Geschatte leestijd: 8 minuten.

Positieve gezondheid. Een term die ik de laatste tijd veel en overal hoor. Maar wat is positieve gezondheid? En belangrijker nog: wat heb ik er aan? Een blog over de kracht van preventie en benodigde verandering in het zorgstelsel. En ik relateer positieve gezondheid aan chronische pijn.

Gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte en klachten. Bij gezondheid staan ook elementen als veerkracht, zingeving en zelfmanagement centraal.

Machteld Huber; van oorsprong huisarts en grondlegger Positieve gezondheid.

Voor de ‘druk-drukker-drukste’: dit blog in 5 bullets

  • Als ‘patiënt’ ben je natuurlijk veel meer dan alleen je ziekte. Je bent en blijft een volwaardig mens.
  • In de gezondheidszorg zou veel meer nadruk kunnen en moeten worden gelegd op het voorkomen van klachten (preventie) dan op het oplossen van klachten. Dat geldt net zo voor chronische pijnklachten.
  • Positieve Gezondheid stelt de mens centraal en niet de klacht of ziekte. Wat is voor jóu belangrijk en hoe voer je zelf de regie rondom je klachten.
  • Daarbij wordt gekeken naar 6 onderdelen (‘dimensies’): lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, meedoen en dagelijks functioneren.
  • Kijk ik naar al die dimensies in mijn eigen leven, dan wordt het antwoord op de vraag ‘hoe gaat het met je’ een stuk breder dan ‘niet zo goed, want ik heb pijn’.

En, hoe gaat het nu met je?

Een vraag die mij de laatste jaren logischerwijs veel wordt gesteld. Het is ook zo normaal, even vragen ‘hoe het is’. Maar bij iemand die chronisch ziek is, pijn in mijn geval, is het ook zo’n moeilijke vraag.

Want wat bedoeld de vragensteller?

  • gewoon, een simpelweg “hoe is’t”?
  • hoe het gaat met de pijn, op dit moment, of de laatste dagen of weken?
  • hoe het écht met mij gaat, met ‘mijn hele mij, als persoon’?

Vaak geef ik dat een wat ontwijkend antwoord. ‘Het is zoals het is’, of ‘tja, heb je even?’, of ‘wel oké hoor’. Afhankelijk van mijn stemming op het moment van de vraag.

Ik ben natuurlijk méér dan mijn ziekte. Méér dan die pijn. Veel meer. Dat weet ik, en dat weet de vragensteller ook wel. En de vraag is goed bedoeld, met toont belangstelling. Maar toch, als je niet oppast ligt de focus van de gesprekken die je voert snel en vaak bij ‘het ziek zijn’ en bij ‘de oplossing van dat ziek zijn’.

Zorg of preventie?

In de Nederlandse zorgsector, de ‘medische molen’ in de volksmond, gaat zo’n 100 miljard euro om aldus een artikel in de Volkskrant. Zonder de kosten voor welzijn, kinderopvang en een deel van de ouderenzorg alsnog zo’n 80 miljard. Kosten voor de huisarts, specialist, medische behandelingen, psycholoog: alles waar ‘zorggeld’ aan opgaat.

Maar waar zou nou eigenlijk de nadruk op moeten liggen, op aandacht voor de zorg, of op aandacht voor ‘gezond blijven’? Aandacht voor de ziektes en oplossingen daarvoor, of aandacht voor het voorkomen dat je ziek wórdt?

Een aantal verzekeraars (Zilveren Kruis, Menzis en CZ als voortouwnemers) pleit nu voor eindelijk structureel meer aandacht – en geld – voor de ‘gezondheidsplicht’ die we met z’n allen hebben. Meer bewegen, gezonder leven, minder overgewicht, minder stress.

“Soms zijn interventies voor de hand liggend, maar hebben zorg- en welzijnsprofessionals daar in de focus op fysieke gezondheid of hun eigen professie geen oog voor.

Magazine Positieve Gezondheid, IPH

Oplossen van pijn, of voorkomen dat pijnklachten ontstaan?

Het is een oproep die Bart Morlion, oud-voorzitter van de Europese Pijnfederatie, ook al herhaaldelijk heeft gedaan: besteed nu eens véél méér aandacht aan preventie, ervoor zorgen dat mensen geen pijnklachten ontwikkelen.

Juist ook op het gebied van chronische pijn, waar vroeg of laat één op de vijf Nederlanders mee te maken krijgt, kan preventie een groot verschil maken. Zorgen dat iemand geen pijn krijgt (primaire preventie), zorgen dat pijnklachten zich niet ontwikkelen tot chronische pijnklachten (secundaire preventie) en zorgen dat het leven met chronische pijn beheersbaar blijft (tertiaire preventie).

Hoe je dat doet?

In de behandeling van de (pijn)klacht niet de klacht, maar de mens centraal blijven stellen. Aandacht besteden aan bewegingspatronen, voeding, mogelijke stressfactoren, welzijn, relatie, houding, etcetera. Dát zou het uitgangspunt moeten zijn, in plaats van direct door te schakelen naar een pilletje, pijnspuit of operatie.

Maar zo makkelijk is dat niet.

Ik weet het uit eigen ervaring. Als je pijnklachten ontwikkelt, voor de tweede, derde of tiende keer in je leven, wil je er vanaf. En wel zo snel mogelijk. Je wilt weer door, met je drukke gezin, je werk, je hobby’s, je leven. En liefst nu.

We doen nog veel te veel aan ‘reparatiegeneeskunde’: in plaats van te investeren in het voorkomen dat mensen ziek worden, wordt al het geld besteed aan de medisch-technische handelingen áls mensen eenmaal ziek zijn.

Bart Morlion in het boek PIJN

Positieve gezondheid

Bij ‘preventie’ hoort volgens de verzekeraars, maar bijvoorbeeld ook volgens het IPH (Institute for Positive Health), het centraal stellen van de mens. Voortdurend de vraag stellen ‘wat vindt ú belangrijk’, in plaats van ‘waar heeft u last van’. Mensen zijn niet hun aandoening.

Positieve gezondheid is een bredere kijk op gezondheid. Breder dan de ziekte of klacht alleen. Met die bredere benadering, waarbij altijd gekeken wordt naar onderstaande zes dimensies, draag je bij aan het vermogen van mensen om met de fysiek, emotionele en sociale uitdagingen in het leven om te gaan. En daarin vooral zelf de regie te voeren.

Gesprekstool: spinnenweb Positieve Gezondheid (bron: IPH)

Het ‘spinnenweb’ is een gesprekstool wanneer je in contact bent met bijvoorbeeld je huisarts of specialist. Of iemand anders waar jij je prettig bij voelt: een vriend, de buurvrouw, je sportcoach. Het maakt je bewuster van wat voor jóu belangrijk is in het leven en welke keuzes je wilt maken. Dat is van invloed op de vragen die je stelt aan bijvoorbeeld je arts en de keuzes die je samen maakt. De tool gaat in op:

  • hoe het lichamelijk met je gaat
  • hoe het mentaal met je gaat
  • of je je leven zinvol vindt
  • of je een prettig leven heeft
  • of je meedoet in de maatschappij
  • hoe je dagelijks leven eruitziet

De tool is er ook in vraag-vorm (vragenlijst), zodat je deze aspecten stapsgewijs voor jezelf in kaart kunt brengen. Wat is er eigenlijk belangrijk in jóuw leven? Hoe gaat het, volgens jou, met jou?

De arts of zorgprofessional kan, bij een aantal klachten, je ook dergelijke vragen stellen. Écht contact maken, met aandacht luisteren en jou helpen om zo veel mogelijk je eigen oplossingen te vinden. Of je deelt zelf pro-actief de antwoorden op de vragen met je behandelaar of huisarts. Zo komt er een ander soort gesprek op gang, waarbij de zorgprofessional een meer coachende rol aanneemt.

En, hoe is het?

  • Hoe het lichamelijk gaat? Mwah, kan beter. Ik heb nog steeds dagelijks pijn en dat is vermoeiend, verlammend soms. Maar ik heb wat kunnen aanpassen in de medicatie, zodat ik me weer wat frisser voel.
  • Hoe het mentaal gaat? Een stukje beter dan enkele jaren terug. Ik kan wat meer berusten bij het feit dat ik dagelijks pijn heb. Ik ben wat rustiger ten aanzien van de pijn. Ik geniet weer meer, van mooie dingen.
  • Of ik het leven zinvol vind? Ja, toch wel. Ik heb een andere vorm van zingeving moeten vinden dan eerder. Ik haalde mijn plezier voor een groot deel uit mijn werk, vakanties & reizen en natuurlijk het gezin. Dat werk-element is volledig veranderd. Maar ik heb nieuwe zingeving ontdekt, bijvoorbeeld in Muziekids en het nieuwe platform chronische pijn. Heel zinvol.
  • Of ik een prettig leven heb? Ja. Het ziet er heel anders uit dan eerder. Er zijn enerzijds meer onzekerheden, ook financieel, anderzijds is het rustiger en heb ik meer regie. Maar toch schuurt het wel dat ik qua werk nog niet opnieuw actief ben. Dat de pijn dat vooralsnog verhindert.
  • Of ik meedoe in de maatschappij? Voor zover dat qua corona kan: ja toch wel. Meer dan enkele jaren terug. Dat zit ‘m ook en vooral in het samen muziek maken, met Pieter (Tak&Band). Meer tijd hebben voor de kinderen, voor Muziekids, voor overdracht van kennis en ervaringen aan andere pijnpatiënten.
  • Hoe mijn dagelijks leven eruitziet? Bloggen, muziek maken, nadenken over plannen rondom Muziekids en het platform chronische pijn. Meer bewegen, wandelen, werken aan conditie bij de fysio (als het straks weer kan). Maar ik zou heel graag ook weer productief worden voor JoHo. Dat schuurt.

Nou, zo gaat het dus met me.

Dat is toch een ietwat ander antwoord dan “Mwah, niet zo goed, veel pijn, ik werk niet, stevige medicatie.” En natuurlijk hangt het antwoord ook af van de staat waarin ik me bevind, van de mate van pijn op dat moment, van mijn algehele welzijn.

Maar hoe dan ook; ik ben méér dan mijn chronische pijn.

(tekst gaat verder onder foto)

Positieve gezondheid en chronische pijn

Ik zou heel graag vanuit mijn ‘ziekte’, chronische pijn, willen werken aan integratie van positieve gezondheid als kerntool en gespreksinstrument voor iedereen betrokken bij zorg aan pijnpatiënten. Ik denk dat er nog een wereld te winnen valt in benadering van pijnklachten. Wanneer iedereen in de zorgketen meer ‘het gesprek aangaat’, de pijnpatiënt niet als doelwit voor een spuit, pilletje of operatie ziet maar als ‘mens’, wordt de benadering heel anders.

En zéker bij pijn is méér aandacht voor preventie één van de belangrijkste oplossingsrichtingen. Op de drie niveaus die Morlion al benoemde.

We gaan iemand de toegang tot zorg nooit ontzeggen als die nodig lijkt. Maar een arts mag tegelijkertijd een stevig gesprek voeren over een leefstijlprogramma en er op wijzen dat de patiënt minder zorg nodig zal hebben als hij hier aan deelneemt.

Ruben Wenselaar, bestuursvoorzitter Menzis

Deel je ervaringen

Heb jij de positieve gezondheidstool al eens ingevuld? Zo nee, doe het nu . Er is een vragenlijst voor volwassenen , voor kinderen  en voor jongeren . Daarnaast is er een eenvoudige  versie. Het helpt je bij het inzichtelijk krijgen van wat voor jou in het leven belangrijk is.

De vragenlijst voor volwassenen werkt met 42 stellingen, verspreid over de zes dimensies. Als resultaat krijg je jouw ‘persoonlijke spinnenweb’, dat je ook kunt downloaden. Het mooie is dat je het spinnenweb telkens opnieuw kunt opstellen met nieuwe metingen, waardoor je ook een overzicht in tijd krijgt en groei (of achteruitgang) kunt waarnemen.

  • Wat vind je van jouw uitkomsten van de vragenlijst? Waar scoor je naar eigen verwachting en waar (nog) niet?
  • Waar denk jij aan bij het begrip Positieve Gezondheid?
  • Wat zou jij willen ondernemen om op bepaalde onderdelen je score omhoog te krijgen?
  • Welke tips, trucs, tools of (gecertificeerde) apps uit de GGD appstore kunnen jou ondersteunen bij het werken aan de zes onderdelen van Positieve Gezondheid?

Deel je gedachten en ervaringen via de reacties hieronder, of neem contact met me op.

Meer lezen

  • Bezoek de website van het IPH voor meer achtergronden bij Positieve Gezondheid
  • Download het Magazine Positieve Gezondheid (sep 2020):
  • Lees het volledige artikel met de oproep van de zorgverzekeraars voor een zorgstelsel met aandacht voor Positieve Gezondheid en het voorkomen van gezondheidsklachten:
  • Betekent Positieve Gezondheid dat je altijd maar positief moet zijn? Nee, gelukkig niet. Boek-en-steun schreef een blog over chronische pijn en altijd maar positief moeten zijn: Rot op met je positief !
  • Welke impact heeft werken met Positieve Gezondheid nu eigenlijk? IPH ontwikkelde een Evaluatiewijzer , met meetmethodieken uit het veld om effecten te kunnen meten.
  • Nu je toch aan het meten bent: een andere tool gericht op chronische pijn is de Keuze-assistent Complementaire zorg & Behandeling Chronische pijn van Pijn Samen. Ook de moeite waard om eens in te vullen!

Listen to this article
Listen to
this article
Text to speech by Listencat
Text to speech
by Listencat

Een gedachte over “Positieve gezondheid – wat is het en wat heb ik er aan?

Wat vind jij?

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.