Soms weet je binnen een paar minuten: dit gaat werken. En soms voel je juist meteen weerstand, zonder dat je precies kunt aanwijzen waarom. Maar hoe belangrijk is die ‘klik’ met een behandelaar eigenlijk als je iemand in vertrouwen neemt over iets zo ingrijpends als chronische pijn?
Ik wist het eigenlijk al vrij snel. Misschien niet binnen dertig seconden, maar al ergens tijdens de eerste afspraak met een Bredase psycholoog begon er iets bij mij te schuren. Niet vanwege één verkeerde opmerking en volgens mij ook niet omdat zij haar vak niet verstond. Het werkte gewoon niet zo tussen ons.
De toon niet. De manier van vragen stellen niet. Het gevoel dat ik kreeg dat ze ‘haar standaard riedel afdraaide.’ Misschien ook wel de manier waarop zij reageerde, of eigenlijk niet, op mijn antwoorden. Ik voelde weinig ruimte om echt de diepte in te gaan. We zaten tegenover elkaar, we praatten, er werden verstandige dingen gezegd, maar ik merkte dat ik me steeds meer inhield.
Ik voelde geen klik.
En toch ging ik terug. Nog een keer, en volgens mij daarna nóg een keer. Enig ‘please’-gedrag is ook mij niet vreemd. En misschien moest ik haar gewoon een kans geven. Misschien lag het aan mij. Ik had, als groentje in psychologenland, mijn vooroordelen over dit beroep. Misschien moest je bij een psycholoog ook helemaal geen ‘klik’ verwachten? Ik kwam er tenslotte niet voor een gezellige avond met een glas wijn en een borrelplank.
Maar na drie, misschien vier, sessies wist ik eigenlijk nog steeds wat ik tijdens dat eerste gesprek al voelde: dit gaat ‘m niet worden. Ik stopte en ging op zoek naar iemand anders.
Achteraf gezien had ik dat waarschijnlijk eerder moeten doen.
Hoe belangrijk ís die ‘klik’ met je behandelaar eigenlijk?
Het woord ‘klik’ klinkt een beetje vaag. Alsof je op Tinder zit voor een nieuwe fysiotherapeut. Toch denk ik dat bijna iedereen het gevoel herkent. Je ontmoet een arts, therapeut, coach of andere professional en ergens gebeurt er iets. Of juist niet.
Je voelt dat iemand echt naar je luistert. Of je merkt dat er vooral vragen van een lijstje worden afgewerkt. Je krijgt ruimte om je verhaal te vertellen, of je hoort jezelf na drie minuten alweer zeggen: “Nee hoor, verder gaat het eigenlijk wel prima.” Terwijl het met mij natuurlijk helemaal niet prima ging.
Bij aanhoudende pijn kan dat behoorlijk belangrijk zijn. Deze pijn gaat immers zelden meer over die ene plek in je rug, nek, buik, gewrichten of waar dan ook. Op een gegeven moment gaat het ook over slapen, bewegen, werken, relaties, onzekerheid, medicatie, emoties, seks, toekomstplannen. Over dingen die je niet meer doet en dingen die je misschien juist weer zou willen oppakken. En soms over dingen waar je zelf liever niet meer al te lang naar kijkt.
Die klik gaat veel verder dan ‘elkaar aardig vinden’. Het gaat ook over vertrouwen, samen begrijpen waar je naartoe wilt en het gevoel dat je aan dezelfde kant van de tafel zit.
Als iemand daar samen met jou induikt, helpt het nogal wanneer je je voldoende veilig voelt om eerlijk te kunnen zijn. In de psychologie en gezondheidszorg wordt daarvoor vaak trouwens het begrip therapeutische alliantie gebruikt: het vertrouwen tussen een hulpverlener en een cliënt. Dat gaat veel verder dan ‘elkaar aardig vinden’. Het gaat ook over vertrouwen, samen begrijpen waar je naartoe wilt en het gevoel dat je aan dezelfde kant van de tafel zit.
Die klik is juist niet alleen maar gezelligheid.
Van MRI tot pijnpsycholoog
Het maakt volgens mij wél nogal wat uit over wie we het dan hebben. Laat ik het met een paar voorbeelden toelichten, aan de hand van mijn zorgshoppen van de laatste tien jaar.
Ik heb een MRI laten maken vanwege een mogelijke nieuwe hernia. Een radioloog beoordeelt die scan. Die beste man of vrouw hoef ik niet per se fantastisch te vinden. Sterker nog, waarschijnlijk ontmoet ik die persoon helemaal niet. Ik hoop vooral dat er deskundig naar de beelden wordt gekeken en dat de bevindingen snel en helder worden doorgegeven.
Bij de medisch specialist die ik na die beeldvorming spreek, ligt dat alweer anders. Natuurlijk wil ik serieus genomen worden en begrijpelijke informatie krijgen. Maar de meeste specialisten zijn razend druk, dus als iemand wat gehaast of afstandelijk is én tegelijkertijd heel kundig mijn medische vraag beantwoordt, dan snap ik dat. Tegenwoordig zou ik trouwens vooral letten op hoe hij de hernia in combinatie met mijn langdurige pijn interpreteert, maar dat is een zijweggetje dat ik voor nu even niet insla.
Die acupuncturist waar ik zes keer naartoe ging? Ook daar hoeft geen levenslange vriendschap uit te ontstaan. Al wil ik ook daar wel het gevoel hebben dat iemand daadwerkelijk luistert naar wat ik vertel en niet na drie minuten al heeft besloten dat mijn levermeridiaan dringend moet worden uitgebalanceerd.
Bij mijn huisarts, die me jarenlang begeleidt in mijn pijn en me regelmatig terug ziet keren, wordt die relatie al een stuk belangrijker. En bij een fysiotherapeut, pijncoach of psycholoog met wie ik weken of zelfs maanden samenwerk nog meer. Zeker binnen multidisciplinaire programma’s, waar vaak niet alleen naar je lichaam wordt gekeken, maar ook naar gedrag, overtuigingen, emoties, grenzen en patronen die in de loop van jaren zijn ontstaan.
Daar kan behoorlijk wat van je worden gevraagd. Niet alleen oefeningen uitvoeren, maar ook naar jezelf kijken. Naar waarom je doet wat je doet. Waarom je bepaalde dingen vermijdt. Waarom je soms doorgaat terwijl je eigenlijk allang over je grens heen bent. Of waarom je er heilig van overtuigd bent geraakt dat iets niet meer kan.
Juist op die momenten -waarvan ik er vele heb gehad- wordt vertrouwen en respect ineens geen leuke extra meer. Daar wordt het een wezenlijk onderdeel van de behandeling.
Pfff, daar heb je hem weer
Dat ontdekte ik bij een andere pijnpsycholoog. Want daar gebeurde eigenlijk precies het tegenovergestelde: met hem had ik een hele goede klik.
Niet omdat hij mij voortdurend gelijk gaf. Integendeel. Volgens mij heeft die man in behoorlijk korte tijd ongeveer iedere overtuiging die ik over pijn, mijn lichaam en mezelf had verzameld één voor één op de pijnbank gelegd. En vervolgens begon hij eraan te morrelen. Waarom denk je dat eigenlijk? Weet je dat zeker? Wat gebeurt er als je er op een andere manier naar kijkt? Is dat wat je zegt een feit, of is het iets wat je in de loop der jaren bent gaan geloven?
“Pfff. Daar heb je hem weer”, dacht ik regelmatig.
En nee, dat was lang niet altijd prettig. Soms liep ik naar buiten met meer vragen dan waarmee ik naar binnen was gegaan. Maar het bijzondere was: van hém kon ik het hebben. Hij gebruikte humor, maakte dingen niet onnodig zwaar en kon scherp zijn zonder dat ik het gevoel kreeg dat hij míj afwees. Hij daagde mijn gedachten uit, maar gaf me tegelijkertijd het gevoel dat we samen aan het onderzoeken waren wat er nou eigenlijk gebeurde. Een enorm verschil met die eerste psycholoog.
Een ‘klik’ betekent wat mij betreft nadrukkelijk niet dat iemand alles wat jij zegt verstandig vindt. Een goede behandelaar hoeft niet voortdurend instemmend te knikken. Soms heb je juist iemand nodig die tegengas geeft, zeker wanneer je al lang pijn hebt. Ik in ieder geval wel. Ik had in de loop der tijd genoeg overtuigingen verzameld. Sommige bleken nuttig, andere een stuk minder.
De kunst zit hem voor mij vooral in twee woorden: samen ontdekken.
Een klik die er eerst helemaal niet was
En soms komt die klik pas later. Ook dat heb ik meegemaakt.
Ik heb ooit een tijdje een energetisch therapeute bezocht. Dat alleen al was voor mij… interessant. Ik was behoorlijk rationeel ingesteld. Nog steeds trouwens, al mochten er in de loop van de tijd van mezelf wat lagen bijkomen. Ik stapte daar dus niet bepaald blanco naar binnen, mijn interne bullshitdetector stond redelijk scherp afgesteld.
Tegelijkertijd was ik toch ook nieuwsgierig. En vooral: ik was in die periode nog steeds behoorlijk wanhopig op zoek naar iets dat mijn pijn zou oplossen. Na jarenlang zoeken ga je nu eenmaal deuren openmaken waarvan je eerder dacht dat je er nooit naar binnen zou stappen.
Vooruit dan, kom maar op.
Zij stond op sommige punten behoorlijk anders in het leven dan ik. We keken anders naar gezondheid, naar het lichaam en waarschijnlijk ook naar hoe de wereld zo ongeveer in elkaar zit. Ik vermoed dat mijn wenkbrauwen tijdens de eerste behandelingen regelmatig iets omhoog zijn gegaan. Maar er gebeurde ook iets wat ik vooraf niet had verwacht. We kregen ontzettend leuke gesprekken. Over mijn pijn natuurlijk, maar ook over het leven, keuzes, doelen, verwachtingen en allerlei andere dingen die onderweg langskwamen. En we bleken eigenlijk verrassend hetzelfde naar die wereld om ons heen te kijken.
Langzaam ontstond er wederzijdse nieuwsgierigheid. En uiteindelijk ook gewoon een hele leuke, tijdelijke, band. Heeft ze mijn chronische pijn opgelost? Nee. Helaas. Anders was ik inmiddels waarschijnlijk een bijzonder enthousiast promotor van energetische therapie geweest. Maar ik kijk nog steeds met plezier terug op die gesprekken. En misschien is dat ook belangrijk om te beseffen: een klik hoeft er niet altijd op minuut één te zijn. Sommige mensen moeten even aan elkaar wennen. Vertrouwen kan groeien.
Mijn ‘rode vlaggen’
Toch zijn er dingen waarbij bij mij vrij snel een lampje gaat branden. Niet de medische ‘rode vlaggen’ waar artsen het over hebben, maar alarmsignalen in het contact zelf.
Niet luisteren staat behoorlijk hoog op mijn lijstje. Iemand die na een paar minuten al precies denkt te weten wat er met mij aan de hand is, terwijl mijn verhaal nog nauwelijks begonnen is. Of iemand die wel vragen stelt, maar vooral lijkt te wachten tot hij zelf weer verder kan praten.
Ook grootse beloften maken me tegenwoordig argwanend. Zeker wanneer een ingewikkeld probleem ineens toch echt verrassend eenvoudig blijkt op te lossen en die oplossing toevallig uitsluitend bij die ene behandelaar verkrijgbaar is. Daar ben ik inmiddels wel klaar mee.
Hetzelfde geldt voor organisatorische chaos. Natuurlijk kan een afspraak verkeerd worden ingepland en kan iemand vergeten terug te bellen. Professionals zijn ook mensen. Maar wanneer afspraken structureel rommelig verlopen, dossiers niet worden gelezen en je iedere keer opnieuw hetzelfde verhaal moet vertellen, begint dat snel aan het vertrouwen te knagen.
Misschien zit daar wel een belangrijke kern: ik wil als patiënt ervaren dat iemand moeite doet om míj te begrijpen. Niet alleen mijn diagnose, scan of pijnscore, maar ook wat de pijn met mijn dagelijks leven doet en wat voor mij eigenlijk belangrijk is.
Geen klik met je behandelaar. En nu?
Dat vind ik nog steeds een lastige. Want hoe snel mag je iemand eigenlijk afschrijven? Na vijf minuten? Eén gesprek? Drie sessies?
Ik denk niet dat daar een formule voor bestaat. Soms voel je in je onderbuik heel snel dat iets niet klopt. Terwijl vertrouwen op andere momenten langzaam moet en kan groeien: mijn ervaring met die energetisch therapeute. Als ik alleen op mijn eerste vooroordelen was afgegaan, waren die mooie gesprekken er waarschijnlijk nooit geweest.
Aan de andere kant bleef ik bij die eerste pijnpsycholoog juist te lang hangen omdat ik vond dat ik haar meer tijd moest geven en mijn onderbuikgevoel een tijdje negeerde.
Er zit volgens mij een belangrijk verschil tussen: ‘dit voelt nog wat onwennig’ en ‘ik voel me hier structureel niet gehoord, niet veilig of niet serieus genomen’.
Misschien helpt het daarom om niet alleen te vragen: vind ik deze persoon aardig? Maar vooral: kan ik met deze persoon een tijdje werken? Durf ik eerlijk te vertellen wat er speelt? Kan ik aangeven dat ik iets niet begrijp of ergens anders over denk? Kan ik benoemen dat iets me raakt? Kan de ander daar vervolgens mee omgaan? En misschien minstens zo belangrijk: kan ik van deze persoon ook iets aannemen wat ik eigenlijk liever níét hoor?
De ‘klik’ is geen applausmachine
Volgens mij kan het begrip ‘klik’ ook de verkeerde kant op gaan. Soms verwarren we een fijne behandelrelatie met een professional die ons vooral bevestigt.
Iemand die geen tegengas geeft, voelt misschien prettig. Een arts die precies voorschrijft waar jij om vraagt, kan prettig voelen. Een psycholoog die zegt dat jouw manier van kijken volkomen logisch is, kan prettig voelen. Maar prettig is niet altijd hetzelfde als helpend.
Bij een écht goede klik hoef je het juist niet voortdurend met elkaar eens te zijn.
Juist bij langdurige pijn heb ik mensen nodig gehad die mij soms een spiegel voorhielden. Die mijn overtuigingen niet klakkeloos overnamen. Die vroegen waarom ik bepaalde dingen deed en die het waagden om een andere mogelijkheid naast mijn eigen waarheid te leggen. En dat kan alleen wanneer de basis goed genoeg is.
Als ik vertrouwen heb in iemand, kan ik veel meer verdragen. Dan mag een professional best direct zijn. Kritisch zelfs. Dan kan een gesprek schuren zonder dat de behandelrelatie meteen uit elkaar valt. Bij een écht goede klik hoef je het juist niet voortdurend met elkaar eens te zijn.
Mag je die klik eigenlijk gewoon verwachten?
Moeten wij als patiënt eindeloos zoeken naar die ene professional met wie het toevallig klikt? Of mag je van iemand die werkt met mensen met langdurige pijn verwachten dat die óók deskundig is in het opbouwen van zo’n relatie?
Ik neig sterk naar dat laatste.
Na ruim dertig jaar leven met pijn ben ik een stuk minder onder de indruk van indrukwekkende functietitels, bijzonder ingewikkelde apparaten en grootse beloften. Kennis blijft belangrijk. Vakmanschap ook. Heel belangrijk zelfs. Maar een arts hoeft niet dezelfde humor te hebben als ik. Een fysiotherapeut hoeft mijn muzieksmaak niet te delen (liefst wel, trouwens) en een psycholoog hoeft niet precies hetzelfde naar het leven te kijken. Professioneel kunnen aansluiten bij degene die tegenover je zit, hoort volgens mij wel degelijk bij goede zorg. De betere professionals die ik in al die jaren heb ontmoet, hadden daar oog voor. Soms leek het alsof dat vanzelf ging, maar waarschijnlijk was dat juist onderdeel van hun vakmanschap.
De betere professionals waren niet alleen goed in pijn, spieren, psychologie of medicatie. Ze waren goed in mensen. En volgens mij onderschatten we in de zorg soms nog steeds hoe belangrijk juist dát is.
Mijn vraag aan jou
Wanneer voel jij de klik?
- Voelde jij ooit direct dat het met een arts of behandelaar helemaal niet ging werken?
- Of juist dat iemand je vanaf het eerste gesprek begreep?
- En heb je, net als ik, ook meegemaakt dat die klik pas gaandeweg ontstond?
Laat het me weten: via de reacties hieronder (dan leest iedereen mee) of door contact met me op te nemen (dan lees alleen ik).
Vond je dit blog waardevol?
Dan help je mij enorm door het te delen via LinkedIn, Facebook of Instagram. Misschien helpt het ook iemand anders die zich soms verdwaald voelt tussen alle meningen, adviezen en overtuigingen die rondgaan in de wereld van aanhoudende pijn.
Dank voor het delen!
Meer lezen
Eerdere blogs
- Het verschil maken in de zorg: zó doe je dat
- De knop omzetten bij aanhoudende pijn: hoe dan?
- Gratis magazine ‘Blijven willen’
Ook interessant
- Wanneer meewerken vermoeit: over pijn, pleasen en hoe ‘goed je best doen’ soms averechts werkt (interview bij Samana magazine).
- Kwaliteit van de therapeutische relatie bepaalt de uitkomst van fysiotherapie
Wat vind jij?