook geen issue. Maar het is waarschijnlijk gewoon het gevoel dat die leuke trip, waar je meestal best een tijdje mee bezig bent geweest qua voorbereiding, dan weer voorbij is.

Tegenwoordig is die blues minder heftig. Hoe ouder, hoe wijzer, haha. Het besef dat er altijd wel weer een nieuwe leuke trip komt. En: we hebben de ultieme remedie gevonden tegen dat bluesgevoel: tijdens je vakantie gewoon een nieuw plan maken. En, als het even kan, ook alvast regelen en boeken. Het uitkijken naar de nieuwe trip, sommigen noemen het voorpret, kan dan alvast beginnen.

Ik heb regelmatig de blues #2: Concertblues

Och man, wat ellendig. Vooral rondom Springsteen concerten had ik een stevige concertblues. Tijdens het optreden al denken “aaaaaah, dit is straks gewoon weer voorbij“. Man, geniet nou gewoon eens van het moment!

Het is volgens mij goed vergelijkbaar met die vakantieblues: ik vind Springsteen concerten gewoon ontzettend gaaf. Het ultieme genieten. En dat gaat vaak gepaard met het besef dat het in een split second weer voorbij is. En, anders dan met vakanties, je wéét dat ‘de volgende keer’ lang op zich laat wachten. Een paar jaar, op z’n minst. Jaloers ben ik altijd geweest op die superfans die van concert naar concert reizen. Den Haag, Keulen, Parijs, Barcelona, Rome of zelfs de oceaan over: waar ze het van betalen weet ik niet, maar dat zou wel de ultieme remedie zijn tegen de concertblues. Weten dat je nog een keer mag, en nog een keer.

Jungleland, Bruce Springsteen, Malieveld 14-06-2016

Wil je mij echt verrassen? Het ultieme blij-zijn-gevoel geven? Regel dan een Springsteen-tournee-langs-de-velden.

Ik heb dat trouwens ook lange tijd gehad met eigen optredens, met name met OnCue. Tot een paar jaar terug. Ik vind op het podium staan gewoon érg prettig, kan ook echt naar zo’n optreden toeleven. En zeker de jaarlijkse terugkerende optredens waarvan je wist dat het een topsfeer ging worden met een paar honderd man die volledig uit z’n dak zouden gaan. Balen op de zondag erna, dat het weer voorbij was.

Of ik nu naar een optreden van De Dijk, Blof, de Beatles-tribute band, Mark Knopfler, Marillion of Melissa Etheridge ging: de dag erna had ik de Concertblues.

Genieten?

Tegenwoordig kan ik beter genieten. ‘In het moment zijn’, om nog maar zo’n verschrikkelijk cliché te gebruiken. Niet meer zo hard treuren om iets dat geweest is, maar vooral blij zijn dat je er bij was.

Waarom dat is veranderd? Ik heb geen idee. Of…misschien toch wel.

Leeftijd? Leren we meer genieten, naarmate we ouder worden? Mwah, soms wel, soms niet.

Chronische pijn? Zou kunnen. Er is de laatste jaren heel wat ‘mindfulness’ voorbij gekomen. Maar nog steeds heb ik daar niet zoveel mee. Geef mij niet de opdracht om 15 minuten ‘aan niets’ te denken. Want ik denk dan 15 minuten aan alles tegelijk.

Maar die pijn leert je wel relativeren. En blij zijn dat je er bij kunt zijn. Ik schreef er al eens over, Springsteen op het Malieveld in 2016. Misschien is daardoor de blues achteraf wat minder. Geniet ik meer tijdens het moment.

Toenemend gevoel van wereldburgerschap? Het besef dat er meer is in de wereld dan mijn ‘rijke’ leventje hier in Nederland? Vakantieblues, concertblues…het zijn natuurlijk allemaal maar rijkelui’s-problemen. Velen zouden wíllen dat ze “last” hebben van zo’n post-vakantiegevoel.

Ik heb nog een reden: Tijs. Mijn zoon (10), voor wie ons gezin wat minder goed kent. We noemen hem “Mr. Mindfull”. Hij kan ontzettend genieten van ‘het moment’, is een dromer. Hij liet me de afgelopen jaren regelmatig zien wat het is om gewoon bij het hier en nu te blijven en te genieten van wat er op dat moment gebeurt. En niet teveel over morgen of gisteren na te denken.

Treur niet omdat iets voorbij is. Geniet ervan dat het gebeurd is.

Ik ben dan altijd nieuwsgierig naar de achtergrond van de man die deze zin, spreuk, bekender heeft gemaakt. Hij zal vast niet de enige zijn geweest die de uitspraak toentertijd deed, maar is er om een of andere reden bekend mee geworden.

Ludwig Jacobowski, een in Polen geboren Duitse dichter van Joodse afkomst, leefde maar relatief kort. Tussen 1868 en 1900, slechts 34 jaar dus. Hij groeide op in Berlijn. Jacobowski produceerde diverse gedichtenbundels en romans. Hij schreef veel over de isolatie van Joden aan het eind van de 19e eeuw en verdedigde de Joodse rechten via zijn werk, soms fel. In 2000 verscheen een verzameling van zijn werk: ‘Gesammelte Werke in einem Band‘, uitgegeven door Alexander Mueller.

Herkaderen

Het anders kijken naar dingen wordt ook wel herkaderen genoemd. Herkaderen is het veranderen van de context of betekenis van een situatie waardoor de gebeurtenis of uitspraak in een ander kader komt te staan en er een andere betekenis wordt gevormd.

Herkaderen wordt veel bij NLP, Neuro Linguistisch Programmeren, gebruikt. Het is de techniek achter positief denken. Niet somber zijn omdat dat Springsteen concert weer voorbij is, maar blij zijn dat je er bij was en positief terugdenken aan mooie herinneringen tijdens dat concert. Niet treuren dat die mooie stagetijd in Guatemala alweer 25 jaar geleden is, maar blij zijn dat daar het besef van wereldburgerschap ontstaan is.

Herkaderen wordt ook veel gebruikt om achter het gedrag van mensen te kijken, diepere bedoelingen te vinden. De hippe mensen onder ons noemen dat ook wel upchuncken: van iets concreets (bepaald gedrag dat je voor je ziet) naar iets abstracters (wat zou dat gedrag nog meer kunnen betekenen). In die zin zijn we bijvoorbeeld met ons pleegzorgwerk en onze opvoedpogingen al vele jaren, zonder dat we het doorhadden, aan het herkaderen en upchunken: “hij doet x, maar dat betekent waarschijnlijk y”.

Ook psychologen houder er erg van om te herkaderen. Leren om anders te denken over bijvoorbeeld chronische pijn is een uitdaging waar ik al enkele jaren mee bezig ben. Veel op eigen kracht, en soms met een beetje hulp.

Genieten!

Gek woord eigenlijk, genieten. Er zit ‘niet’ in. Beter zou gewellen zijn, het wél doen van leuke dingen en daar lol uithalen. Maar goed, het komt natuurlijk van genot. Gewel.

Het Genootschap Onze Taal vertelt me dat in de oertijd het woord ‘nieten’ stond voor ‘in gebruik hebben’, of ‘bezitten’. Daar werd wat later het voorvoegsel ‘ge’ voor geplakt, dat staat voor ‘volledig’. Volledig bezitten, dus. Later werd dat ‘met plezier gebruiken’ en dat veranderde in de loop der tijd weer in ‘je verheugen in iets’.

Ik las net een Tweet van Steve van Zandt. Ofwel Little Steven. Ofwel de vaste gitarist van de E Street Band: de vaste band van Springsteen. Steve is ook een oude vriend van Bruce, al in de begintijd trokken ze er als late tieners samen op uit om muziek te maken.

Yes! Als corona het toestaat en iedereen ook verder gezond blijft zou 2021, of misschien 2022, wel weer eens zo’n ultiem Springsteen moment kunnen worden.

Dat, gecombineerd met een aanstaande vakantietrip deze zomer, geeft voldoende brandstof om mij weer te laten genieten, te ‘laten verheugen in iets’.

Kom maar op, met die concertblues en vakantieblues!

Deel je ervaringen

  • Heb jij wel eens last (gehad) van zo’n bluesgevoel? Wat triggerde bij jou dat gevoel?
  • En wat is jouw ‘coping mechanisme’: hoe ga jij dat gevoel te lijf? Ga je het eigenlijk wel te lijf? Of heb je leren genieten, in plaats van treuren?

Deel je ervaringen via de reactiemogelijkheid onderaan.

Meer lezen

  • Lees meer over Ludwig Jacobowski
  • Voor de literair geïnteresseerden onder ons: Bol.com heeft alles, dus ook een dichtbundel van Jacobowski:
Samen online gamen met je papa die ouder wordt

Je wordt ouder papa -geef het maar toe. Over online gamen.

Geschatte leestijd: 5 minuten.

Laat ik met een lied beginnen.

Nee, wees niet bang, diegenen die mij een beetje kennen weten: ik ga NIET zingen 😉

Dus.

Het is officieel. Ik word ouder. Een stemmetje in mijn achterhoofd zegt dan direct ‘joh, wees blij dat je ouder wordt.’ Want het tegenovergestelde is…precies.

Situatieschets

Ik stond zondagochtend rond 09:30 op. Tot zover normaal.

Een vertrouwd beeld ook toen ik de woonkamer in stapte. Jongen, jaar of tien, op de bank, gamecontroller in de hand, oortjes in het oor, blik op oneindig, euh, op het beeldscherm. Het zou zomaar kunnen dat hij naar de naam Tijs luistert. Hij bedient die controller alsof het een verlengstuk van z’n lichaam is en hersenen en controller volledig met elkaar ‘in sync’ zijn. Ondertussen druk en op luide (maar echt lúide) toon met zijn vrienden pratend.

Hoezo kunnen mannen niet multitasken?

Ik citeer

(Ik heb echt letterlijk mee zitten typen wat ik voorbij hoorde komen. Lees ook mijn gedachten tussendoor).

Lekker Moesta.

Hoe kan hij zó snel lopen?? Ja, maar hij heeft meer AP (HP/Haapee…ik weet het niet, red.) 

Gast, ik word gesnipet (gesniped?) door die Mies. Das niet meer leuk. Hij had sowieso een shotgun. 

Ik ga ‘m leaven hoor. Dit is niet te doen. 

(niet dat ze ooit vertrekken uit dit spel, maar goed, het is een soort loos dreigement) 

Ik ben 16 AP (is ‘ie weer) door die minipower 2.0.
(ondertussen klinkt er óórverdovend geweld en geschiet…ik herhaal…zondagochtend 09:30) 

O nee hè hij heeft 1 bot. 
Weet je, die Mies is echt heel vervelend.
O pas op, hij heeft heeeeeeel veel HP. 

He wacht, waarom doet dat zoveel damage? Kan dat?? Ja dat wil ik ook.
Ik heb een lama op m’n rug. (Lama?? Wat doet dat dier hier nou weer in dit schietspel)

Gast. Gast! Gast!!

O jee hij gaat weer snipen. Hahahaha ik heb ‘m. Lekker dan!
Ik wil gewoon snél kunnen rennen. Maar dat kan nu niet.
Ik heb geen minigun. Ik wil ook een minigun. 

(WOII breekt nu echt los in de woonkamer, iedereen schiet op iedereen en af en toe klinkt een angstaanjagende kreet) 

Weet iemand waar je die minigun kunt pakken? (stilte) Waar dan? Maar ik wil ook een minigun! 

(Oervervelend lijkt me dat, die continue herhaling van woorden op je oren – zei hij, die het allerliefst zo vaak mogelijk muziek op z’n oren heeft… maar da’s anders…)

Hè komop Mies. Nu ben je echt helemaal hacker. 
Ik doe heel weinig damage gasten. 
Waar kan je dan in een hokje, Peer?

(Ik kijk ondertussen naar een combifiguur van Sylvester Stallone en Steven Seagal in beeld… met een soort elfenvleugeltjes op z’n rug… dat dan weer wel. Dan kan ‘ie vliegen, geloof ik. Dat is handig). 

The ‘battlefield’ heeft zich ondertussen verplaatst van een huis naar een grote bunker, waar iedereen een soort houten stellages bouwt om boven de ander uit te komen.

Oké. Dit is best saai.

(huh? Je bent net een halfuur achter elkaar in volle concentratie aan het schieten geweest. Hoezo saai?) 

Mies, ik stuur je wel even een invite. Waar ben jij? 

OK, ik ga leaven jongens. Ik moet ontbijten.

Zondagochtend 17-05-2020, Breda, Belcrum, transcript van commentaar bij een computergame, aangehoord door een net-wakkere-vader from outer space

Terug in de echte wereld.

Je wordt ouder papa

Goed. Het is nu officieel. Je wordt ouder, papa. Geef het maar toe. Ik zie de lol van deze Playstation 4 game gewoon niet. Ik volg de taal niet. Geen idee waar ze het over hebben. Vroeger kon ik me ook verliezen in computerspelletjes. Geen verslaving, zeker niet, maar ik kon zeker uren doorbrengen op de Commodore 64.

Commodore 64 setup. Ik had dat apparaatje linksboven, met die play en pause knoppen. Een vriendje had die linksonder, dat was al geavanceerder.

Yep. Dat is oud.

Spelletjes stonden op een tape, een soort bandje, later op een grote floppy. Dat spel moest je eerst stevig laden, voordat je kon gaan spelen. Pitstop 2, Prince of Persia (die titel moest van vér komen!), Ghostbusters, Baseball, Tennis…dat soort spellen. Die liepen ook regelmatig ‘vast’, waarop je opnieuw moest gaan laden. Zeg maar, de begintijd van het computertijdperk. En ik was er bij.

Verplaats je in je kind: terug naar je eigen kinderjaren

Ik snap hem wel. Steeds weer opnieuw die game spelen. Er beter in worden. Beter worden dan je vrienden. Maar ook leren van hen die nóg beter zijn. Dat blijft een uitdaging, iedere keer weer.

Als ouder moet je wel blijven opletten. Ik vind de ‘taal’ van die wereld echt bizar. Heel anders dan zijn gewone Nederlands, bijna een ander accent. En natuurlijk let ik, net als mijn ouders vroeger, ook op maximale speeltijd, genoeg beweging, etc. We willen geen gameverslaafde kweken, ik heb genoeg docu’s gezien om die kant niet op te gaan. Duidelijke afspraken maken dus…en vooral: consequent blijven.

Maar ook niet te spastisch worden; gun hem die lol. Zolang hij goed aanspreekbaar blijft en we blijven opereren binnen de afgesproken regels, mag hij van mij (en van ons) zich online uitleven. En ook wel eens een spelletje spelen bóven zijn leeftijdsgrens.

Hét spel

Wat hij nou speelde ‘hierboven’? In welke wereld ieder kind van zijn leeftijd de laatste maanden zoveel mogelijk vertoeft? Fortnite natuurlijk.

De truc zit ‘m natuurlijk in het veroveren van de nr. 1 positie. Je speelt tegen 100 tegenstanders, die je één voor één alleen -of samenspelend met je vrienden- omlegt. Net zo lang, totdat jij overblijft. ‘On the road’ kun je naar allerlei gedeelten van een gebied reizen, eilanden bezoeken, guns verzamelen in allerlei soorten en maten, herwonnen levenskracht opdoen, schatkisten openmaken…En o ja, je moet ook nog binnen (of juist buiten, ik begrijp het nog steeds niet) de ‘perfecte storm’ zien te blijven. Gaat dat mis, dan beland je in het oog van die storm en ben je hopeloos verloren. Zoiets.

Ik heb een poging gewaagd trouwens. Zag er allemaal best overzichtelijk en ‘te doen’ uit. Als ik Tijs bezig zag. Easy.

Na de ‘coole landing’ in mijn Fortnite wereld stond ik eerst al tien minuten te stuntelen om überhaupt een geweer op te pakken en te laden. Die storm, die ben ik helemaal uit het oog verloren. Hout hakken ter verdediging van mezelf…euh…dat doen we zo wel. Mijn tegenstanders schoten me ondertussen aan alle kanten overhoop. ‘One down’…ik zag die jochies gniffelen op hun bank…heb je weer zo’n beginner.

Ik ga weer snel leaven. Gast!!

Zo.

Nu eerst een ouderwets spelletje voetbal spelen tegen Tijs. Ik ben kansloos, bij voorbaat, maar het blijft leuk om te spelen. Zo af en toe.

Ondertussen zet ik Peter Koelewijn nog eens op.

Geef het maar toe.

Deel je ervaringen

  • Heb jij vroeger ook uren binnen doorgebracht achter de Commodore 64? Wat herinner jij je nog van die tijd? Beste games toendertijd?
  • Hoe ga jij als ouder om met je pré-puber die ‘nog even dit en dat wil afronden voordat hij kan stoppen met Fortnite’? Welke afspraken heb je gemaakt?

Meer lezen

Van Simon & Garfunkel via Nick & Simon naar Bruce Springsteen. Helemaal niet gek hoor.

Geschatte leestijd: 6 minuten.

Simon & Garfunkel. Meer nog dan de Beatles, de Stones en Elvis luisterde ik vroeger als kind, als tiener, naar Simon & Garfunkel. Ik werd pas laat ‘wakker’ qua Beatles, de Stones heb ik later ingehaald en Elvis…nooit helemaal, op een aantal toppers na. Maar Concert in Central Park heb ik gríjs gedraaid, die lp’s en cassettebandjes. Liedjes uitgeplozen tijdens mijn blokfluitcarrière (yep) en later op de piano. Maar vooral geluisterd, geluisterd en geluisterd. Ik kan een aantal songs toon voor toon mee neuriën (nee, ik zing nog steeds niet).

Wát? Simon & Garfunkel bóven de Beatles, Stones en Elvis??

Het is bizar. Ik weet het. Maar het is wel waar. In mijn tienerjaren luisterde ik, naast Springsteen, eerder Simon & Garfunkel dan de Beatles, The Rolling Stones en Elvis. Natuurlijk kreeg ik hun werk mee en had ik met name ook interesse in de Stones. De Beatles zijn in die jaren redelijk langs me heen gegaan. Bij een muzikale oom heb ik wel eens geluisterd naar lp’s als “1962-1966” (Red Album) en “1967-1970” (Blue Album), maar niet frequent. Elvis grootste hits kwamen ook in ‘huize Koert’ wel binnen. The Stones vond ik interessanter, zeker ook qua live uitvoeringen, en al het ‘gedoe’ eromheen was ook wel grappig.

Maar zeker niet in de mate van Simon & Garfunkel en Bruce Springsteen.

(en Dire Straits…en Sting…en De Dijk…en later BLØF)

Live in Central Park

Op YouTube vind je uiteraard het volledige concert Simon & Garfunkel Live in Central Park 1981

Ik kan het drómen. Het hele concert, van voor tot achter, alle overgangen. Het langzaamaan donker wordende Central Park. De reacties van het publiek op een volgend nummer. De gesproken tekst tussendoor. De piano sounds. Ik kan het dromen. Van Mrs. Robinson tot Late In The Evening en van Wake Up Little Susie tot Kodachrome / Maybellene.

Er is veel over dit concert geschreven. Het concert was destijds bedoeld als fundraiser voor het in die tijd zwaar verwaarloosde Central Park. Simon & Garfunkel waren al bijna tien jaar uit elkaar, na de zoveelste ruzie in 1970. Sindsdien hadden ze weinig meer samen gespeeld, beiden koppig én druk met eigen werk. Maar dat ‘eigen werk’ had maar wisselend succes, beider carrières zaten flink in het slop. Zowel Paul Simon als Art Garfunkel waren, tien jaar later, enthousiast over een nieuwe samenwerking op zo’n bijzondere locatie. Het zou een giga kans zijn om zichzelf weer opnieuw op de kaart te zetten.

De repetities in de weekends voorafgaand aan het concert waren op z’n zachtst gezegd niet leuk. Over alles moest tussen de twee onderhandeld worden, van setlist tot presentatie, van arrangementen tot samenstelling van de band.

Well, the rehearsals were just miserable; Artie and I fought all the time

Paul Simon

Paul Simon was vooraf nog bang over de vraag of er wel genoeg publiek, dus genoeg inkomsten voor het goede doel, zou komen. De weersvoorspelling was niet goed. Maar op 19 september 1981 kwam het publiek al vroeg in de ochtend. En massaal. De gehoopte 300.000 werden er uiteindelijk -naar schatting- rond de 500.000; het concert staat nog steeds in de top 10 best bezochte concerten in de VS aller tijden. Het gehele concert bevatte 21 nummers: 10 Simon And Garfunkel nummers, 8 Paul Simon nummers en 1 Art Garfunkel nummer, aangevuld met 2 covers. Ieder zong 3 nummers alleen.

Iedereen was lyrisch over het concert, bezoekers, pers, organisatie. Alleen Simon & Garfunkel niet: Garfunkel vond zijn zang niet best, Simon had het succes van de avond pas thuis gekomen door, tijdens het zien van de herhaling van de tv-beelden. 16 februari 1982 verscheen het gigantisch goed verkochte -en door mij dus grijs gedraaide- dubbel-album The Concert In Central Park.

Nick & Simon

Van Simon & Garfunkel naar Nick en Simon, van New York naar Volendam…een reuzenstap? Ja, enerzijds wel, want om in de eigen woorden van het laatste duo te spreken: “Simon & Garfunkel speelden toch echt wel in een andere league”. Eens, wereldwijd bekend zijn of wereldberoemd in Nederland: er zit een verschilletje. Maar anderzijds is er natuurlijk allerlei vergelijking mogelijk tussen de twee duo’s. Zijn Nick & Simon ook duidelijk geïnspireerd door Simon & Garfunkel; al in hun jeugdjaren speelden ze veel liedjes van de heren uit New York.

Ik schreef het al eens eerder, mijn muzieksmaak is erg breed. Van blues tot Latin, van oude (dixieland) en nieuwe (fusion) jazz tot het Nederlandse lied en van rock tot soul: ik vind veel mooi. Écht mooi. En daar horen ook veel liedjes van Nick en Simon bij. Als man is dat geloof ik niet heel stoer om toe te geven (?), maar ze maken gewoon écht mooie muziek. Mooie teksten, mooie akkoorden, goede live band, down-to-earth gebleven, écht muzikaal. Ik beken: Nick & Simon staan ook in míjn playlists en ik bezoek zo af en toe eens een (theater)concert.

Homeward Bound

Homeward Bound. Nog zo’n parel tussen al die Simon & Garfunkel liedjes. En niet geheel toevallig ook de titel van het volgende Nick & Simon (en Kees Tol) tv programma.

Ik heb die muzikale reisprogramma’s van Nick en Simon tot nu toe graag gekeken. Van Zuid-Afrika tot Maleisië en van Engeland/Ierland tot Zweden; ik vond en vind het leuk om te kijken. Hun ‘struggle’ te zien (met stevig redactiewerk achter de schermen) om in het buitenland aan de slag te komen, mooie contacten te leggen en vaak verrassend goed live on stage te komen, met leuke reacties. In 2020 staat “New York” dus op het programma, met een eerbetoon aan Simon & Garfunkel. Gaat het ze lukken om in gesprek te komen met Simon en/of Garfunkel (tezamen is uiteraard uitgesloten)?

Het programma moet nog worden uitgezonden (mei/juni 2020), ik heb het nog niet gezien, maar ik kijk er naar uit. Ik hou van hun humor, van hun sound en muzikaliteit.

‘Homeward Bound’ was lange tijd -en misschien nog wel- het favoriete liedje van Nick. Door de cafébrand in Volendam (2000-2001) lag Nick, verward en met weinig grip op zijn situatie, op de IC van het ziekenhuis. Geen tv, alleen radio- en cd-speler. ‘Homeward Bound’, het verlangen om weer naar huis terug te keren, heeft hij destijds veel geluisterd. Die ervaring zorgde er mede voor dat Nick muziek in een bepaalde richting en sfeer ging maken. Hoe mooi is het dat je dan jaren en een muzikale carrière later, in New York op zoek mag naar de roots van het duo Simon & Garfunkel?

Muziek bleek in die toestand de ideale afleiding en troost, een bron van blijheid en houvast.

Nick Schilder, in “10 jaar Nick & Simon”

Nick & Simon go Springsteen!

Please, let this Dutch duo “Nik and Saimon” (spreek uit met Amerikaans accent) go Springsteen! Ja waarom niet? Ik zou het fantastisch vinden als deze twee heren het muzikale werk van Springsteen levend houden als hij er straks -laat het nog lang duren- niet meer zou zijn. Had ik al eens geschreven dat ik een voorliefde heb voor het werk van Bruce 🙂 ? En dan heb ik het misschien niet zozeer over de stadionstampers als Dancing In The Dark en Born In The USA – hoewel, ook die kun je op allerlei manieren spelen. Luister maar eens naar Springsteen @ Broadway.

Maar Springsteen heeft natuurlijk ook ontzettend veel hele mooie luistersongs geschreven die zich prima lenen voor meerstemmige zang. Waarom niet? Denk alleen maar aan het meest recente werk, Western Stars. Maar welke Springsteen CD je eigenlijk ook pakt: er zitten nummers tussen die Nick en Simon, met een afwisselend stevig en subtiel spelende Marcel Fisser band, prima kunnen performen.

Van Magic tot The Ghost of Tom Joad en van The River tot Darkness on the Edge of Town. Van My Hometown tot Sandy en van Racing In The Street tot The Rising: ik hoor het wel, qua sound van Nick & Simon! Je moet het niet willen vergelijken met het rauwe dat Springsteen heeft, maar dat betekent niet dat het niet mooi zou kunnen zijn. Het hoeft ook zeker geen “kopie” te worden, juist veel eigen interpretatie.

Wie weet kan ik ze inspireren 🙂 Mooi in de intimiteit van de theaters. Vóór de pauze Simon & Garfunkel, na de pauze Bruce Springsteen. Natuurlijk omgeven met eigen (nieuw) werk. De kleine liedjes, en de grote klein gespeeld. Succes gegarandeerd…één bezoeker heb je al. 😉

Deel je ervaringen

  • Hoe heb jij de muziek van Simon & Garfunkel vroeger -of nu- beleefd? Heb je er überhaupt naar geluisterd? Wat vind je van het concert in Central Park?
  • Heb jij ook zo’n guilty pleasure, zoals ik die met de muziek en programma’s van Nick & Simon heb? Hoewel, ‘guilty pleasure’, dat is eigenlijk behoorlijk gek. Er is weinig geheims aan. Weet eigenlijk niet waarom ik dat schrijf. Anyway, heb je die?
  • Zie jij het net als ik voor je, Nick & Simon die hun eigen invulling van Springsteen nummers maken?
  • En wie hebben jou vroeger -of nu, als nu over 20, 30 jaar jouw vroeger is- muzikaal eigenlijk geïnspireerd?

Deel je gedachten via de reacties hieronder.

Meer lezen

Homeward Bound van Nick, Simon en Kees is vanaf donderdag 21 mei wekelijks bij AVROTROS te zien, NPO1 om 21:30.

  • Lees ook dit artikel van Erwin Barendrecht over het Simon & Garfunkel Concert in Central Park
  • Geïnteresseerd in de muzikale carrière van Paul Simon? Ik heb zijn biografie gelezen. Zeker interessant om zijn blik op de periode tijdens en na de samenwerking met Art te leren kennen.
  • Lees meer over wie Nick & Simon muzikaal inspireerden in 10 jaar Nick & Simon (2016)

Meer lezen over míjn muzikale inspiratiebronnen? Blader door het Blogmagazine Muziek.

Een blik over Central Park, New York
Het leven wordt mooier als je de juiste toon weet te vinden

Het leven wordt mooi als je de juiste toon weet te vinden

Geschatte leestijd: 5 minuten.

Ik werd eergisteren, de laatste dag van april, getriggerd door de volgende spreuk die bij ons op de scheurkalender in de wc hangt:

Het leven is als muziek: het wordt mooi als je de juiste toon weet te vinden

Omdenken scheurkalender 2020

Muziek: centraal element in mijn leven

Zoals ik al vaker op deze site heb beschreven, speelt muziek sowieso wel een centrale rol in mijn leven. En dan bedoel ik enerzijds muziek luisteren, met een brede muziekinteresse; van Springsteen tot Anouk, van John Mayer tot Nick en Simon (ja echt!), van AC/DC tot jazz/fusion en van Melissa Etheridge tot Blof/Racoon en Chef’s Special. Maar anderzijds zéker ook zelf muziek maken, in mijn vaste bands OnCue (2019: 25 jaar!) en Tak & Band (sinds 2018). Ik speel dagelijks piano en repeteer -buiten corona tijden- wekelijks.

Coverband OnCue live on stage
Niets zo fijn als live op het podium, achter de toetsen

De laatste jaren is er nog een ander muzikaal element in mijn leven bijgekomen, namelijk het vrijwilligerswerk voor Stichting Muziekids. Een mooie combinatie van ‘muziek’ en ‘zorg’, waarbij kinderen en jongeren met muziek worden afgeleid in ziekenhuizen en zorginstellingen.

Muziek: pijnstiller in barre tijden

In de jaren dat ik moest leren omgaan met pijn, die na verloop van tijd als ‘vanzelf’ chronisch werd, heb ik altijd houvast gehad aan muziek. Op de momenten dat het moeilijk werd, pittig was, té pittig werd, kon ik altijd terugvallen op muziek. Mijn favoriete songs en playlists boden dan troost en afleiding. Koste wat kost ben ik zelf muziek blijven maken; dagelijks achter de piano en tijdens repetities met beide bands.

Had je daar dan energie voor?

Nee. Maar het was een overlevingsmechanisme. Blijkbaar komen er dan andere krachten vrij. Het blijven spelen hield me letterlijk op de been. En op een of andere manier die ik lang niet begreep, voelde ik ook letterlijk even wat minder pijn tijdens het muziek maken. Zowel bij repetities, als live op het podium.

Dikwijls lag ik tussen het spelen door, in de repetitieruimte of in de keuken van een of andere kroeg, gestrekt op de vloer. Even mijn rug ontlasten en de opkomende pijn niet voelen. Soms tot grote schrik van een kroegeigenaar, als ik vergeten was om dit vooraf aan te kondigen 🙂 Maar daarna kon ik toch weer 45 minuten verder. Eerst dacht ik dat het puur de adrenaline, de kick, van het live spelen voor publiek was. Maar hoe kwam het dan dat ik ook thuis tijdens het piano spelen voor ‘even’ minder pijn voelde?

  • OnCue en publiek live on stage tijdens Brabantse Wal Festival
  • OnCue live on stage tijdens Brabantse Wal Festival
  • setup van Koert on stage bij coverband OnCue: piano en Hammond
  • Koert op zijn favoriete plek achter de piano's bij OnCue coverband

Later ben ik de boeken van Erik Scherder gaan lezen en online video’s van zijn colleges gaan terugkijken. Nu snap ik het mentale en fysieke proces iets beter van wat er in mijn brein precies gebeurt tijdens het zelf muziek maken. Muziek maken leidt niet alleen af, het zorgt ook echt voor demping van pijnsignalen in je brein.

Iemand zei al gekscherend, ‘nou, dan moet je maar professioneel muzikant worden’… Tja, daar moet je dan wel voldoende talent voor hebben :-), en een ijzeren discipline om steeds beter te worden.

Maar goed, ‘muziek’ speelt bij mij dus een centrale rol in mijn leven en bij het leren omgaan met pijn. In het vinden van voldoende afleiding. En soms ook in het vinden van troost. Lees mijn blog over mijn ervaring in Den Haag 2016 maar eens terug…

Fasen in omgaan met chronische pijn

Voor mij is het proces van (leren) omgaan met chronische pijn als een muziekstuk dat regelmatig wisselt van tempo, ritme, toonhoogte en intensiteit.

Het chronische pijnproces wordt ook vaak vergeleken met rouwverwerking, waar ik me ook wel in kan vinden. Ik heb ook braaf alle subfasen doorlopen:

  • Ontkenning (die pijn gaat echt wel weer weg);
  • Woede (lazer op met die k%&!@* pijn!);
  • Onderhandelen (oké, als ik me drie weken volledig rustig hou, dan is daarna die pijn echt wel weg);
  • Depressie (wat moet ik in hemelsnaam nog doen om het minder te laten worden) en
  • Aanvaarding (goed, ik geloof dat dit het is en zo blijften nu…).

Ik benoem het ook bewust als léren omgaan met chronische pijn. Ik ervaar het ook echt als een proces dat je met vallen en opstaan héél langzaam leert. Een proces ook uit de categorie ‘Leven Lang Leren’, helaas…

Het chronische pijnproces zelf is als muziek

Muziek kent snellere en langzamer passages. Muziek kan hele vrolijke tonen en sferen hebben, maar ook sombere en duistere passages. Muziek brengt je in allerlei stemmingen.

Ik realiseerde me een tijdje terug dat het chronische pijnproces zelf ook een vorm van muziek is. Het is haast net als het (leren) spelen van een lang en ingewikkeld muziekstuk. In het begin lijkt het alles overweldigend en heb je geen idee hoe dat hele stuk onder de knie te krijgen. Wanneer je het opdeelt in kleinere stukken en vervolgens stap voor stap – en met het nodige geduld – de onderdelen benadert, wordt het steeds beheersbaarder en krijg je uiteindelijk meer grip op het complete stuk.

Het dealen met de pijn, het worstelen en strijden met de pijn, het berusten in pijn (‘accepteren’ heb ik altijd een vreselijke term gevonden) gaat in langzame en soms snellere fasen. Wanneer je aan het begin staat lijkt het alles overheersend en is nauwelijks te bevatten wat er gebeurt. Het ene moment heb je het zwaar en is de pijn te pittig om mee om te gaan, het andere moment gaat het toch een stukje beter en zit je in een positievere flow. Vorder je in het proces, dan krijg je meer grip op wat wel en niet werkt en hoe je een nieuwe balans krijgt. Zo makkelijk als ik het nu opschrijf is het in de praktijk uiteraard niet; die ritmes wisselen elkaar continu af, gedurende het jaar en jaar in jaar uit. Als een doorlopende cadans, waar je helaas vaak toch weinig invloed op hebt. Maar de manier waarop je je in die cadans beweegt, daar heb je zeker – stap voor stap en met geduld – wél invloed op.

Uiteindelijk gaat het bij omgaan met chronische pijn vooral ook om het ‘vinden van de juiste toon’.

Maar, laat ik het niet ontkennen, ook om het vinden van de juiste medicatiebalans :-). Want die medicatie heeft ook altijd meegeholpen natuurlijk, en nog steeds. Ik kan wel een mooi verhaal schrijven over de werking van muziek op pijn, maar ‘muziek’ is natuurlijk maar één van de elementen die meehelpen in het leren omgaan met chronische pijn. Wel een heel mooi en positief element.

Deel je ervaringen

  • Heb jij ook zo’n rode draad, zo’n vast element in je leven, dat je houvast biedt en telkens weer terugkomt?
  • Heb jij ook chronische pijn, of een andere chronische ziekte, en in de loop der tijd ervaring opgedaan hoe hier mee om te gaan?

Ik ben nieuwsgierig, laat me via de reacties weten waar jij telkens opnieuw je energie uit haalt.

Lees meer

  • Meer weten over OnCue, Tak & Band? Lees de startpagina over Muziek. En ja, als je zorgt voor een nieuwe boeking voor een van ‘mijn’ bands, dan biedt je dus eigenlijk een stukje muziektherapie! 😉
  • Ook periodiek geïnspireerd worden door leuke en prikkelende Omdenken quotes?