Verwoeste huizen als gevolg van een orkaan

Ramptoerisme: wel of niet afreizen naar een getroffen gebied?

Geschatte leestijd: 4 minuten.

Een tsunami die verwoestend werkte in grote delen van Indonesië, Thailand, Sri Lanka en India. Een terreuraanslag in Sri Lanka. Een orkaan die huishoudt op de Bahama’s. Door de jaren heen worden populaire reizigersbestemmingen regelmatig getroffen door natuur- of ander geweld. Noodhulpverleners reizen af, donaties stromen vaak in grote getale binnen, maar wat iedere keer voorál ook helpt is dat toeristen, vakantiegangers en reizigers de niet getroffen delen van een land of regio gewoon weer bezoeken.

Dubbel getroffen

“Donaties zijn welkom, maar mensen kunnen ons vooral erg helpen door weer op bezoek te komen. De niet getroffen delen van de Bahama eilanden zijn gewoon open voor toeristen.” Een uitspraak van Ellison Thompson, directeur van het ministerie van Toerisme en Luchtvaart van de Bahama’s, vrij snel nadat de eilandengroep begin september 2019 door een verwoestende orkaan was getroffen. Dorian bleek de krachtigste orkaan ooit gemeten die over de Bahama’s ging, met windsnelheden van bijna 300 kilometer per uur. Gevolg van de orkaan: een aantal dodelijke slachtoffers, de noodtoestand werd uitgeroepen, ‘catastrofale’ schade op de eilandengroep en ruim 13.000 zwaar beschadigde of vernietigde huizen, aldus de vrijwillige brandweer in Hope Town. Het nationaal inkomen van de Bahama’s bestaat voor ongeveer de helft uit opbrengsten van het toerisme. Weinig landen zijn zó afhankelijk van bezoekende toeristen als deze Caribische eilandengroep. Veel hotels, vakantiehuizen en airbnb’s zijn door de orkaan verwoest of beschadigd. De infrastructuur op met name de noordelijke Bahama’s is voor een groot deel weggevaagd.

Vaak is de beeldvorming in de media wereldwijd na zo’n verwoestende gebeurtenis zodanig dat veel mensen afzien van hun geplande bezoek aan de getroffen bestemming, als hoofddoel van hun vakantie of onderdeel van een langere reis. Door het uitblijven van toerisme wordt een bestemming dan nóg een keer getroffen, met niet zelden verwoestende gevolgen voor de lokale economie. Mensen werken als lokale chauffeur of reisleider, werken in een hotel of bij een van de vele toeleveranciers van toeristische faciliteiten, souvenir shops hebben opeens veel minder klanten, restaurants zien hun omzet kelderen. 

Spagaat

Getroffen bestemmingen zitten na zo’n ramp vaak in een spagaat. Enerzijds is men bezig met het verlenen van noodhulp, vaak met ondersteuning van mensen en middelen vanuit het buitenland. Men kan en mag niet voorbijgaan aan het leed dat in het getroffen gebied wordt geleden, want dat is vaak enorm. Anderzijds is men, zoals hierboven in het voorbeeld van de Bahama’s al beschreven, sterk afhankelijk van het weer zo snel mogelijk op gang komen van het toerisme. Vaak zijn andere niet getroffen delen van het land of de regio ook prima bereisbaar, er is daar weinig of niets aan de hand. De inkomsten die in die gebieden door het toerisme worden gegenereerd zijn essentieel voor héél veel inwoners, maar ook voor de overheid. Júist in een tijd dat extra financiële middelen nodig zijn voor wederopbouw van huizen, bedrijven en infrastructuur in getroffen gebieden.

Natuurlijk is het niet altijd mogelijk om het toerisme weer direct op gang te krijgen. Bij een aardbeving is er een kans op naschokken, bij een aanslag is er naderhand vaak een verhoogde staat van paraatheid en kan de veiligheid in een groter gebied dan waar de aanslag plaatsvond niet altijd worden gegarandeerd. Maar in veel gevallen zijn andere delen van een bestemming al snel weer prima bereisbaar, mits de hoofdinfrastructuur (belangrijkste vliegveld, wegen of treinverbindingen) niet getroffen is.

Toerisme als hulpverlener

Een bijkomend verschijnsel in de wat recentere tijden is dat mensen júist naar een getroffen gebied willen reizen om met eigen ogen te kunnen bekijken wat er is gebeurd. Deze vorm van ‘ramp’toerisme wordt terplekke meestal niet gewaardeerd. Ook komen er steeds vaker stromen reizigers op gang die in het getroffen gebied willen gaan helpen; de tsunami in Zuidoost-Azië van 2004 is daar een treffend voorbeeld van. Met grote groepen mensen opruimklussen aanpakken, of er worden bijvoorbeeld projectjes gestart rondom extra voedsel, kleding of ander materiaal dat in extra grote aantallen nodig is. Belangrijk bij deze vorm van ‘hulptoerisme’ is vooral dat men zich -waar mogelijk- probeert aan te sluiten bij lokale initiatieven; projecten die beheerd en uitgevoerd worden door locals onder toezicht van de lokale of regionale overheid. Dat stimuleert dat projecten ook voortgang vinden nadat de tijdelijke reizigers/hulpverleners weer vertrokken zijn uit het rampgebied, het zorgt ervoor dat hulp (enigszins) gecoördineerd plaatsvindt, dat -goedbedoelende- hulptoeristen de professionele noodhulpverleners niet in de weg gaan lopen en dat hulp wordt geboden binnen de lokale (culturele) context.

Het recente voorbeeld op de Bahama’s, maar ook bijvoorbeeld de periode na de tsunami aan het begin van de 21e eeuw, laat echter vooral zien dat de grootste vorm van hulp die geboden kan worden het weer zo snel mogelijk op gang krijgen van het reguliere toerisme is. Het is de taak van het ministerie van Toerisme om efficiënt en effectief te laten zien welke delen van het land of de regio wél prima bereisbaar zijn, waar wél veilig gereisd kan worden -binnen de normale risico’s die ‘reizen’ met zich meebrengt voor individuele veiligheid en gezondheid. Ofwel: er zo snel als mogelijk voor zorgen dat de lokale duikinstructeur zijn werk weer kan doen, de hostels en hotels weer vollopen, het excursiebureau weer excursies kan verkopen en de souvenirsshops de stromen toeristen weer langskrijgen.

Deel je ervaringen

Heb jij wel eens gereisd in een gebied dat net getroffen was door een natuur- of andersoortige ramp?

  • Wat waren jouw ervaringen?
  • Maakte je andere keuzes dan je normaal gemaakt zou hebben?
  • Hoe keek de lokale bevolking aan tegen het feit dat jij er ‘gewoon’ op vakantie was?
  • Deed je terplekke andere dingen dan dat je normaal gedaan zou hebben?
  • Heb je ergens kunnen meehelpen om de gevolgen van de ramp te verzachten, en zo ja via wie of wat verliep die hulp?
  • Wat waren je gedachten over je eigen veiligheid en gezondheid op dat moment, nam je extra voorzorgsmaatregelen of was je bijvoorbeeld extra waakzaam?
  • Welke bronnen raadpleegde je om op de hoogte te blijven van (lokale) ontwikkelingen, veiligheid en gezondheid?

Meer lezen

Typische kiosk in Japan

Duurzaam reizen: hoe doe je dat?

Geschatte leestijd: 5 minuten.

Duurzaam reizen is ‘vakantie vieren met op de bestemming rekening houden met het milieu, de mensen, de natuur en de cultuur, zodat reizen in de toekomst ook nog goed mogelijk is’ (Handboek Duurzaam Toerisme VVKR, oorspronkelijke bron: MVO Nederland). Het is een verantwoordelijke vorm van reizen die het milieu op de bestemming geen schade toebrengt en het welzijn van de lokale bevolking bevordert.

In de reisbranche worden allerlei termen gebruikt om duurzame vormen van reizen te benoemen. Denk bijvoorbaald aan Duurzaam toerisme, Eco toerisme, Community based tourism, Pro poor tourism, Agrotourism, Geo tourism en, een bijzondere vorm, Voluntourism. Sommige vormen zijn meer gericht op natuur- en milieueducatie, andere op kleinschaligheid of beperking van milieuschade, weer andere respecteren lokale culturen en/of mensenrechten.

Criteria Duurzaam reizen

De Verenigde Naties stelden al in 2005 diverse criteria vast om te bepalen of een vorm van reizen als ‘duurzaam’ bestempeld mag worden:

Duurzaam toerisme moet:

  • in economisch opzicht levensvatbaar zijn;
  • bijdragen aan de lokale economie en welvaart;
  • bijdragen aan goed werkgeverschap, zoals goede en goedbetaalde banen zonder discriminatie op grond van geloof, geslacht of lichamelijke conditie;
  • bijdragen aan gelijke verdeling van de economische en andere baten onder de lokale gemeenschap;
  • bijdragen aan de verwachtingen van de bezoekers, zoals het leveren van goede en veilige diensten zonder onderscheid te maken naar geslacht, ras of lichamelijke conditie;
  • de lokale gemeenschappen en andere lokale betrokkenen bij besluitvorming over en beheer van toeristische activiteiten in hun gebied betrekken;
  • de kwaliteit van leven van de lokale gemeenschappen beschermen of verbeteren, inclusief de sociale structuren en de kwaliteit van de leefomgeving, waarbij uitbuiting vermeden wordt;
  • de culturele identiteit, tradities en cultuurhistorie van de gemeenschappen in het gebied respecteren;
  • de kwaliteit van landschap en milieu respecteren;
  • de biologische rijkdom, flora, fauna en hun leefgebieden en –omstandigheden respecteren;
  • het gebruik van schaarse en niet vervangbare natuurlijke hulpbronnen minimaliseren;
  • de vervuiling van water, bodem en lucht minimaliseren.

(bron: Handboek Duurzaamheid voor kleinschalige reisorganisaties, VVKR, 2018)

Duurzaam reizen in de praktijk

Tot zover de definities en criteria. En of iets nu onder ‘duurzaam reizen’ valt, daar kan ontzettend over worden gediscussieerd. Maar belangrijker nog is de vraag ‘hoe geef je nu in de praktijk invulling aan een verantwoorde manier van reizen’?

Door één of meerdere van de volgende elementen/gedrag in te bouwen in jouw reis draag je bij aan een verantwoorde manier van reizen. Hoe meer elementen, hoe duurzamer -over het algemeen- je reis wordt. Uiteraard kan je ook kiezen voor reisorganisaties in Nederland, of op locatie, die dergelijke elementen hebben ingebouwd in hun reis, als je je reis niet zelfstandig samenstelt.

  • Overnachten in accommodaties die gerund worden door locals, kleinschalige accommodatieverblijven, hostels of kleinschaliger hotels
  • Eten in restaurantjes die door de lokale bevolking worden gemanaged
  • Boeken van tours bij lokale touroperators en/of travel agencies, die bijdragen aan werkgelegenheid voor de locals
  • Deelnemen aan tours die aandacht besteden aan kleinschalige duurzame projecten, bijvoorbeeld doordat een deel van de reissom ten goede komt aan dergelijke projecten
  • Checken of het vervoer tijdens de tours waar je aan deelneemt op basis is van schonere brandstof en/of elektrische vervoersmiddelen, of zoveel mogelijk zelf kiezen voor dergelijke vervoersmiddelen
  • Compenseren van de CO2 van je vervoersmiddel, bijvoorbeeld door initiatieven te ondersteunen die met reizigersbijdragen nieuwe bomen planten om zo het tropisch regenwoud te laten groeien
  • Kiezen voor andere vervoersmiddelen dan het vliegtuig, waar haalbaar (kortere afstanden: de internationale trein, de lange afstandsbus)
  • Aandacht besteden aan het zo min mogelijk vervuilen van de omgeving als je een excursie maakt (geen flesjes water in de auto of tijdens excursies, geen lunch in plastic zakjes, afval verzamelen tijdens hiken, geen materialen op het strand achterlaten, etc.)
  • Letten op je waterverbruik tijdens verblijf in hostels en hotels; niet onnodig lang de kraan laten lopen, hergebruik van handdoeken door deze nog niet ter vervanging aan te bieden)
  • Kiezen voor reisorganisaties die bepaalde internationale of lokale duurzaamheidskeurmerken voeren (check wel de achtergronden van die keurmerken, want er is een grote wirwar aan keurmerken die soms niet zo veel of niets toevoegen)
  • Ervaringen delen met andere reizigers en/of reisleveranciers over bedrijven of bedrijfjes die op een goede manier omgaan met duurzaamheid, of juist niet (doe dat altijd genuanceerd, met aandacht voor lokale omstandigheden)
  • Kiezen voor elementen in je reis waarbij je écht in de levenssfeer komt van inwoners van het land dat je bezoekt (samen koken, samen sporten, de taal leren van het land waar je reist, samen aan een kleinschalig project werken, workshops volgen etc.)
  • Kritisch zijn op excursies waarbij sprake lijkt te zijn van exploitatie van dieren, exploitatie van kinderen, beschadiging van het lokale milieu (maar ook hier: wees terughoudend in te snelle of ongefundeerde kritiek, niet altijd is er direct sprake van ‘exploitatie’, hou rekening met andere omstandigheden en gewoontes dan je vanuit Nederland gewend bent)
  • Signaleren en doorgegeven van misstanden rondom bijvoorbeeld sekstoerisme, oplichting, fraude (gebruik hiervoor zo veel mogelijk de lokale én internationale kanalen van de autoriteiten)
  • Bewust handelen bij het kopen van souvenirs; verdiep je in de douane-richtlijnen: wat mag je wel meenemen, wat niet, terughoudend zijn bij afdingen (gun de verkoper die extra winst ook eens)
  • Gebruik maken van apps of andere services die het mogelijk maken dat je bij de locals eet, verblijft of een activiteit samen uitvoert
  • Bewust nadenken bij het maken van foto’s waar inwoners (ouderen, jongeren) op staan; vraag bij voorkeur vooraf om toestemming of maak de foto ook eens níet
  • Kies, waar mogelijk, eens voor een reisperiode buiten de topdrukte: zo help je mee aan spreiding van inkomsten en voorkom je piekbelastingen op bijvoorbeeld milieu of lokale faciliteiten
  • Kiezen voor milieuvriendelijke versies van reis- en verzorgingsproducten, koop reisproducten waarbij de inkomsten voor een deel weer worden ingezet voor het steunen van duurzaamheid en/of kleinschalige projecten
  • Bewust kiezen voor de ‘fair’ uitvoering van producten die je tijdens je reis gebruikt (bijvoorbeeld op het gebied van voeding), maar let ook hier op de achtergronden van het ‘fair’ label; in een aantal gevallen is het meer slimme marketing dan echt ‘fair’

Een kanttekening

Zoals hierboven al aangegeven; wees bij alles wat je kiest, boekt of waar je gebruik van maakt wel positief-kritisch.

  • Is “kleinschaligheid” wel áltijd de betere vorm?
  • Wat heeft meer impact op de lokale economie; een groot internationaal gerund hotel met honderden gasten tegelijkertijd dat werkgelegenheid biedt aan honderden medewerkers uit het land en tientallen toeleveranciers…of dat kleinschalige guesthouse met drie klanten per keer?
  • Is dat fair label wel zo fair als het lijkt, wat zijn de achtergronden van het label of keurmerk, is het niet meer een marketingterm dan een écht verantwoord label?
  • Ga uit van de goede bedoelingen, maar verdiep je ook eens in de achtergronden en lees meegeleverde of online beschikbare teksten door.
  • Probeer zelf ook eens ‘duurzame’ elementen toe te voegen als je niet anders kunt of wilt dan gebruikmaken van minder duurzame vervoersmiddelen of accommodaties.
  • Voorkom te kort-door-de-bocht-kritiek of het bekende belerende vingertje als er gewoon nog geen betere alternatieven voorhanden zijn of wanneer de oplossing in een grotere (beleids)context plaats moet vinden. De oplossing is dan niet altijd ‘verbieden’ of ‘geen gebruik maken van’. De oplossing kan ook zitten in het bespreekbaar maken, in gesprek gaan, bepaalde aspecten voor lief nemen als het betekent dat je, door er gebruik van te maken, op die manier tóch een bijdrage kunt leveren. Soms kost een oplossing gewoon tijd, geduld en is een meer stapsgewijze benadering nodig.

Deel je ervaringen

  • Ken je uit eigen ervaring hele goede of juist mindere voorbeelden van ‘duurzaam reizen’, ‘ecotoerisme’, ‘verantwoord backpacken’, e.d.? Deel je met andere Worldsupporters!
  • Ken je leuke duurzame initiatieven in het land of de landen waar je hebt gereisd? Benoem en beschrijf ze kort in een reactie op dit blog, of schrijf er zelf een aanbeveling of blog over.

Lees meer

  • Benieuwd hoe de reisbranche ‘duurzaamheid’ steeds meer implementeert? Lees de berichten van koepelorganisatie ANVR over duurzaamheid. Internationaal vind je publicaties over dit onderwerp bij bijvoorbeeld UNWTO.
  • In de World of JoHo vind je tientallen voorbeelden van kleinschalige reisorganisaties, zowel vanuit Nederland als op locatie. Maak gebruik van de organisatieprofielen en lees hoe je als reiziger gebruik kunt maken van hun aanbod aan diensten en producten.
  • Check de Magazines opvallende niche-reisbedrijven of de initiatieven van “The Dutch” working and living abroad, via de links bij dit blog.
  • Gebruik JoHo’s keuzehulp, bijvoorbeeld Reiscontact & respectvol reizen of Bewustzijn & Duurzaamheid
Gedicht_Koert_Zullen we ruilen, n.a.v. de corona crisis in 2020

Wil je met me ruilen?

Geschatte leestijd: 1 minuten.

In deze tijden van Corona wordt er nogal veel ‘gesproken’ over het opgelegde thuis moeten blijven. Voor onbekende tijd is het devies ‘binnen blijven, tenzij…’. En die ‘tenzij’ redenen zijn vrij beperkt voor volwassenen: de boodschappen doen, een frisse neus halen, medicatie ophalen of een andersoortige medische urgentie.

Lotgenoten

Ik ben lid van een drukbezochte Chronische pijn Facebook groep. Daar wordt deze dagen veel gediscussieerd over het ‘geklaag’ van Nederlanders dat ze voor nu tijdelijk de deur niet meer uit mogen. Dat hun leefwereld even beperkt is, het gevaar van verveling toe kan slaan (iets dat ik sowieso slecht begrijp…genoeg te doen toch…?). Mensen met een chronische ziekte -dus ook ik-vinden het wat moeilijk om die klaagzang aan te horen. Immers, als chronisch zieke ben je in een soort ‘levenslang’ beland van thuiszitten en continu je activiteiten beperken / ‘in balans houden’.

Ruilen?

Het inspireerde me tot onderstaand ‘gedicht’. De állereerste die ik in mijn leven heb geproduceerd (waar Corona en chronische pijn al niet toe inspireren). Ik geef toe, zelfkritisch als ik nogal ben: ik moest wel even een drempel over om het, eerst in de besloten Facebook groep en nu hier openbaar, te posten.

Wat vind jij?

Is het terecht dat een deel van de Nederlanders klaagt over het ‘opgesloten zitten’ op dringend advies van ministers en andere experts? Wat kunnen redenen zijn van die neiging tot klagen…angst voor het onbekende? De onzekerheid hoe lang dit allemaal nog duurt? Het feit dat je opeens wel érg veel en dagelijks met je gezin moet optrekken? Reageer hieronder!