Muziektijd met de Avondmatties – deel 2 van mijn radioavontuur bij BredaNu

Geschatte leestijd: 10 minuten.

Wat was dat leuk! Ik was uitgenodigd in de studio van De Avondmatties, programma van lokale omroep BredaNu. De Avondmatties zoomt in op de verhalen van onbekende én bekende Bredanaars.

In het rijtje Paul Depla (burgemeester van), Patrick Martens (en een beetje Ellie Lust), Thom Koreman (JA! Een van de Limoncello brothers) en Willem Butz (Mr. Singelloop) mocht ik, aanbeland in seizoen 5, als onbekende Bredanaar-met-een-boodschap op zaterdag 16 januari aansluiten.

De uitzending

In deel 1 van dit tweedelige blog over mijn radio-aanwezigheid bij De Avondmatties sprak ik over het eerste uur radio. Hieronder de audiofile van het tweede uur, voor wie de uitzending integraal wil terugluisteren.

Tweede uur 19:00-20:00 De Avondmatties 16-01-21:

Terug naar 2008…

Na nieuws & weer start het tweede deel met The Kid Laroi, Without You. Ook weer zo’n goed voorbeeld van een naam die me helemaal niets zegt. Een Australische rapper, zanger, singer-songwriter en producer, vertelt internet me. Maar als je dan dat liedje hoort…o, die! Vaak genoeg al gehoord en volgens Kjelwyn de zeer snel in de toekomst nieuwe nummer 1 ‘hit’ van Nederland..

Gevolgd door Mr. Jones van de Counting Crows, een van mijn songsuggesties. Natúúrlijk een nummer van de Counting Crows in de songlijst. Mijn herinneringen aan de Counting Crows gaan altijd weer terug naar Concert at Sea 2008. Met mijn vriendin bij een concert, dat gebeurt niet zo vaak, gezien onze uiteenlopende muzieksmaken. Maar de Counting Crows is gek genoeg toch een gemene deler. En ja, twee van je favoriete bandjes -BLØF is dat ook al heel lang, óók in de tijd dat ze nog niet zo bekend waren- bij één concert…dat is speciaal. Met een heel gemoedelijke mensenzee op de Brouwersdam, ondergaande zon, een fantastische setting. En zanger Adam Duritz is natuurlijk een meesterverteller, die kan al zingend verhalen vertellen. Maar onderschat ook weer de toetsenist niet, met -alweer- dat heerlijke Hammond orgel. Ik ben, al lang, ‘fan’. Overigens logeerden we toen in het hotel (appartementen) van vakantiepark Aquadelta in Bruinisse. Na afloop van het concert, in de kou en nattigheid herinner ik me nog, hebben we met de allerlaatste concertbus een tour door -naar mijn gevoel- héél Zeeland gemaakt voordat we, ergens aan het eind van de nacht, weer terug in het hotel waren. Het was het waard.

Twee waarheden, één leugen

Vast onderdeel van de Avondmatties is het spelletje ‘Twee waarheden, één leugen’. Bedoeld om “de studiogast nóg beter te leren kennen”.

Vooraf had ik ze moeten aanleveren en luisteraars konden via Instagram stemmen op wat volgens hen de leugen was.

  1. Ik heb eens een journalist in een interne mail die per ongeluk naar buiten ging een ‘flapdrop’ genoemd.
  2. Ik ben al drie keer bij een concert van Nick & Simon geweest.
  3. Ik zou heel graag een beschuitje willen eten met…Erica Terpstra.

Nou, eitje toch?

Onder het genot van een van mijn meest favoriete nummers aller tijden Racing In The Street konden de luisteraars vervolgens stemmen.

Memory for Life

Ik schreef al eerder over de bijzondere herinnering aan het concert van Springsteen in 2016 op het Malieveld, Den Haag. Lees ‘m vooral nog eens terug, zou ik zeggen. 50.000 soms uitzinnige mensen worden helemaal stil, terwijl het nummer prachtig opbouwt.

De Avondmatties draaide het origineel, uiteraard ook mooi, maar deze versie van ‘Den Haag’, met wederom piano en Hammond in de hoofdrol, bezorgt me nog steeds kippenvel:

Ik vertel na het nummer kort over de sfeer op het Malieveld én in mijn hoofd tijdens dit concert, vanaf het rolstoelpodium. Over hoe muziek je ook weer heel snel naar dat gevoel, naar die emotie, terugbrengt. En over het feit dat juist dát ook de kracht is van Muziekids en muziek in het ziekenhuis: mensen aan het praten krijgen, óók hen die dat normaal gesproken misschien wat minder doen. Daarmee wordt onderhuids een hoop verwerkt.

Maar wat is nou die leugen??

Na dit emotievolle moment op de radio tijd voor iets luchtigs; de uitslag van de waarheden-leugen pol.

erica, gaan we een beschuitje eten?

Niemand van de luisteraars geloofde dat nummer 3, het beschuitje met Erica Terpstra, een leugen was. Een heel geloofwaardige stelling dus.

En terecht. Ik heb er geen romantische gevoelens bij of zo, maar ik vind Erica een prachtmens. Altijd zo vol energie en positiviteit. En hoewel niet iedereen gelooft dat zij écht zo is, geloof ik dat wel. Heus, ze zal ook weleens een kribbige bui hebben, maar dat kan je niet keer op keer zó spelen. En al helemaal niet onder soms zware reisomstandigheden in landen met een totaal andere cultuur en tropisch klimaat. Tuurlijk, ik weet ook wel dat haar Erica op Reis programma een redelijk “this is tv-man“-gehalte heeft en dat ze buiten de camera in een goed hotel slaapt en zich samen met haar camerateam verplaatst per privé-chauffeur. Dat is niet backpack-style, zoals bij JoHo meer de insteek is. Maar hé, ze is ook in de 70 ja (77 om precies te zijn).

Een prachtmens. Gigantische carrière, van olympisch zwemster tot politica bij een verkeerde partij (VVD) en van docente Nederlands aan Chinezen tot sport-journaliste. Maar in deze reisrol zie ik haar het liefst: open, nieuwsgierig, respectvol, maf en voor alles in; met een voorliefde voor bijzondere culturele rituelen en het meest ‘onsmakelijke’ voedsel dat ze overal krijgt voorgezet.

Geen leugen; het lijkt me bijzonder leuk onder het genot van een beschuitje en kop koffie een gesprek met haar over reizen te hebben. Mag ik je een aanrader geven? Haar reisboek en fotoverslag:

Vervolgens zijn de stemmers verdeeld: is nou stelling één (die van de flapdrol) of stelling twee (die van Nick & Simon) een leugen?

NICK & SIMON

Yep. Al (minstens) drie keer was ik bij een concert van Nick & Simon. Met een vriendin die hun muziek leuk vindt en een wens om ook samen wel eens naar concerten te gaan, ben ik al vaker met haar mee geweest. En ik moet zeggen: dat is geen straf.

Wist je dat Nick & Simon een retegoeie begeleidingsband, de band van Marcel Fisser (die band van Beste Zangers), heeft? Echt topmusici, dus sowieso een genot om naar te luisteren. En, heel eerlijk, ook die gasten zelf zijn muzikaal sterk en goede songwriters. Ik schreef al eens eerder over de link tussen Simon & Garfunkel, Springsteen en Nick & Simon. En vindt hun muziek-in-het-buitenland programma leuk om naar te kijken, het ademt liefde voor muziek!

FLAPDROL

Yep. En ik schaam me nog steeds. Al was de term die ik gebruikte niet ‘flapdrol’, maar ‘domme muts’.

I rest my case.

Lees nog maar eens terug hoe ik daar achteraf op terugkijk. Sindsdien ben ik een stuk voorzichtiger geworden in oordelen én oordelen in e-mails opschrijven 😉

Pas op, bommetje!

Melissa Etheridge was niet zo aardig geweest om me vooraf te waarschuwen voor haar nummer Here Comes The Pain. Ik hoorde het voor het eerst toen ik, pas medio vorig jaar, haar in april 2019 verschenen cd ‘The Medicine Show’ opzette. En haar ‘Heal Me’ concert van afgelopen juni, weken na het overlijden van haar zoon aan een overdosis pijnmedicatie, maakte zo mogelijk nóg meer indruk. Sloeg echt even in als een bom, bij mij. Iedereen, terugkijken, echt! En lees ook even mijn terugblik op show en nummer.

Er zijn dagen voor, en dagen na, de pijn.

Mooi ook weer, hoe ze zo’n enorm persoonlijke ervaring om weet te zetten naar een universeel nummer waar ieder z’n eigen ‘pijn’ aan op kan hangen.

De uitzending gaat verder met Therefore I Am van Billie Ellish. Met die muziek heb ik dan zelf niet zoveel, maar goed, ik snap ook dat er balans moet zijn. 😉 En wel mét toetsensolo.

Over naar een proefballonnetje

Ik wilde het in de uitzending óók over reizen hebben. Omdat het onderwerp me al mijn hele leven bezighoudt, maar ook om niet een volledige uitzending over pijn en (muziek in de) zorg te krijgen.

Om te triggeren koos ik ervoor het in de vorm van een ‘maatschappelijke (reis) dienstplicht’ te gieten.

Een wat?!

Ook Kjelwyn vatte hem even verkeerd op, alsof ik de dienstplicht weer opnieuw zou willen invoeren.

Nee. Niet doen.

Maar ik vind het wel verstandig om mensen, ongeacht leeftijd, weer eens te stimuleren andere culturele ervaringen op te doen. Niet in de vorm van ‘de multiculturele samenleving’, daar is al genoeg over gezegd en daar leven we inmiddels al jaren in. Hoe graag sommigen ons ook anders willen doen laten geloven.

Maar het is voor iedereen, van vijftien tot vijfentachtig, heel gezond om periodiek eens over de grenzen heen te kijken. Het heeft mij ontzettend veel gebracht, een stagetijd in Guatemala, scriptieperiode in Maleisië en de vele reizen na mijn studietijd aan de NHTV (tegenwoordig BUAS). Hoe goed zou het zijn voor het besef dat we het hier in Nederland nog niet zo slecht geregeld hebben, voor het onderlinge culturele begrip, voor het maatschappelijk bewustzijn?

Mannen die saxofoon spelen in Guatemala
Guatemalteekse muzikanten; muziek verbindt

Corona heeft ons allemaal weer laten zien en beseffen dat we wat meer naar elkaar om moeten kijken. Maar post-corona zal dat “ik doe wat voor een ander”-gevoel vast weer wegebben. Dus laten we vanuit de overheid maar gaan stimuleren dat mensen geregeld, bijvoorbeeld midden of eind tienerjaren, eind 20, eind 30 enz. er even tussenuit kunnen. Niet op plezierreisje of strandvakantie, maar het mag heus ook wel leuk zijn. Een beetje reizen, beetje vakantievieren, veel ‘Erica Terpstra cultureel bewustzijn’ en ook wat bijdragen elders op de wereld.

Een voetbalfan die gaat voetballen met jongeren in sloppenwijken. Een muzikant die muziek meeneemt naar Cubaanse jongeren (denk aan Umoja van BLØF). Een student in de kunsten die gaat workshoppen met kids op de Filippijnen, een docent Engels die les geeft in een werkgelegenheidsproject in Peru. Enzovoort.

Ik heb met eigen ogen gezien, tussen 2005 en 2015, hoe dat het wereldbeeld van 1.500 Nederlandse jongeren veranderde. Hoe er opeens andere studie- en baankeuzes werden gemaakt, hoe wereldvreemd sommigen voor vertrek waren en wereldbewust na terugkeer. Maar ook wat het met de thuisblijvers deed, die óók opeens betrokken werden bij Verweggistan. Voor iedereen, en dus niet alleen voor jongeren, goed om regelmatig eens buiten je comfortzone te gaan. Te werken aan je eigen skills en vaardigheden, te leren én bij te dragen.

Tot zover, niet alleen in de radio-uitzending, maar ook hier, mijn ‘politieke speech’ zoals Kjelwyn al zo mooi zei. Toch een roeping gemist 😉

Hoewel hij het ‘met me eens was’, ontbrak de tijd om hem écht te overtuigen. Hij zat meer op het spoor van ‘begin eens in je eigen omgeving, bouw aan je netwerk en carrière in Nederland’. Ik zie het niet als óf óf, maar én én. Deze buitenlandervaringen zorgen er júist voor dat mensen na terugkeer ook meer open staan voor (cultuur in) hun eigen omgeving. En tegenwoordig, zeker door corona, is ‘werken op afstand’ heel gewoon geworden en kun je als ‘digital nomad’ waar ook ter wereld werken, óók aan je carrière in Nederland.

Van het politieke podium terug naar het muzikale

Typhoon volgt, met Zandloper. Een nummer speciaal gekozen omdat het me energie geeft en me naar het podium verplaatst. Het is een heerlijk nummer om live te spelen met de coverband. Deze versie van Concert at Sea zit ook zó vol energie!

Gevolgd door Avondmatties-keuze ‘Jesus he know me‘ van Genesis. Ook al met goede energie, gave clip en van een van mijn alltime favorites Phil Collins. Nóóit live gezien helaas, maar vele concerten op tv en dvd gekeken.

Kjelwyn maakt een bruggetje naar het geloof, mijn geloof, en ook het geloof dat nog steeds belangrijk is in bijvoorbeeld ziekenhuizen. Alleen daarmee is ‘ie bij mij aan een verkeerd adres. Sowieso geloof ik niet, ja, in de kracht van muziek. Maar toch heb ik ook het idee dat het geloof een steeds minder prominente rol in de maatschappij én ook in het ziekenhuis krijgt. Is het niet meer iets van oude mensen, dat meneer pastoor nog aan bed verschijnt? Natuurlijk zijn er ook nog grote groepen gelovige jongeren (bestaan de EO jongerendagen nog?!), maar het staat ver van mij af.

Het laatste muzieknummer alweer!

Een voor mij mooie afsluiter, Koud In Mijn Hart van Frank Boeijen. Alweer zo’n song die je terugbrengt naar een specifiek moment in je leven. In mijn geval naar een concert van Frank in het Chassé theater Breda. We zaten er, mijn vriendin hoogzwanger van onze jongste dochter Ana. We wisten dat zij de volgende dag geboren zou worden, middels een keizersnede. Altijd als ‘Boeijen’ ter sprake komt denken we terug aan dat bijzondere moment.

En Frank Boeijen gaat ook al mijn hele leven met me mee. Ik heb ‘m al vaak live gezien; pasgeleden nog via stream in de huiskamer, live uit Hedon Zwolle. Zo’n artiest die nooit oud lijkt te worden en altijd maatschappelijk relevant is. Zo’n nummer als Zwart Wit dat ook anno nu helaas nog heel relevant blijkt; knap toch als je dat weet te schrijven?

Het ‘bluesy’ intro van deze versie in Antwerpen vind ik heerlijk. Scheurende Hammond erin…maar ook het volledige orkest dat de song een extra dimensie geeft…

En o ja, op de valreep van de uitzending maak ik nog de afspraak om samen met presentator van “het volgende uur” (#HWTNS, de Het Wordt Toch Niks Show) Marco Legierse naar het eerstvolgende concert van Springsteen in Nederland te gaan.

Die staat, heb ik meteen vervoer geregeld, haha! Nu nog even corona uitroeien, Springsteen weer naar Nederland halen, en het altijd weer meest zenuwslopende moment in -tig jaar “de online ticketverkoop” overleven.

Leuke gast trouwens, die Marco. Ik kende hem niet, maar hij blijkt groot muziekliefhebber (ja, wat wil je, als bij de radio werkt). Maar ook vooral van live muziek te zijn, met bandjes in de studio etc. Toch weer mijn marketingmoment vergeten: géén visitekaartjes, geen cd achtergelaten. Ik leer het ook nooit 😉

Avondmatties, het was erg gezellig, deze twee uur in de gloednieuwe studio van BredaNu. Ik begon er deel 1 al mee: dit wil ik wel iedere week doen! Praten over onderwerpen die centraal staan in je leven én ook nog eens luisteren naar jouw favoriete muziek.

Misschien moet ik toch radiomaker worden.

@Kjelwyn, hoe werkt dat?

Deel je ervaringen

  • Natuurlijk ben ik benieuwd wat jij van de uitzending vindt!
  • Muziek in de zorg, Springsteen, reizen en wereldburgerschap, chronische pijn, Muziekids…en natuurlijk ook de uitgekozen songs!
  • Ben je zelf wel eens in een radio- of tv uitzending geweest? Wat vond je van die ervaring?

Deel je gedachten via de reacties hieronder of neem contact op.

Meer lezen

  • Benieuwd welke songs de uitzending niet haalden, wegens tijdgebrek (/te lang lullen)?
    • Trouble Is As Trouble Does van Striking Matches: ook al zo’n lekker energiek nummer. Ontdekt zittend in het zomerse zonnetje voor ons chalet. Ik heb ‘m geloof ik wel 10x achter elkaar geluisterd. Er zit heel veel in die song.
    • Dance Tonight van Tim Akkerman & The IvyLeague: prachtige Live versie @Muziekcafé. Akkerman is een échte muzikant, singer-songwriter én Springsteen kenner. Nog nooit live gezien, maar in 2021 móet dat gebeuren, corona of niet.
    • I-J Mot Deur van Bennie Jolink: geweldig nummer! Met een achterliggende boodschap: je moet door. Hoe dan ook.
    • Blauw van The Scene. Natuurlijk. De tent op z’n kop; een van de vaste setlist songs van coverband OnCue. En heerlijk Hammond intro. Een nummer dat al heel lang met me meegaat en steeds opnieuw weer opduikt.
  • Benieuwd naar BredaNu? Lees, kijk en luister via de site.

Muziektijd met de Avondmatties – deel 1 van mijn radioavontuur bij BredaNu

Geschatte leestijd: 20 minuten.

Ik heb mijn nieuwe roeping gevonden!

Ja echt.

Het vak van radiomaker. Wat is dat leuk! Echt, reuze interessant mijn bezoekje aan de radiostudio van BredaNu.

O wacht, ik begin nu echt te klinken als Erica Terpstra. 🙂 Altijd enthousiast.

Heb ik ADHD?

Mwah, nee, denk ik niet. Maar ik heb wel een manco bij mezelf ontdekt. Ik vind veel dingen interessant. Wil ook graag van veel dingen weten hoe ze werken. Sommigen noemen dat nieuwsgierig zijn. Ga me er dan al snel in verdiepen, om vervolgens hopeloos in allerlei details te verzanden. Het kan ook vermoeiend zijn, want je moet alles lezen om alles te kunnen doorgronden.

Wacht, ik dwaal af.

Terug naar zaterdagavond 16 januari 2021

Wat was dat leuk! Ik was uitgenodigd in de studio van De Avondmatties, programma van lokale omroep BredaNu. De Avondmatties zoomt in op de verhalen van onbekende én bekende Bredanaars.

In het rijtje Paul Depla (burgemeester van), Patrick Martens (en een beetje Ellie Lust), Thom Koreman (JA! Een van de Limoncello brothers) en Willem Butz (Mr. Singelloop) mocht ik, aanbeland in seizoen 5, als onbekende Bredanaar-met-een-boodschap op zaterdag 16 januari aansluiten.

Erg leuk om van dichtbij mee te maken hoe radio wordt gemaakt. Met Kjelwyn van Houten als presentator: Voice kids deelnemer in 2014, 538/Veronica medewerker en tegenwoordig ook baas van reclamebureau Mediamattie. We delen een BUAS opleidingsverleden; ik afgestudeerd in 1996, hij in 2019…

Oeps! dat zou een generatiekloofje kunnen zijn.

Maar, was het volgens mij niet.

Opening: natuurlijk, met de enige echte…

Hoe vet is het om je eigen radioshow-opening te mogen maken? Ik mocht 12 songs aanleveren die gedurende de 2 uur durende show gedraaid zouden worden.

Dat was nog best…een uitdaging. Ik heb nogal een brede muzieksmaak. En ben niet altijd even goed in keuzes maken 🙂

Maar de openingstrack, voor wat betreft mijn songs, dat was er zonder enige twijfel natuurlijk eentje van Bruce Springsteen. Ik koos voor het gloednieuwe Ghosts. Lekker krachtig, júist om te benadrukken dat Springsteen alive and kicking is. 71 jaar, maar nog volledig relevant.

Het leverde deze opening op:

Hoe gaaf! Precíes het gevoel dat ik aan deze song wilde meegeven: deze song, live -als het weer kan- op het Malieveld Den Haag (of welke plek dan ook in Nederland). Aftellen 1-2-3-4, en gáán.

Luister en bekijk ‘Ghosts’ op YouTube

Voorbereiding op de uitzending

Kjelwyn en ik spraken elkaar najaar 2020 over een eventuele deelname aan De Avondmatties. Een verkennend gesprekje, maar al redelijk snel daarna volgde de uitnodiging. Ter voorbereiding op de uitzending werd ik door de redactie gevraagd om een aantal zaken aan te leveren. Naast een foto en wat persoonlijke details:

  • drie kernonderwerpen, waar ik het graag over wilde hebben
  • de 12 al genoemde songs (in de uitzending aangevuld met songs van de Avondmatties zelf)
  • maar ook “2 grappige feitjes en één leugen”, voor een votingspelletje op Instagram.

Ik moest er uiteraard even over nadenken. Zoveel te vertellen, te delen. Keuzes maken, ik ben er dus nooit zo goed in.

Ik besloot er een klein projectje van te maken. Als pijnafleider en “bezigheid” volg ik een cursus Canva; nog zo’n klein droompje waar ik in het werkende leven nooit tijd voor vrijmaakte maar wel graag wilde: beter worden in designwerk (bannertjes, fotootjes etc.) voor online gebruik.

Aanrader trouwens voor iedereen die dat ook wil: de online cursus In 30 dagen een Canva kei van FanFactor (Anne Raaymaker).

Anyway; het leverde dit documentje op:

  1. Muziek in de zorg
  2. Maatschappelijke (reis)dienstplicht
  3. Chronische pijn

Die drie onderwerpen zouden het worden.

De uitzending zelf

Voor wie ‘m helemaal wil terugluisteren, hieronder de audiofile van het eerste uur van de uitzending, met dank aan BredaNu Radio Gemist.

BredaNu Radio Gemist

Eerste uur 18:00-19:00 De Avondmatties 16-01-21:

Het tweede uur 18:00-19:00 De Avondmatties 16-01-21 vind je in het vervolgblog.

Een verslag van, in totaal van de 2 delen, ruim 7.500 woorden. 120 Minuten radiotijd teruggebracht naar een (totale) leestijd van precies 30 minuten (als je leest op gemiddelde snelheid).

We starten, uiteraard, met muziek

Na het nieuws (corona, politiek en de eerste sneeuw) vliegt Billie Jean, uiteraard van Michael Jackson, erin. Top van de popmuziek, lekker nummer ook. Daarna Throw Me A Line van HAEVN. Beide muziekkeuzes zijn van de Avondmatties zelf trouwens.

Voor me een beeldscherm met daarop de hele uitzending voorgeprogrammeerd, alle muziek staat -uiteraard- klaar. Handig om te zien wat er van mijn top-12 selectie wanneer ‘klaar staat’. Vooralsnog staan ze er alle 12 in, maar afhankelijk van de spreektijd kunnen er nog songs sneuvelen natuurlijk.

Ik ben nooit goed in muziektitels geweest. Zeg mij een titel van een song en je krijgt vaak een vragende blik van mij; de topsongs en alles van Springsteen daargelaten. Dat is ook zo met ‘Throw Me A Line’. Geen idee welke song dat is, maar als ik ‘m dan hoor….ah, die! Ik denk dat dat komt omdat ik nogal muziek-gericht ben als ik luister, en minder tekstueel. Dat is eigenlijk zonde, want daarmee mis je 50% van de kracht van een song (‘de tekst’), maar ik kan er niks aan doen. Ik focus direct op de muziek. En ik luister best regelmatig radio, dus naast mijn automatische jaren-80 voorkeur (‘de muziek waar je mee opgroeit’) hoor ik ook het nieuwe materiaal…maar dan nog.

Pizza!

In de ‘pauzes’ die de muziek ons geeft praten we soms door over muziek.

Of over de pizza, die maar niet bezorgd wordt. Iedere studiogast mag zijn favoriete pizzasmaak doorgeven. En…ik kan dus niet kiezen. Nou, met nuance: ik heb soms een beetje moeite met kiezen.

New York Pizza heeft daar wat op gevonden; blijkbaar hebben meer mensen last van dat euvel 😉 Het wordt dus een duo pizza: een helft 4 kazen, een helft saté. Saté?? Ja, saté. Nooit eerder gegeten, ‘dus ik denk dat ik het wel lust’. Ik ben naast een ijsfan ook een enorme satéfan. Dat heb ik overgehouden aan mijn reizen naar Maleisië en Indonesië. De heerlijkste saté, voor een prikkie in die eetstalletjes aan de kant van de weg of straat. Veel mensen denken dan meteen aan de meest onhygiënische toestanden, maar dat valt allemaal reuze mee. En lékker! Echt, ook weer niet vergelijkbaar eigenlijk met de saté die je hier in Nederland normaliter eet. Veel, eh, verfijnder van smaak.

Een saté-pizza dus.

Alleen…hij wordt maar niet bezorgd! Dat schijnt vaker een probleem(pje) te zijn, aldus de producer die tegenover me zit in de studio. Er wordt druk gebeld met NYP (de pizzaboer, niet de politie) en er wordt druk beloofd dat ‘ie er…bijna aankomt.

In de muziekpauze hebben we het over Throw Me A Line. Volgens Kjelwyn -gekscherend- de 2021-variant van het ultieme Bohemian Rapsody van Queen. Ik frons nogal blijkbaar, ‘boos’, volgens Kjelwyn 🙂 , want…dat zijn nogal grote woorden. Héle grote woorden. Maar wel een goed nummer hoor, zeker, vol dynamiek.

De studiogast, that’s me!

Kjelwyn stelt me voor; vraagt naar mijn roots. Ofwel, ben ik een echte Bredanaar? Nee, import dus: Hoogerheide, West-Brabant, dorpje onder Bergen op Zoom, bekend van de kruisraketten in (gemeente) Woensdrecht in de jaren ’80. Mensen vragen me dat vaak…”bende gij wel unne echte Brabo”? Ja echt, alleen heb ik nooit dat Brabantse accent aangenomen. Onderwijzer als vader, dan krijg je dat; er werd netjes ABN gesproken vroeger thuis.

Maar niet geboren in Breda dus, hoewel ik er al wel sinds 1992 woon. Dat is al bijna 30 jaar dus (Heuvel -> Boschstraat -> Belcrum, met in 1996/97 een klein zijstapje naar De Meern vlakbij Utrecht).

Ik heb de Avondmatties zelf benaderd, najaar 2020. Kjelwyn vertelt dat dat normaliter niet zo gebeurt, dat zij de gasten opzoeken. Ach, ik doe wel meer dingen nét even anders dan anders 🙂 Ik wilde graag méér aandacht voor chronische pijn én voor muziek in de zorg. Laten we er nou eens voor zorgen dat de hele Nederlandse gezondheidszorg ‘muziek’ omarmt als nieuw instrument. En laten we nou eens stimuleren dat ‘chronische pijn’ als op zichzelf staande ziekte bekender wordt. Zóveel medelanders hebben er mee te maken, maar er wordt nog zó weinig over gesproken. Kortom, ik zit er met een missie, en zoals altijd, met een aantal petten tegelijkertijd op. Muziek in het algemeen, maar ook wereldburgerschap, staan ook op de (mijn) planning als gespreksonderwerp.

Wat hebben ‘zorg’ en ‘muziek’ eigenlijk met elkaar te maken?

Een van de eerste vragen van Kjelwyn.

Zo, heb je even?

Begin maar te lezen op méérmuziekindezorg, wil ik bijna zeggen. Maar hé, dit is radio. Kort en krachtig (moet je net mij hebben) en niet teveel reclame maken. Ik heb het er warm van, haha!

Ik vertel over de belangrijke functie van muziek in mijn leven, afleiding, ontspanning. En gooi voor de eerste keer Muziekids erin: muziek maken in het ziekenhuis, ter afleiding, vermaak én ontspanning van kinderen en jongeren. Zodat ze even niet aan hun ziekte denken, maar hun ziekenhuisbezoek omkleden met positieve herinneringen.

Kjelwyn benoemt de kracht van muziek als medicijn. Wist je trouwens dat er ook een stichting is die zo heet? Het is een onderzoeksproject van het Erasmus MC. Men wil wetenschappelijk vaststellen waar en wanneer muziek een positief effect heeft. Hans Jeekel, hoogleraar chirurgie en voormalig hoofd afdeling chirurgie Erasmus, is een van de kartrekkers.

Kan muziek dan ook genezen? Mwah, dat is wel erg krachtig. Maar het helpt zeker bij herstel, en kan dus ook pijn verlichten. We gaan er nog meer over spreken.

En doorrrrrrr

Hoog tijd voor muziek, mijn eerste muzikale suggestie van deze avond. Ik schreef er in het begin al over. Ghosts, van Springsteen. Bam! I hear the sound of your guitar…

En even ademhalen. Springsteen wordt direct gevolgd door ‘Flags’ van Coldplay. Prima nummer.

We zijn alweer 30 minuten onderweg. Gaat snel.

We spreken even over de leeftijd van Bruce en kompanen. De 70 gepasseerd, en nog steeds muzikaal actief op topniveau. Als je op je 71e zo’n plaat weet af te leveren, die zo relevant is en (bijna) de hele wereldpers lovende recensies laat schrijven, dan heb je ‘het vak’ wel in je vingers. Toch doet hij muzikaal gezien al tientallen jaren precies wat ‘ie wil. En spreekt net zo enthousiast weer over de volgende wereldtournee die er hopelijk aankomst, post-corona. Hij, en ik, kunnen niet wachten.

Kjelwyn wil weten waar die voorliefde (‘obsessie’ noemt hij het 🙂 voor Springsteen vandaan komt. Ik haal het bekende gezegde aan:

Er zijn twee groepen mensen. Mensen die Springsteen ‘wel ok vinden’ en mensen die ‘ooit bij een Springsteen concert zijn geweest’.

Bekend gezegde onder Springsteen fans

Want, als je hem ooit live gezien hebt, dan val je voor zijn muziek. Kan niet anders. Daar zit zó’n energie in, drie, vier uur lang; die slaat als vanzelf op je over. Gegarandeerd. Dat doet hij al z’n hele leven op die manier, samen met band, en dat doet hij nu nog steeds op 71-jarige leeftijd. Welke band doet hem dat na?

Over chronische pijn en meer muziek in de zorg

Ik vertel kort over het werk van Muziekids en waarom ik daar zo’n twee jaar geleden mijn passie heb gevonden. De kracht van muziek ter afleiding van zieke kinderen en jongeren, vanuit de muziekstudio of aan bed. Het heeft invloed op de kinderen, maar ook op hun artsen, verpleging en ouders.

We halen het onderzoek aan van Erasmus MC, naar de werking van Muziek als Medicijn. Word je geopereerd en luister je voor, tijdens en na de operatie naar muziek, dan heb je na de operatie minder pijnstilling nodig. Hoe direct wil je de invloed van muziek in de zorg hebben?

Kjelwyn vraagt naar mijn geschiedenis met pijn, hoe die is ontstaan. Ik vertel het verhaal dat ik al zo’n 23.455 keer eerder heb verteld. Zonder enige tegenzin hoor, de vraag is logisch en uiteraard relevant. En mijn frequente ziekenhuisbezoeken: Amphia, ETZ, MUMC, UZ Turnhout, en nog wat.

Ook benoemt hij dat ‘hij niets aan me zíet’. Dat hoor ik vaker. En dat is nou precies de valkuil van chronische pijn. Heb je een blessure, breek je een been, of zelfs als je kanker hebt, dan zíe je het vaak aan mensen wel. Maar ‘pijn’ is ongrijpbaar en uiteindelijk natuurlijk ook subjectief. ‘Iedereen heeft wel eens pijn’. Maar geloof me, chronische pijn is ‘another cup of tea’. Pijnmedicatie en de inwendige neurostimulator helpen de pijn onderdrukken.

Kracht van muziek

Ik maak een bruggetje terug naar de muziek. Want, als ik piano speel, dan wordt de pijn gedempt. Ik heb er in deze omgeving al vaak over geschreven. Dat effect is er écht, en heeft alles met afleiding te maken. Prof. Erik Scherder kan er prachtig en enthousiasmerend over vertellen.

Het feit dat muziek zó op mijn pijn doorwerkt, is natuurlijk de ultieme reden geweest om me te verbinden aan Muziekids. De pijn belemmert daarin natuurlijk ook, want ik ben geen ‘betrouwbaar inzetbare vrijwilliger’. Maar mijn ‘functie’ als zelfbenoemde lobbyist (ofwel, zo veel en vaak mogelijk je verhaal vertellen) is heel flexibel. Ik doe wat, waar en wanneer ik kan.

Een kritische vraag!

Luisteraar Willem wil weten waarom we moeten investeren in muziek in de zorg, als er zoveel geld en energie nodig is voor meer IC-bedden. Een bekende vraag, die eigenlijk al jarenlang wordt gesteld: moet het geld zoveel mogelijk naar de primaire zorg, of (ook) naar aanvullende activiteiten?

Ik ben blij met de vraag van Willem, want het geeft mij de gelegenheid uit te leggen. Het is niet óf óf. Natúúrlijk moet er in deze tijd veel energie naar meer IC-bedden. Dat is de ultieme prioriteit op dit moment. Maar tegelijkertijd moeten er heel veel mensen, én kinderen, vaak of soms ook lang in een ziekenhuis zijn. Die mensen herstellen sneller door ze afleiding te bieden, soms even weg te halen van hun ziekte. Zodat ze weer even zichzelf kunnen zijn, in plaats van alleen patiënt.

En uiteindelijk gaat het ook om harde cijfers. Onderzocht is dat door bijvoorbeeld muziek in te zetten patiënten meer ontspannen zijn, coöperatiever zijn rondom behandelingen, sneller herstellen en daardoor eerder plek vrijmaken voor een volgende patiënt. Voor een ziekenhuis is dat ook gewoon geld verdienen. Ik vind het dan ook vaak korte-termijn-denken als een ziekenhuis (nog) niet bereid is om eerst in muziekbeleid te investeren. Terwijl de ziekenhuizen die al met Muziekids werken stuk voor stuk razend enthousiast zijn. Gelukkig komt er wel steeds meer vraag vanuit de ziekenhuizen en zorginstellingen zelf naar Muziekids om actief te worden. Ook ziekenhuizen als AMC, WKZ en Erasmus zien sterk de waarde voor patiënt, voor de zorg en voor het ziekenhuis zelf (denk ook eens aan imago, uitstraling, positiviteit).

Vaak komen de middelen ook helemaal niet uit het directe zorgbudget, maar uit aanvullende fondsen, sponsoring en fundraising. Daarmee is Muziekids zelf-financierend, wat de continuïteit wel kwetsbaar maakt. Ook al zeg ik in de uitzending dat het terecht is dat het geld niet primair uit het zorgbudget komt, ben ik het niet helemaal met mezelf eens: de nuance ontbreekt voor even. Zéker als je ziet wat de directe waarde is voor het ziekenhuis zelf, zou misschien minimaal een deel van het budget wél uit de zorggelden mogen komen.

Kjelwyn wil graag weten hoe ver de plannen in Breda staan. Ik vertel kort over het traject bij Amphia, dat er zeker interesse is, maar dat o.a. corona voor andere prioriteiten heeft gezorgd. Toch maakt het Bredase ziekenhuis muzikale stappen met de installatie van een piano in de hal, waar pianisten én patiënten op spelen. Heel mooi, alleen moet het daar natuurlijk niet bij blijven en is ook hier structureel muziekbeleid nodig. Ook de ervaring van Muziekids is dat de meeste ziekenhuizen daar toch enkele jaren voor nodig hebben.

Muziektijd

Kan ik niet een “Muziektijd”, in het verlengde van “Koffietijd”, op tv gaan hosten? Een uur lang praten over en luisteren naar muziek. En alles wat gelieerd is aan muziek. Het bevalt me wel, praten over muziek. Ik solliciteer bij deze, haha!

Door naar een volgende muziekkeuze van mij: ‘The Late Night Show’ van ‘Bredanaar’ Thomas Lina (1973). Geboren in Breda, verhuisd naar Amsterdam, tegenwoordig woont hij in Middelburg.

Goede muzikant en singer-songwriter, prachtige song vind ik. Thomas speelde trouwens jarenlang als toetsenist in de voorheen bekende Nederlandse band Rosemary’s Sons, een feitje dat ik op radio had willen vertellen maar vergat. Ik leerde hem kennen via muziekvriend Pieter, die hem nog basisschoolles heeft gegeven geloof ik. Samen met Pieter zag en hoorde ik Thomas eind 2019 bij de Crossroads Sessies in vestzaktheater Het Zwijnshoofd, Bergen op Zoom.

Ik wil eigenlijk net een bruggetje maken met die tweede band waar ik in speel, naast OnCue: Tak&Band. “Muziek waar een boodschap in zit”, zowel bij Thomas als bij ons. Vlak voor mijn bruggetje vraagt Kjelwyn naar wélke boodschap Thomas eigenlijk met dit nummer heeft. Die vraag overvalt me even. Ik let -sorry tekstschrijvers- altijd meer op muziek dan op tekst. Stom, maar wel waar. Natuurlijk had ik moeten zeggen ‘over het verdoen van je tijd, over alsmaar ronddraaiende gedachten, over de moeilijkheid van het op een rij krijgen van die gedachten’. Bij deze, alsnog 🙂

Alleen, Tak&Band komt niet meer ter sprake: Thomas is al “aan het woord”. Jammerrrr…maar wát een lekker nummer.

The Late Night Show wordt direct gevolgd door Waiting On A War, de nieuwe van The Foo Fighters. Een band waar ik niet zo heel veel mee heb; nummers zijn wel goed hoor, ook deze, maar gewoon niet helemaal mijn voorkeurssmaak. Hoewel ik de versnelling op het eind dan wel weer heel sterk vind, power!

Muziek maken!

Kjelwyn geeft een korte samenvatting van het eerste deel van de uitzending, voor wie later inschakelt. En vraagt naar hoe ik zelf tot muziek maken ben gekomen.

Ik vertel kort de geschiedenis, van de eerste AMV (Algemene Muzikale Vorming) lessen die vroeger heel normaal waren (ja, dát was vroeger wél echt beter) tot aan de uitnodiging van mijn buurman Martien om bij coverband OnCue te komen. En dat ik toetsen, met name piano en Hammond, speel. Als echte muziekkenner is hem tóch even ontgaan wat nu eigenlijk een “Hammond-orgel” is.

Mensen moeten dan vaak denken aan dat echte, ouderwetse, soms wat oubollige, geluid van de orgelman. Sorry, #orgeljoke. 🙂

Maar ik bedoel toch echt meer iets als:

En dan vooral ook de combinatie van piano en Hammond zoals bijvoorbeeld Roy Bittan en Danny Federici/Charlie Giordano die maken in de Springsteen muziek, maar ook Pim Kops van De Dijk en Bas Kennis bij de muziek van Bløf

Bij Kjelwyn gaat dus niet direct een belletje rinkelen bij de term Hammond. Zoiets als een kerkorgel? Zo geef ik, onverwacht, een korte uitleg over wat een orgel is en hoe dat door toetsenisten in bands wordt gebruikt, samen met piano en eventuele andere geluiden als strings.

We hebben het kort over de samenstelling van met name OnCue, bijzondere coverband mét blazers waardoor we vaak een eigen sound aan bestaande nummers kunnen geven. En, al zo’n 26 jaar actief (sinds 1994); een mooi streven om net als de E Street Band straks als zeventigers nog steeds op het podium te staan! Voor meer verhalen over Tak&Band moet ik nog maar eens terugkomen bij de Avondmatties…en laten we dat dan meteen maar meteen live met band in de studio doen wat mij betreft 🙂

Afsluiter van het eerste uur

Het piano & Hammond item is een mooie brug naar Voor de Tover van De Dijk, uiteraard een eigen songkeuze. De Dijk is uiteraard buitencategorie van de Nederlandse pop&rock, of hoe je dat ‘hokje’ ook maar noemt. Een heerlijke band, in 1981 ontstaan en vernoemd naar de Amsterdamse Zeedijk. Echt een band uit mijn tienerjeugd, vaak al live gezien…en ook nog steeds actief! Dit jaar het 40 jaar-jubileum; laten we hopen dat ze dat in de tweede helft van 2021 goed met hun publiek, inclusief mezelf, kunnen vieren.

Voor de Tover is een meer dan waardige afsluiter van dit eerste radio-uur. Gekozen met name vanwege de centrale plek voor Pim Kops’ piano. Hij speelt de partij met ogenschijnlijk zoveel gemak, maar het is zó complex om het zelf te spelen. Nummers van De Dijk hebben we met OnCue vaak gespeeld, en nog. Ideale muziek voor een band met blazers. Wist je dat we ons vroeger zelfs Een dijk van een band noemden? 🙂

Dit uur vloog om. Na reclame en nieuws snel door naar het volgende uur!

Over reclame gesproken: Even Epibreren

Collega-pijnlotgenoot Bert Sloots, met wie ik regelmatig online contact heb, heeft een dichtbundel gemaakt. Ik had -met toestemming- een van zijn gedichten (‘Stilte’) meegenomen naar de Avondmatties, voor als de gelegenheid zich voor zou doen. Maar, de setting was er niet naar, het kwam er niet van in al het muzikale plezier.

Toch breng ik Bert en zijn gedichten alsnog graag onder je aandacht.

Berts gedichten zijn niet alleen verzameld in de dichtbundel ‘Chronisch Positief’, maar ook onder Facebook en Instagram account ‘Even Epibreren’. Epibreren staat voor ‘net doen alsof je iets heel belangrijks doet of gaat doen, dat in werkelijkheid eigenlijk helemaal niks voorstelt’.

Alleen, de grap is: de gedichten van Bert stellen absoluut wél iets voor. Bert weet met humor en positiviteit ‘leren leven met chronische pijn’ heel treffend te verwoorden. Soms ontroerend, vaak ontzettend raak, veelal met een lach of knipoog. Daarnaast schrijft hij ook over het leven van alledag en over allerlei onderwerpen die hem raken.

Enkele voorbeelden, waaronder het gedicht ‘Stilte’. Voor meer gedichten en de bundel kijk je bij Even Epibreren.

Deel je ervaringen

  • Wat vind je van dit eerste uur Avondmatties met Kjelwyn & Koert? Klinkt als een goed radioduo, niet?
  • Ben jij wel eens op de radio geweest? In welk verband? En wat vond je ervan?
  • Heb jij op een of andere manier te maken gehad met muziek in de zorg? Wil je daar eens iets over vertellen? Wat heeft muziek jou gebracht?

Deel je ervaringen via de reacties hieronder, of neem contact op.

Meer lezen

Waarom het goed is dat er meer aandacht komt voor de inzet van cultuur in de gezondheidszorg

Geschatte leestijd: 8 minuten.

Eind 2019 publiceerde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) de resultaten van een Europees onderzoek waaruit blijkt dat het actief of passief beleven van kunst de gezondheid en het algehele welbevinden bevordert. In 2019 is dit, voor de allereerste keer, grootschalig onderzocht. Kijk, dat klinkt mij nou als muziek in de oren. En meer dan dat, het klinkt mij ook bekend. Méér cultuur in de gezondheidszorg, heren en dames beleidsmakers!

Laat ik eens inzoomen op micro-niveau.

Ik heb er al vaker over geschreven: Muziek helpt. Muziek helpt míj. Echt, het helpt.

  • Door muziek te maken, voel ik voor even minder (chronische) pijn. Je hersenen, en zeker die van mij 🙂 kunnen maar een beperkt aantal taken tegelijk aan. En geven prioriteit aan de op dat moment belangrijkste taak.
  • Door piano te spelen voel ik mij meer ontspannen.
  • Door piano te spelen gaat de focus van de hersenen naar een andere activiteit dan ‘doorgeven van pijnsignalen’.
  • Door op te treden worden er veel endorfines aangemaakt, goed voor de pijndemping.
  • Door piano te spelen en positieve ervaringen op te doen vergroot ik mijn veerkracht. Niet dat ik normaliter “in de goot” lig, maar chronische pijn kan een verlammende impact op het fysieke en mentale hebben. Muziek maken ‘dwingt’ me in beweging te komen, actief te worden. Het laat zien wat er nog wél mogelijk is.
Ontspanning door inspanning…én minder pijn

Helemaal uitzoomen: het macroniveau van het effect van kunst, cultuur & muziek op gezondheid

LKCA, het Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst, heeft die kracht van muziek op gezondheid en welbevinden mooi samengevat weergegeven op haar website. Ik neem de belangrijkste aspecten graag hier over.

  • Kunstbeoefening doet een beroep op wat je kunt, je talenten. Een kunstvakdocent of kunstenaar werkt niet met je beperkingen, maar met je mogelijkheden, met je creativiteit, met wat je – al dan niet verborgen – van nature in huis hebt.
  • Je ontwikkelt nieuwe vaardigheden. Je leert bijvoorbeeld om beter om te gaan met een chronische ziekte, als je merkt dat het je niet beperkt bij schilderen of zingen. Of je ontdekt dat je met fotografie veel over jezelf kunt vertellen.
  • Het versterkt je veerkracht. Als je iets nieuws leert en dat onder de knie krijgt, is dat goed voor je gevoel van zelfvertrouwen en eigenwaarde. En daardoor kun je ook andere uitdagingen misschien beter aan.
  • Kunstbeoefening stimuleert en vergroot je creativiteit. En dat helpt weer bij het oplossen van problemen van alledag.
  • Het geeft plezier, doorbreekt de sleur en geeft ontspanning. En hierdoor boort het levenslust aan.
  • Het vergroot je sociale contacten en bouwt weer een netwerk op. Samen zingen of schilderen of dansen is gewoon leuk. Zeker als je het regelmatig doet. Je komt weer onder de mensen en doet samen iets leuks.

Een aanvullend voordeel van de inzet van ‘kunst & cultuur’ in de gezondheidszorg: het is non-invasief, oftewel het is geen behandeling die ‘je lijf binnendringt’, met alle mogelijke risico’s daarbij. De kans op lijfelijke schade is nihil, het risico van de inzet is laag.

We zoomen weer wat in: meso-niveau – Muziekids in de praktijk

Laten we de ‘macro-bevindingen’ eens toepassen op het concrete en tastbare werk van Muziekids samen met kinderen en jongeren in de Nederlandse ziekenhuizen.

  • Kunstbeoefening doet een beroep op wat je kunt, je talenten. Muziekids stimuleert op allerlei manieren kinderen en jongeren in de ziekenhuizen om te ontdekken wat er wél mogelijk is, ondanks hun ziekte van dat moment, of chronische ziekte of beperking. Muziekids spreekt bestaande muzikale talenten aan, maar ook motorische vaardigheden, het lef c.q. durf om jezelf te laten zien en horen.
  • Je ontwikkelt nieuwe vaardigheden. Voor veel kinderen is het werken met Muziekids en eerste kennismaking met het bespelen van een muziekinstrument. Of bestaande muzikale vaardigheden worden uitgebouwd. Maar muziek maken aan bed of in de studio betekent ook samenwerken, luisteren en opdrachtjes uitvoeren. Je ontwikkelt samenwerkingsvaardigheden, met de muziekvrijwilliger en/of andere muzikantjes.
  • Het versterkt je veerkracht. Ziek zijn en naar het ziekenhuis moeten is niet leuk. Hoe goed, laagdrempelig en stimulerend ziekenhuizen e.e.a. ook organiseren; kinderen doen er negatieve ervaringen op. Muziekids zet daar positieve ervaringen tegenover. Maar ook het ontdekken van je muzikale talent, het feit dat je geluid krijgt uit zo’n instrument, dat je leert samenspelen geeft je zelfvertrouwen en eigenwaarde een boost.
  • Kunstbeoefening stimuleert en vergroot je creativiteit. En dat helpt weer bij het oplossen van problemen van alledag. Muziek maken en samen musiceren doet bij uitstek beroep op je creativiteit. Door samen muziek te maken worden bestaande probleempjes en problemen in perspectief gezet. Het versterkt het onderlinge vertrouwen tussen kinderen en verpleging, tussen kinderen en ouderen. Dat vertrouwen is essentieel om de medische uitdagingen aan te kunnen.
  • Het geeft plezier, doorbreekt de sleur en geeft ontspanning. En hierdoor boort het levenslust aan. Muziek maken met Muziekids is leuk, haalt je voor even uit de ziekenhuissfeer. Er ‘gebeurt iets’ op de afdeling of tijdens het lange wachten, je hebt iets om naar uit te kijken. Je krijgt er weer zin in en het doorbreekt de waan van de dag.
  • Het vergroot je sociale contacten en bouwt weer een netwerk op. Samen muziek maken, met leeftijdsgenoten, met je ouders, met de verpleegkundige of zelfs met je specialist: het is leuk, een bijzondere ervaring. En het bouwt aan het onderlinge vertrouwen.

Cultuur in de zorg, het heeft zóveel effect. Waarom heeft nog niet ieder ziekenhuis in Nederland een muziekbeleid? Ik begrijp het écht niet.

Samen muziek maken in de Muziekids studio Almere

Beleidsmakers, maak beleid!

De WHO roept beleidsmakers op om meer te investeren in ‘culturele interventies’ binnen de gezondheidszorg.

Dat doe ik -hierbij- ook!

Beleidsmakers, maak méér beleid omtrent de inzet van culturele interventies in de gezondheidszorg.

Ofwel, meer kunst, cultuur en muziek in onze gezondheidszorg!
En dus ook: investeer (€) daar méér in!

De volgende aanbevelingen worden daarbij door het LKCA gegeven. Ik kijk, weliswaar met gepaste afstand vanaf de zijlijn, nu al even mee bij Muziekids. Laat ik de aanbevelingen eens toepassen op wat ik zie en hoor in de Muziekids praktijk.

  • Denk groot, maar begin klein, bijvoorbeeld met een pilot.

MK: In ieder ziekenhuis van Nederland muziek. Op zoveel mogelijk locaties Muziekids (pop-up) studio’s en troubadouren, muziek maken aan bed. Think big. Maar laten we ook gewoon beginnen. Naast de vijf bestaande locaties, waaronder in Brabant ETZ Tilburg, komen er een aantal bij. Ik lobby voor Brabant: Amphia (Breda), Bravis (Bergen op Zoom/Roosendaal), Jeroen Bosch (Den Bosch), Bernhoven (Uden), Catharina (Eindhoven). Act local. Wie nodigt ons uit voor een pilot troubadouren, Muziekids op Reis?

  • Betrek de doelgroep bij de ontwikkeling.

MK: Samen met de kinderen en jongeren heeft Muziekids verschillende muziekproducten ontwikkeld. De inpandige muziekstudio, natuurlijk. Maar ook het aan bed samen muziek maken (troubadouren). De behoefte van kinderen staat centraal: wil je lekker zelf een instrument ontwikkelen: prima. Wil je samen luisteren: prima. Wil je ‘les’ krijgen: dat kan. Wil je kijken en luisteren naar anderen: dat mag.

  • Stop veel energie en tijd in de werving van je deelnemers op een manier die aansluit bij je doelgroep.  

MK: Samen met de activiteitenteams in ziekenhuizen wordt gekeken naar waar muziekactiviteiten waarde toevoegen. Aan de kinderen zélf wordt gevraagd wie mee wil doen. En wie niet. Of nog niet. Of…misschien toch wel. En niet éénmalig, maar jaarrond, iedere dag, iedere week opnieuw.

  • Cultuur in zorg en welzijn is innovatief: geef het voldoende tijd om te ontwikkelen.

MK: Muziekids is al 10 jaar bezig met ontwikkelen. Leert doorlopend en past ‘lessons learned’ weer toe. Een organisatie is nooit uitgeleerd. Muziekids is geduldig, weet dat pilots nodig zijn om mensen mee te krijgen. Juist dat innovatieve karakter van muziek in de zorg maakt het werk leuk en uitdagend.

  • Vergeet de ‘nazorg’ niet, dus zorg ook voor aanbod of een verwijzing na afloop van je project.

MK: Hoe mooi is het dat Muziekids kinderen en jongeren inspireert om zich te verdiepen in muziekles? Dat kinderen enthousiast worden en óók willen leren drummen, gitaar spelen of dj’en? Wie wil, kan een vervolgaanbod krijgen vanuit bv. muziekscholen of zelfstandige muziekleraren. Maar ‘nazorg’ ligt ook op een ander terrein: dat van de betrokken muzikant, muziekvrijwilliger. Want de impact van het werken in een ziekenhuis kan groot zijn. Prachtige en bevlogen verhalen, maar ook heftige rondom zieke kinderen. Dat verdient de juiste begeleiding.

  • Bedenk dat niet iedereen meteen warmloopt voor kunst of een integrale aanpak, dus start met de mensen die in deze aanpak geloven.  

MK: Waar zitten de ‘believers’? De mensen die óók geloven in de kracht van muziek in een ziekenhuis of kliniek? Ze zijn er. Maar zat. Niet voor niets komt er steeds meer en meer vraag vanuit ziekenhuizen zelf naar Muziekids activiteiten. Werk jij in een ziekenhuis en ben jij zo’n believer? Vraag intern om muziekbeleid. Neem contact op met Muziekids, of via mij met Muziekids.

  • Spreek van tevoren duidelijk je verwachtingen uit: wat verwacht je van het project? En van elkaar? Maak duidelijk wat je kunt inbrengen (tijd, mensen, middelen), onder welke voorwaarden en waar grenzen of belemmeringen liggen.  

MK: Iedere actie heeft de juiste voorbereiding nodig. Hoe veel, hoe vaak, waar wel, met wie niet. Wat zijn de kosten, welke effecten beogen we. En hoe meten we impact. Muziekids werkt met pilots, toewerkend naar een duurzaam commitment.

  • Het is makkelijk om meteen in de ‘doe’- stand te gaan staan als je elkaar gevonden hebt. Maar ontwikkel eerst een gezamenlijke visie. 

MK: Soms is ‘doen’ de beste aanpak. Gewoon, muziek gaan maken. En met eigen ogen zien wat het met kinderen en jongeren in een ziekenhuis doet. Maar ook met andere patiënten, medewerkers, staf. Soms wordt eerst maanden overlegd over visie, missie, doelstelling…en dan pas ‘doen’. Het is altijd maatwerk.

  • Check of alle partijen die een aandeel gaan leveren ook echt onderdeel zijn van de projectgroep. Welzijn, eerstelijnszorg (huisarts of POH-GGZ), gemeente, culturele professional: zitten die aan tafel? 

MK: Artsen, verpleegkundigen, beleidsmedewerkers, muzikanten, muziekcoördinator, studioleider, natuurlijk de kinderen zelf, ouders, financierders…er zijn nogal wat betrokkenen als je muziek wilt gaan maken in een ziekenhuis. Laat iedereen input leveren op het juiste moment en vooral…laat iedereen in z’n waarde. Respect voor eenieders mening…en in een coöperatieve houding toewerken naar: muziek in het ziekenhuis!

Muziek in het ziekenhuis kan vele uitingsvormen hebben en “binnen” + “buiten” plaatsvinden

Ook bijdragen aan méér cultuur in de gezondheidszorg? Deel je ervaringen.

Ik hoor graag wat je vindt, via de reacties onderaan of neem contact op.

  • Overbodige activiteit (‘want een ziekenhuis is nu eenmaal niet leuk’) of in ieder ziekenhuis nú starten met muziek: alle meningen mogen er zijn.
  • Wel graag met een beetje nuance (want ik hou van nuance).
  • Of je nu kinderarts, beleidsmedewerker, ziekenhuis manager, cultuurwethouder, muzikant of kind/jongere zelf bent: ik hoor gráág wat je vindt van het werk van Muziekids. En van de lobby voor méér cultuur in de gezondheidszorg.
  • Check ook even de links bij “Meer lezen”.

Meer lezen

Het WHO onderzoek

  • Nieuwsgierig naar het onderzoeksdocument van de WHO over de effecten van cultuur en muziek in de zorg?

Er is een -lijvig- onderzoeksrapport:

En een beknopte factsheet:

In rapport en factsheet lees je dat dat het WHO onderzoek van 2019 een uniek onderzoek is naar gepubliceerde literatuur (ruim 900 publicaties, 200 reviews en ruim 3.000 vervolgonderzoeken) over toepassingen en cultuurinterventies in de gezondheidszorg.

Integratie van “the arts” in onze gezondheidszorg kan helpen om de komende jaren invulling te geven aan een zo gewenste (en effectieve, KH) multisectoriële, holistische en integrale zorg waarin de patiënt centraal staat. Ik schreef daar al eens eerder over, gerelateerd aan chronische pijn.

WHO doet concrete aanbevelingen aan beleidsmakers om:

  • meer toepassingen te ondersteunen
  • meer kennis onderling te delen
  • meer onderzoek te doen naar effecten
  • meer samenwerking tussen zorg en cultuursector te faciliteren, bv. door subsidieprojecten die zowel vanuit de cultuur-, gezondheidszorg- en welzijnsbudgetten worden ondersteund
  • “cultuur” onderdeel te maken van opleidingen geneeskunde, welzijn en gezondheidszorg

Art is a wound turned into light

George Braqu, WHO Health Evidence Network synthesis report 67

Andere bronnen

Ik schrijf regelmatig over Muziekids en over muziek in de zorg.

Zingeving en verbinding: het agoramodel toegepast op mijn leventje

Geschatte leestijd: 9 minuten.

Zingeving.

Zingeven.

Ik geef zin. Jij geeft zin. Hij geeft zin.

Het is eigenlijk een gek woord, zingeving.

Zingeving is een begrip uit de metafysica, wijsgerige antropologie en de psychologie en betekent het zoeken naar de zin, de bedoeling of het doel van het leven of van grote gebeurtenissen in het leven, of het trachten dit doel zelf te scheppen.

Wikipedia

Ik ben meer schepper dan zoeker, denk ik. Natuurlijk, ook ik zoek op gezette tijden naar het doel van dit alles. Zeker op momenten dat het lastig wordt in het leven. En geloof me, die zijn er in mijn 46 jaren al best wat geweest.

Maar ik schep wat meer vreugde in het scheppen van zin. C.q. het geven ervan.

Ik stuitte op een interessant filmpje van Peter Henk Steenhuis, journalist en filosofieredacteur bij dagblad Trouw. Een filmpje over het Agora-model, gecreëerd door René Gude: de in 2015 overleden voormalig Denker des Vaderlands.

Trouwens een bijzonder ambt, dat Denker des Vaderlands. Ik heb me altijd afgevraagd (maar er me nooit in verdiept) hoe je die functie krijgt. “Ik solliciteer voor de vacature DdV…”, mwah, nee, het zal wel anders verlopen.

Het Agora model

De agora was in vroeger tijden de marktplaats, de plek in een ‘stad’ waar alles samenkwam, waar het sociale leven zich afspeelde.

René Gude werkte aan een model rondom wereldbeschouwing, een model om de samenhang in iemands leven -en misschien ook wel in de maatschappij- te verklaren. Hij kreeg de tijd niet meer om het model ‘af’ te maken, maar zijn aantekeningen werden opgepakt door Erno Eskens, Florian Jacobs en Peter Henk Steenhuis.

De vier P’s

In het agoramodel komen de vier ‘P’s naar voren: vier gebieden waarop je leven zich kan afspelen. Ieder ook met zijn kenmerkende benamingen en bewoordingen:

  • de privésfeer met woorden als thuis, vrienden, familie, liefde
  • de private sfeer met woorden als werk, aankopen, economie, contract, collega’s
  • de publieke sfeer met woorden als vereniging, stichting, vrijwilligerswerk, engagement
  • de politieke sfeer met woorden als bestuur, rechtspraak, stemmen, politiek

Gude onderscheidt een verschil in ‘zin’ vroeger en nu. Vroeger was er meer sprake van zin-‘krijging’: de zin, het doel, van je leven kreeg je meer opgelegd vanuit religieuze overtuiging. Tegenwoordig is er meer sprake van zin-‘geving’ en zin-‘maken’: je geeft vooral zelf invulling en zin aan je leven, je maakt je leven zelf. Natuurlijk met veel gradaties, niet iedereen ervaart evenveel vrijheid in de keuzes in het leven.

De 4 Z’ten

Daarnaast zijn er de vier Z’ten; er zijn 4 ‘kanten’ aan zingeving:

  • zinnelijk: lijfelijk, energie, lust, het lekkere
  • zintuiglijk: het “schone”, esthetische, de kunst, “mooi”
  • zinrijk: het rationele, verwoorden wat je doet of moet doen
  • zinvol: achter je doelen staan van je leven of werk

De 4 sferen

Net als letterlijk in de agora, een verzamelplaats met diverse pleinen en gebouwen, vind je zingeving in 4 ‘trainings’sferen, ofwel ontwikkelsferen:

  • tempels / religie
  • theaters: kunst
  • academie: scholing, filosofie
  • sport

Op deze vier gebieden kun je zingeving ‘trainen’, zorgen dat zingeving tot z’n recht komt. Het trainen van lijf en verstand.

OK, dat is mooi. En nu?

Ik begon na te denken of ik dit model eens kon toepassen op mijn leven. En wat eigenlijk die rode draad in dat leven tot nu toe is geweest. Ik kwam erachter dat die rode draad eigenlijk toch wel vooral “verbinden” is. Niet dat ik nou zo’n netwerker ben, of altijd diegene ben die het hoogste woord heeft of de mensen staand bovenop de tafel met de mooiste moppen en verhalen vermaakt en verbindt (zeg maar, nooit). En ik ben ook niet die 100% pure verenigingsman die altijd en overal kan worden ingeschakeld. Maar ik ben denk ik wel diegene die mensen met zingeving probeert te verbinden.

Wie mij een beetje kent: denk je mee?

Toegepast op de 4 P’s:

  • privé: ik ben wel van het harmoniemodel, meer dan het conflictmodel. Ik ben binnen het gezin de verbinder, laat in groepen graag de voors en de tegens aan het woord, zoek naar nuance.
  • private sfeer: ook mijn werk draait al jarenlang om verbinding en zingeving; ik geef je hieronder een korte uitleg.
  • publieke sfeer: ‘muziek’ verbindt mijn wereld op allerlei manieren. En daarnaast is ‘pijn’ een centraal element geworden, inmiddels ook wat betreft zingeving. Beide werk ik hieronder uit.
  • politieke sfeer: ik heb wel altijd interesse in de politiek gehad, en steeds meer interesse ontwikkeld. Maar dat heb ik (nog) niet omgezet in politieke daden, los van het periodieke ‘stemmen’ natuurlijk. Je moet ook iets aan zingeving te winnen hebben 😉

Toegepast op de 4 Z’ten:

  • zinnelijk: het ‘lichaam’ is wel essentieel geworden in mijn leven, een haperend lichaam, haperende geest
  • zintuiglijk: met name de kracht van muziek die doorwerkt op lichaam én geest: pijn’vrij’ zijn tijdens het muziek maken
  • zinrijk: rationeel handelen in mijn werk stond wel centraal in mijn leven, maar ook daar had ik een verlangen naar zingeving: talentontwikkeling, persoonlijke ontwikkeling, (wereld)burgerschap. Lees verderop meer hierover.
  • zinvol: ik ben bezig met het opstarten van een Pijnvereniging, lobby doorlopend voor Muziekids, ben actief met wereldburgerschap en benut de kracht van muziek maken voor eigen en andermans gewin.

Toegepast op de 4 trainingssferen:

  • tempels / religie: ik geloof niet zo in een geloof, maar zoek wel altijd naar de sociale verbinding van mensen, harmonie, wat voor elkaar over hebben en échte interesse tonen (wereldburgerschap)
  • theaters / kunst: ik ben natuurlijk muzikaal actief, ik vind het leuk om de schoonheid én kracht van muziek te laten zien; via ‘mijn’ bands en door het werk van Muziekids te steunen.
  • academie: werken aan overdracht van kennis en ervaringen rondom pijn, bouwen aan de opstart van een Landelijke Pijn Vereniging samen met enkele initiatiefnemers, kennis en ervaring delen via eigen blogsite www.erzitmuziekinmijnleven.org, en waar haalbaar volg ik graag (e-)cursussen op allerlei terreinen
  • sport: ik ben eerder altijd sportief geweest, heb dat door rugproblemen moeten neerleggen, maar nu zorgt sport en beweging ook weer voor pijn’acceptatie’ (of tenminste ‘-berusting’)

Zingeving in de publieke & private sfeer

Twee van de vier P’s vragen om een uitwerking wat mij betreft: zingeving in de publieke en private sfeer.

Stichting JoHo & World Supporter

Voor mij geen harde, zwaar commerciële, werkomgeving. Met de vele voordelen (denk: vrijheid, respect, vertrouwen) en paar nadelen (denk: salaris) die die keuze met zich meebracht.

Begonnen in het toerisme, mijn droom, om mensen het plezier van vakantie en reizen te geven. Ontspannen, nieuwe culturen ontdekken, een leuke tijd hebben. Uiteindelijk, door toevalligheden, toch een ‘andere’ keuze gemaakt dan het 100% reisbureau en terecht gekomen bij JoHo. Een organisatie, stichting en bedrijf waarin +/- 50.000 leden zich verbonden voelen rondom talentontwikkeling, internationale samenwerking, wereldburgerschap. Waarin kennis en ervaringen worden gedeeld rondom leren, werken, reizen, helpen en wonen/leven in Nederland en het buitenland. Een echte netwerkorganisatie, waarin veel mensen én organisaties welkom zijn om te delen wat ze doen. En ik heb meegedacht over het ontwikkelen van www.worldsupporter.org: het verbinden van mensen die zich op één of andere manier betrokken voelen bij de wereld.

De verbinding en zingeving druipen er wel vanaf, zeg maar.

Ook verbinden?

Pijnplatform 2.0

Ook alweer door toevalligheden ben ik in de wereld van de (chronische) pijn gerold. Ik probeer de laatste tijd mensen rondom chronische pijn te verbinden, kennis en ervaringen te delen via deze blogsite (en ja, óók om van me af te schrijven 🙂 ), via een zeer actieve besloten Facebook groep (+/- 3.400 leden) en met een nog te ontwikkelen Platform chronische pijn / Landelijke Pijn Vereniging.

Ook verbinden?

  • Word lid van de Facebook groep.
  • Of neem contact met me op als je een goed idee hebt voor het te ontwikkelen pijnplatform. We zoeken nog mensen die graag hun mening geven, niet vies zijn van het lezen van e-mails en documenten en enkele uren per week of per maand vrij kunnen maken voor het kernteam of als lid van de vrijwilligersteams. Sta aan de basis van een nieuw, fris en modern pijnplatform voor en door mensen met chronische pijn.

Stichting Muziekids

Ik schrijf er regelmatig over; ik ben actief geworden bij Stichting Muziekids: méér muziekbeleving voor en samen met kinderen en jongeren in Nederlandse ziekenhuizen. Een van de leukste dingen om te doen vind ik het stimuleren van mensen om fondsenwervende acties op te tuigen, zodat op steeds meer plekken door steeds meer mensen de kracht van muziek kan worden ervaren en worden gegeven. Want: muziek verbindt mensen.

Ook verbinden?

OnCue en Tak&Band

Ja, muziek verbindt mensen. Als er érgens een plek is waar ik dat wekelijks zie, is het in de twee bands waarin ik op de toetsen speel: OnCue en Tak&Band. Bij de eerste al sinds 1994; over onderlinge verbinding gesproken! Bij Tak&Band sinds eind 2017. Dat gaat volledig over de kracht van muziek, ingezet voor mensen die een leuke tijd willen hebben en/of de ‘schoonheid’ van muziek willen horen. Maar dat gaat óók over een groep muzikanten die zich verbonden voelen door de muziek die wordt gemaakt. In al die jaren optreden voor publiek heb ik duizenden mensen voor me gezien die zich -in ieder geval voor de duur van het optreden- één voelden, juist door de muziek die we maakten.

Ook verbinden?

  • Luister (en kijk) naar de muziek van OnCue en Tak&Band.
  • Heb je een mogelijkheid voor een optreden? Mail naar info [at] oncue.nl of pietertak [at] icloud.com.

Zingeving & persoonlijke ontwikkeling

Best gek, om via zo’n model eens na te denken over de rode draad in je leven-tot-nu-toe. Maar eigenlijk ook best leuk.

Had ik er ook zo bewust over nagedacht als de pijn niet op de rem had getrapt in mijn leven? Als er niet zoveel onverwachte verandering was gekomen? Waarschijnlijk niet. Natuurlijk ben je je ergens wel bewust van die rode draden en worden in je onderbewuste de keuzes gemaakt rekening houdend met dat wat voor jou belangrijk is.

Maar eigenlijk gun ik het iedereen wel eens, of periodiek, om bewust het agoramodel toe te passen op zijn of haar leven’tje’.

En laat dat nu net ook weer het spoor zijn waarop Stichting JoHo zich de laatste jaren steeds actiever begeeft: persoonlijke ontwikkeling en internationale samenwerking. Bewust nadenken over de ontwikkeling van je talenten, vaardigheden, over je beroepskeuzes, carrièreswitches, de invulling van een lang verlof en over alles dat je drijft. Welke keuzes maak je daarin, waarom, en wat kun je ondernemen om de invulling van je leven in lijn te brengen -en houden- met wat jij belangrijk vindt. Wat JoHo betreft óók rekening houdend met een ander en voor wat betreft de invulling van je keuzes vaak ook met een internationale dimensie. Privé, privaat, publiek en voor sommigen misschien ook politiek.

Dit ben ik

Ik vind het wel gek hoor, om in een blogomgeving als deze te schrijven over mezelf.

Begin dit jaar nam ik me voor ‘objectief’ te gaan bloggen over een aantal voor mij belangrijke onderdelen van mijn leven: muziek, reizen, pleegzorg, pijn, talentontwikkeling, wereldburgerschap.

In de loop van het jaar kwam ik er achter dat de voor mij -en voor de ander- leukere blogs vaak die waren waarin ik meer van mezelf liet zien. Tenminste, dat was mijn eigen ervaring en hoorde ik ook terug.

Maar als ik narcistische trekjes krijg: waarschuw me op tijd! 🙂

Oké, ééntje dan: het interview dat enige tijd terug in NRC’s rubriek “Dit Ben Ik” stond. Misschien moet je je beeldscherm even inzoomen, of bekijk het artikel online.

Deel je ervaringen

  • In hoeverre is ‘zingeving’ voor jou belangrijk? En op welke manier(en)?
  • Zie jij net als ik een rode draad, als je van een afstandje kijkt naar jouw privé, private, publieke en misschien zelfs wel politieke leven?
  • Op welke manier(en) ontwikkel jij zingeving via religie, kunst, scholing en sport?
  • Voel jij -net als ik- ook voor de invoering van een maatschappelijke ‘dienst’plicht? Een flexibel (!) in te vullen vorm van burgerschap, bijvoorbeeld op ijkpunten in je leven (post-middelbare school, post-studie, eind 20, begin 40, begin 50, rond je 65e). Om daarmee voor even écht betrokken te zijn bij de maatschappij, meer begrip voor een ander te kweken en na te denken over jezelf?

Deel je gedachten via de reacties onderaan of neem contact met me op.

Meer lezen

Het leven ís soms ook gewoon…bewerkelijk. René Gude @ DWDD.

Muziek is van invloed op je lijf, geest en welzijn

Geschatte leestijd: 10 minuten.

Een ronkende kop, afgelopen weekend in het Algemeen Dagblad.

“Waarom je in coronatijd baat kunt hebben bij een flinke portie Rammstein”.

Algemeen Dagblad 31-10-2020

Rammstein?

Ja, deze:

Maar het mag ook Bruce Springsteen, AC/DC, Mozart of Nick & Simon zijn hoor. Geen probleem. Het AD is niet zo moeilijk, en mijn muzieksmaak is al helemaal breed. Van klassiek tot smartlap, zeg maar.

Het gaat er in het artikel om dat mensen muziek benutten, soms zelfs aangrijpen, als middel van troost in onzekere tijden. Voorbeelden te over in coronatijd: het zingen op de Italiaanse en Spaanse balkonnetjes, het klappen en zingen in Nederland, Engeland en vele andere landen voor de zorgsector, enzovoort.

Knuffelhormoon

Neuropsycholoog Erik Scherder kan er natuurlijk prachtig over vertellen. Ik wou dat ik 10% van zijn presentatietechnieken bezat; die man neemt je mee in een verhaal. Vanuit de wetenschap is er wel eens kritiek op hem, dat hij de zaken versimpeld voorstelt, maar kom op. In de wetenschap kun je wel vanuit je ivoren wetenschapstoren met subsidiegeld je onderzoeken uitvoeren (en ja, dat heeft zeker nut!), maar ik vind het mooi én wenselijk dat resultaten uit die onderzoeken ook vertaald worden in gewone-mensen-taal. Dat doet alles voor het draagvlak voor (wetenschappelijk) onderzoek.

Professor Scherder is er helder over. Mensen gaan zingen omdat dat emotie oproept en oxytocine vrijmaakt, het ‘knuffelhormoon’. Voel je emotie, dan gaat er haast automatisch een prikkel naar de nabijgelegen motorische gebieden in je hersenen; dat zorgt ervoor dat je als vanzelf de neiging hebt om te bewegen en dansen (dat laatste geldt dan weer niet voor mij, muzikanten dansen niet). Bespeel je een instrument, dan gebeurt er helemáál veel tegelijkertijd in je hersenen. Motorisch, visueel (bladmuziek), auditief (horen van geluid).

Luisteren, meezingen of zelf spelen: muziek verrijkt je hersenen, laat je lichaam bewegen, maakt emoties los en zorgt voor een prettig gevoel. Niet gek toch, dat juist in bange, donkere dagen ‘waarin een virus de wereld bedreigt’, mensen naar muziek grijpen als houvast.

Onderzoek muziek in coronatijd

Maar waarom grijpen er -wereldwijd- nu zóveel mensen naar muziek als instrument in moeilijke tijden? En wat is eigenlijk precies dat effect van muziek op ons welzijn, op onze gezondheid?

Onderzoeker dr. Rebecca Schaefer doet namens de Universiteit Leiden al langer onderzoek naar de effecten van muziek op de hersenen. Samen met Prof. Roni Granot van de Hebrew University of Jerusalem, die daar een eigen muziekafdeling heeft, doet Schaefer nu internationaal (in 13 landen en in 8 talen) onderzoek naar het effect van muziek op het welzijn van mensen in coronatijd.

Doe mee!

Op het moment van schrijven (november 2020) kun je nog meedoen aan het onderzoek van Schaefer en Granot.

Ik heb de vragenlijst inmiddels ingevuld. Niet heel moeilijk; soms moet je even een momentje nadenken over een bepaalde vraag.

Leuk is dat je aan het eind van de vragenlijst met een klein rapportje inzicht krijgt in je persoonlijk profiel. Gebaseerd op de ‘Big 5’ dimensies van de persoonlijkheidstheorie: extraversie, vriendelijkheid, consciëntieusheid (wat een prachtig woord), emotionele stabiliteit en openheid naar nieuwe ervaringen.

Oké, even kort dan. Mijn scores ten opzichte van alle respondenten:

Mijn scoreGemiddelde score
Extraversie44.44
Vriendelijkheid75.23
Consciëntieusheid5.55.40
Emotionele stabiliteit6.54.83
Openheid naar nieuwe ervaringen5.55.38

Dus. Ik kan me er wel in vinden 😉

Maar we hadden het over de invloed van muziek

Muziek is een van de krachtigste middelen om emoties op te roepen. Dat weet ik, als emotioneel stabiele (haha!), als geen ander. Muziek triggert mijn emoties, ik schreef er al eens eerder over. Je kunt jezelf met muziek heel goed in een bepaalde emotie brengen. Maar ook Scherder en Schaefer roepen het tegen iedereen die maar wil horen. Prof. Scherder pleit niet voor niets voor herintroductie van het muziekonderwijs op scholen. Goed voor de concentratie, voor de ontwikkeling van de hersenen én voor het welzijn en onderlinge welbevinden van veel leerlingen.

Tal van onderzoeken ‘bewijzen’ de positieve invloed van muziek op het brein en gedrag. Het mooie aan muziek is ook dat het het héle brein weet te activeren. Elk element, zoals ritme, klank, melodie en harmonie, beïnvloedt een specifiek deel van de hersenen. Er gebeurt van alles tegelijk in de hersenen. Bij positieve herinneringen door de muziek komt er dopamine vrij, we benoemden het al eerder in dit artikel. Maar muziek is ook een relatief veilige manier om negatieve gevoelens te verkennen. Muziek kan troost bieden, maar uiteindelijk ook weer afleiden. Muziek kan ook inspireren, energie geven, bijvoorbeeld om een (top)sportprestatie te behalen.

Afbeelding: Mark Reijntjens, eerder opgenomen in een AD artikel over de invloed van muziek

Muziek als verbindende factor in alle leeftijdsfasen

De University of Sheffield, eveneens betrokken bij het internationale onderzoek naar hoe mensen ‘muziek’ inzetten tijdens de corona pandemie, heeft per leeftijdsfase onderzocht wat muziek toevoegt aan het welzijn van mensen. Het onderzoekscentrum Music Mind Machine (een project binnen de University of Sheffield) biedt een platform voor onderzoekers en studenten om muzikale ervaringen vanuit een interdisciplinair perspectief te onderzoeken, waarbij theorieën en methoden uit muziek, psychologie, sociale wetenschappen en computerwetenschappen worden gecombineerd. Onderzoek dat in het centrum wordt uitgevoerd, is zowel fundamenteel als toegepast.

Baby’s – 3 jaar oud

Effecten van muziek:

  • emoties herkennen
  • bewustwording van je lichaam
  • gedrag reguleren

3 tot 5 jaar oud

Effecten van muziek:

  • de lol van muziek als verbinder tussen mensen ontdekken
  • emoties reguleren
  • verbeelding met muziek
  • routines ontdekken met muziek

Tieners

Effecten van muziek:

  • met name het reguleren van emoties: boosheid, gevoelens van overweldiging
  • muziek als gezelschap: bijvoorbeeld wanneer je je wat alleen voelt
  • muziek gebruiken om met beide benen op de grond te blijven
  • muziek gebruiken om sociale interactie met leeftijdsgenoten te stimuleren

Volwassenen

Effecten van muziek:

  • nieuwe vaardigheden ontdekken door muziek
  • met muziek je doel in het leven (her)ontdekken en je identiteit ontwikkelen
  • sociale verbinding leggen met anderen door muziek in groepsverband te ondergaan of zelf te spelen
  • muziek verbinden aan belangrijke gebeurtenissen, waardoor je je later deze momenten, plaatsen en relaties met mensen beter herinnert

Muziek in de gezondheidszorg

De invloed van muziek in de gezondheidszorg is groot. Beter gezegd: kán groot en nog veel groter zijn dan nu.

Een prachtige toepassing is natuurlijk het werk van Muziekids; ik schreef er al vaak over. Kinderen en jongeren afleiden door samen muziek te maken: muziek draagt op allerlei manieren bij aan het welzijn van kids in ziekenhuizen en klinieken. Muziek ontspant, is een vorm van tijdverdrijf, biedt afleiding en soms ook troost.

Maar muziek zorgt er ook voor dat er na een operatie minder pijnmedicatie nodig is. Muziek biedt ontspanning voor dementerende ouderen, bijvoorbeeld bij angst of onrust. Muziek verandert de sfeer op een afdeling in een ziekenhuis of verzorgingstehuis, leidt mensen in positieve zin af en brengt hen mentaal vaak in een positievere stemming. Muziek heeft invloed op vitale functies van premature baby’s, vergroot de kans op overleven.

Joanne Loewy, directeur van het Louis Armstrong Centre voor muziektherapie in Mount Sinai ziekenhuis (New York) verwoordt het als volgt:

“Music therapy offers the best medicine against pain. Clinically indicated ánd cost effective. No side effects.”

Joanna Loewy

Het Mount Sinai heeft zúlke goede ervaringen met muziektherapie, dat het een speciale afdeling, het Louis Armstrong Centre of Music Therapy, heeft vormgegeven. Vanuit daar worden dagelijks muzieksessies uitgevoerd op de Intensive Care, in het moeder&kind centrum, op de uitslaapkamers, op de afdeling neonatologie, bij oncologie, rondom de gezinszorg, op de afdeling voor pijnmedicatie en in het hospice. Maar er wordt ook gemusiceerd in de wachtruimtes en lobby’s van het ziekenhuis.

Muziek als onderdeel van de Nederlandse gezondheidszorg

Ook in Nederland zijn diverse artsen en arts-onderzoekers inmiddels specifiek met onderzoek naar de inzet van muziek en muziektherapie bezig.

Hans Jeekel

…is hoogleraar chirurgie en was eerder hoofd van de afdeling chirurgie van het Erasmus MC (Rotterdam). Hij startte een speciale foundation: Muziek als Medicijn. De stichting zet in op brede introductie van muziek als duurzame behandelingsvorm:

Door het uitvoeren van systematische literatuuranalyses en kwalitatief hoogstaand klinisch onderzoek draagt de onderzoeksgroep bij aan de wetenschappelijke kennis over de werking en de toepassingen van muziek met als doel om de muziek als behandeling in de reguliere zorg de plaats te geven die haar toekomt. 

Arie Bos

…werkt bij UMCG aan wetenschappelijke onderbouwing van de inzet van muziektherapie op de kinderafdeling. Als afdelingshoofd van de afdeling neonatologie initieert hij eind 2018 experimenten met muziektherapie voor zieke pas geboren kinderen. Live muziek blijkt direct zichtbaar te zorgen voor meer rust (ademhaling, hartslag) bij de kindjes, bijvoorbeeld als er bloed wordt geprikt of wanneer ze gescheiden zijn van de moeder. Ook stimuleert muziek de ontwikkeling van de hersenen. Live muziek werkt duidelijk beter dan een mp3 of radio: al musicerend kan de therapeut direct inspelen op gedrag en reactie van de baby’s. En: het is veel minder ingrijpend dan bijvoorbeeld het toedienen van extra kalmerende medicatie.

Artur Jaschke

…is onderzoeker klinische Neuromusicologie aan de Vrije Universiteit van Amsterdam en gastonderzoeker cognitieve muziek neurowetenschappen op de afdeling Neonatale Intensive Care van het Universitair Medisch Centrum Groningen. Jaschke is onder andere betrokken bij onderzoek naar de inzet van muziektherapie in de zorg, werkt mee aan de ontwikkeling van meetmethodes voor het meten van effecten van muziekinterventies in die zorg en doet onderzoek naar de inzet van muziek op de intensive care. Daarnaast doet hij mee in theatercolleges van Miracles of Music.

Pim Giel

…doet al jaren onderzoek naar de inzet van muziek in de zelf-, mantel- en professionele zorg. Met ‘zijn’ stichting en team Miracles of Music heeft hij een film geproduceerd, worden theatershows gegeven, muziekmeetings georganiseerd (educatief programma voor verzorgers) en is er een periodiek congres over muziek en muziektherapie.

Er is nog zo weinig bekend

Dat muziek een invloed heeft op ieders welbevinden, dat ligt zo voor de hand. (Haast) iedereen ervaart het (bijna) dagelijks, zowel in de privésfeer als binnen en buiten de zorgsector. Het geluid rondom de invloed van muziek op je welzijn en gezondheid wordt sterker. Er komt meer en meer (media-)aandacht voor deze invloed.

In 2016 werd een, denk ik, prachtig landelijk congres georganiseerd rondom de inzet van muziek in de zorg. “Denk ik”, want ik was er -helaas- niet bij.

Gelukkig hebben we de programmafolder nog 🙂

En een sfeer-impressie van een voorgaande editie.

2016 was voor mij een intensief medisch jaar, waarin ik die kracht van muziek graag binnen de muren had gehad van de ziekenhuizen die ik bezocht, of waar ik werd geopereerd. Maar ik heb het destijds niet gevonden.

De aandacht voor muziek op welzijn binnen en buiten de zorg neemt dus toe. Maar tegelijkertijd wordt die kracht, die waarde, nog zo weinig gebruikt. Dat wat er wordt aangeboden of georganiseerd zijn in mijn ogen mooie! incidenten, ad-hoc activiteiten. De afdelingen “muziektherapie” in ziekenhuizen zijn allang weer wegbezuinigd. Dat wat in de USA in allerlei ziekenhuizen duurzaam verankerd is, vindt hier geen financiering. Waarom lukt het hier in Nederland nog niet, terwijl muziek aantoonbaar levens van mensen beïnvloedt? Zelfs overlevingskansen bevordert (te vroeg geboren baby’s), behandeling en verblijf in ziekenhuizen en klinieken makkelijker maakt (Muziekids), mensen minder pijnmedicatie laat innemen of de laatste levensjaren (van iemand met dementie) verzacht? Mensen door grote crises (corona) heen trekt?

Een paar factoren, denk ik dan als ‘leek’.

  1. Aandacht. De structurele inzet van muziek is nog niet zo bekend. Iedereen ervaart het, maar veelal in privésfeer.
  2. Geld. Stichtingen die actief zijn met muziek in de zorg moeten beroep doen op fondsen en adhoc subsidies, waardoor ontwikkeling niet zo snel gaat als gewenst. Er is geen structurele financiering.
  3. Prioriteit. Een ziekenhuis heeft wel wat anders aan z’n hoofd dan ‘lekker muziek maken’. Zeker nu in coronatijd. Maar precies hier gaat het ook fout: het is niet ‘een beetje muziek maken’, het is overleven, verzachten, het betekent een lagere bloeddruk, minder medicatie. Keiharde feiten, naar mijn idee.
  4. Gebrek aan bewijs. Er is nog zo weinig wetenschappelijk bewijs. Onderzoek op dit terrein staat nog in de kinderschoenen. Althans, in Nederland, want in de USA is men al veel verder. Haal dát dan naar Nederland, denk ik dan simpel. Als het effect met wetenschappelijk bewijs al elders is aangetoond, waarom moet het dan hier in Nederland allemaal opnieuw?
  5. (Gebrek aan) samenwerking. Ieder voor zich. En ja, samenwerken is moeilijk. Ieder heeft een eigen belang, eigen projecten, eigen onderzoek, een eigen opdracht. Daar overheen stappen is heel moeilijk, zeker als je afhankelijk bent van (dat beetje) financiering. Maar krachten bundelen betekent, als het goed is, uiteindelijk meer bereiken.

Ik ben benieuwd waar we over vijf, over tien jaar staan. Of Rebecca, Erik, Hans, Arie, Artur, Robbert (van Muziekids, red.), Pim en al die anderen elkaar meer hebben weten te vinden.

Ik hoop het mee te maken. Over tien jaar ben ik 56. Dan kan ik minstens nóg eens tien jaar genieten van al die effecten van muziek, op mijn eigen welzijn en dat van anderen. Buiten, maar vooral ook bínnen de gezondheidszorg.

Better Days Are Coming

Laten we afsluiten met muziek. Springsteen zingt in Better days over betere tijden die aanbreken. In de song toegepast op een relatie, maar ik pas ‘m gewoon -met een dichterlijke vrijheid- toe op betere tijden voor muziek in de gezondheidszorg. En op betere tijden post-corona, natuurlijk.

Deel je ervaringen

“Welke muziek wil je graag horen?” De arts keek me vriendelijk aan, maar wilde duidelijk wel een antwoord. Ik was enigszins gespannen, er zou zodadelijk een flinke injectienaald de zenuwen van mijn rug ingaan. Een ‘epiduraaltje’, in vaktermen. “Springsteen”, antwoordde ik zonder enige twijfel. Natuurlijk. En zo geschiede. “Goede keuze, die horen we niet zo heel vaak”, zei de arts nog, al glimlachend. Daarna gaf ik me over aan de mij o zo bekende rockende beats. En aan de injectiespuit. Het was zo gepiept, het duurde maar een paar Springsteen-nummers lang. Dát is de kracht van muziek.

  • Op welke manier gebruik jij muziek om je beter te voelen? Of om dichter bij je emoties te komen?
  • Welke muziek luister je als je je blij voelt? En als je somber of verdrietig bent? Welke muziek laat je ontspannen? En bij welke muziek kun je goed werken of studeren?
  • Heb jij een favoriet liedje in deze corona-periode? Iets dat je specifiek door deze tijden loodst?
  • Op welke manier(en) heb jij wel eens met muziek in de zorg te maken gehad?

Deel je ervaringen via de reacties hieronder.

Meer lezen

  • Ik schreef al eens een blog over de invloed van muziek op de concentratie van kinderen en jongeren.
  • Dokters van Morgen besteedde eind 2019 een uitzending aan de werking van muziek in de gezondheidszorg. Zeker kijken, als je in het onderwerp geïnteresseerd bent!
  • Meer weten over Muziekids of Muziek als Medicijn?
  • Terugluisteren: radio-item met Arie Bos (UMCG) over muziektherapie bij zieke baby’s.
  • Duik eens in het Music Mind Machine project van de University of Sheffield; je vindt er diverse publicaties, podcasts, video’s en je kunt deelnemen als vrijwilliger, onderzoeker, eventdeelnemer of (muziek)student.
  • Welke rol speelt muziektherapie, al sinds de jaren ’90, in het Mount Sinai ziekenhuis in New York? Het Louis Armstrong Department van dat ziekenhuis maakte er een filmpje over. Verspreid over de USA werken al ruim 5.000 mensen als muziektherapeut!

Coverfoto: met dank aan ACMF, de Australian Children’s Music Foundation

Wat zijn de effecten van muziek in de zorg? Een duik in de onderzoeksresultaten.

Geschatte leestijd: 8 minuten.

Dat muziek een heilzaam effect heeft op patiënten in ziekenhuizen en kinderklinieken, dat hoef je de vrijwilligers van Muziekids niet meer te bewijzen. Dat zien ze namelijk iedere dag in de praktijk. Er zijn daarnaast zóveel warme testimonials van kinderen, jongeren en ouders die de zin van het dagelijkse werk bevestigen, dat daar geen wetenschappelijk onderzoek tegenop kan. Maar hoe laat je het effect van ‘muziekinterventies’ aan mensen zien die wat verder van de dagelijkse praktijk af staan? Aan ziekenhuisbesturen, beslissingsnemers, kinderartsen, financierders, sponsoren en andere betrokkenen? Allereerst door ook hen uit te nodigen die dagelijkse praktijk te komen bekijken en met eigen ogen te zien wat er gebeurt met een patiënt als je samen muziek maakt. Maar ook door eens in te zoomen op (wetenschappelijke) onderzoeken. Want: wat zijn nu die effecten van muziek in de zorg?

Toch eerst een nuance

Voordat we in de onderzoeken en effecten duiken, toch eerst een nuancering. Natuurlijk is het fijn om een effect te kunnen aantonen van een activiteit die je onderneemt. En als dat effect wetenschappelijk kan worden aangetoond: nog beter. Maar tegelijkertijd gaat het bij het muziek maken in het ziekenhuis niet altijd om het verschil tussen ‘voor’ en ‘na’. Is het geen múst dat iemand zich altijd mentaal prettiger voelt, of met muziek minder medicatie nodig heeft. Muziek maken met kinderen en jongeren (of juist ook met ouderen) in een ziekenhuis kan ook als activiteit op zichzelf voldoende zijn. Als afleider, als bezigheid om de dag door te komen, als prettige opvang; bijvoorbeeld ook voor broertjes en zusjes, als de ouders met hun zieke kind naar de dokter gaan. ‘Muziek’ in deze vorm wordt in een ziekenhuis of kinderkliniek dan meer onderdeel van het bredere activiteitenprogramma dan van het behandelprogramma. En daar is niets mis mee, is juist heel waardevol voor alle betrokkenen. Waar het kan, waar de middelen aanwezig zijn en waar het gewenst is, kan muziek als echte interventie worden ingezet. Maar op beide manieren kan muziek uiteindelijk bijdragen aan een beter welzijn van (jonge) patiënten in ziekenhuizen. 

Met die nuance in het achterhoofd: laten we nu eens een paar onderzoeken bekijken.

2016: Drexel University

De Cochrane Library, onder aanvoering van prof. Joke Bradt, publiceert een systematische review waaruit blijkt dat er significant wetenschappelijk bewijs is dat muziekinterventies symptomen van ongerustheid, pijn en vermoeidheid helpen verminderen onder patiënten met kanker. En tegelijkertijd geeft het een boost aan hun kwaliteit van leven. Er is onderzoek gedaan onder 3.731 patiënten, met 52 interventies.
Zowel wanneer persoonlijke muziekbeleving wordt aangeboden door een getrainde muziekprofessional als wanneer vooraf opgenomen muziek aan patiënten wordt gegeven door een dokter of verpleger treedt een gemiddeld tot sterk effect op wat betreft het verminderen van ongerustheid. Het effect op pijnreductie is eveneens groot. Een kleiner tot gemiddeld effect treedt op wat betreft het verminderen van vermoeidheid, het verbeteren van hartslag en ademhaling en het verlagen van de bloeddruk. Tot slot lijkt er ook effect te zijn van muziekinterventies op de hoeveelheid pijnmedicatie, de hersteltijd en de opnameduur van een patiënt in het ziekenhuis. Het (samen) muziek maken verbetert de algehele levenskwaliteit van de patiënt; dat effect treedt niet op wanneer de patient alleen de optie van het luisteren naar muziek wordt aangeboden.

We hope that the findings of this review will encourage music interventions to become more widespread over our country.

Joke Bradt, Drexel University research

2015: Oxford University

Een studie uitgevoerd door Oxford University toont aan dat opnames van klassieke muziek (denk aan Beethoven, Verdi en Puccini) iemands bloeddruk kunnen verlagen. Wanneer het ritme van de muziek (een herhaald patroon van tien seconden) aansluit op iemands hartritme, kan die muziek worden benut om dat ritme omlaag te brengen. Een degelijk ritme vind je bijvoorbeeld in Va Pensiero van Verdi, in Nessun Dorma van Puccini en Beethovens 9e adagio symfonie.

Uit vervolgonderzoek blijkt dat snellere klassieke muziekstukken dit bloeddrukverlagend effect niet hebben, en dat bijvoorbeeld een song van de Red Hot Chilli Peppers juist een bloeddrukverhogend effect heeft.

Our research has provided improved understanding as to how music, particularly certain rhythms, can effect your heart and blood vessels.

Peter Sleight, professor and cardiologist

2017: BMC Complementary and Alternative Medicine

In 2016/2017 is een literatuurstudie uitgevoerd naar behandelingen van mensen met brandwonden. In totaal zijn 17 studies bekeken, met 804 patiënten. Over het algemeen wordt behandeling van brandwonden vaak beschouwd als een van de meest pijnlijke vormen van behandeling. Speciaal is er gelet op representatieve verschillen in resultaten tussen behandelingen waarbij muziek werd gebruikt en behandelingen zonder muziek.

Één van de uitkomsten van de studie is dat de behandeling waarbij muziek wordt gebruikt leidt tot minder pijn en minder angst. Ook blijft de bloeddruk tijdens behandelingen met muziek significant lager dan tijdens behandelingen zonder muziek.

Doorlopend: Universitair Medisch Centrum Groningen

In samenwerking met de Hanze Hogeschool Groningen wordt doorlopend onderzoek gedaan naar de inzet van muziek door zorgprofessionals en musici bij oudere patiënten. ‘Normaal gesproken komt het publiek naar de musici. In het ziekenhuis gaan de musici juist naar het publiek. Ze moeten het initiatief nemen, ja, zelfs vragen of het wel uitkomt. Dat is heel verfrissend en vergt nieuwe vaardigheden’, aldus de onderzoekers. In het onderzoek wordt onder andere naar ‘pijn’ gekeken. Wat blijkt: een uur na de muzieksessie, maar zelfs na drie uur, is er een duidelijk positief effect op de pijnscore die de patiënt rapporteert.

Het wederzijds respect tussen zorgprofessionals en musici is groot.

Onderzoekers Hanze Hogeschool en UMCG Groningen

Onder de noemer Meaningful Music in Health Care, MiMiC, wordt op drie chirurgische afdelingen in het UMCG én in drie Nederlandse verzorgingstehuizen in verschillende regio’s in Nederland live muziek ingezet. Met name ook gericht op oudere patiënten met dementie. Het onderzoek loopt nog.

2016: University of Minnesota

Op een afdeling waar patiënten worden opgenomen voor orgaantransplantatie wordt een ‘three group randomized pilot study’ uitgevoerd, om te kijken of het uitvoeren van live muziek van invloed zou zijn op stemming en pijnbeleving van patiënten.

Tijdens de studie wordt er gitaar gespeeld bij patiënten die vooraf hun favoriete muziek kunnen opgeven (‘patient preferred live music’). Deze studie toont een significant positief verschil aan tussen de patiënten in de groepen met en zonder gitaarbegeleiding (plus een controlegroep) op de dimensies ‘relaxed/anxious’, ‘cheerful/depressed’ en ‘well-coordinated/clumsy’. Met andere woorden: de patiënten die konden luisteren en kijken naar het gitaarspel voelen zich tijdens en na de activiteit meer relaxed, opgewekter en ervaren meer een gevoel van ‘grip’. Het feit dat de muzikanten goed voorbereid zijn en zij de songs op een aangename, aantrekkelijke, manier kunnen vertolken heeft ongetwijfeld ook meegespeeld om dat effect te bereiken. De interventie gaat volgens de onderzoekers dan ook verder dan ‘even een leuk deuntje spelen’.

2019: Erasmus Universiteit

Veel media-aandacht krijgt in 2019 een onderzoek van de Erasmus Universiteit waarbij de invloed van muziek rondom een operatie wordt onderzocht op de hoeveelheid pijnmedicatie die een patiënt na de operatie nodig heeft. Ruim 5.000 patiënten doen mee aan het onderzoek van de onderzoeksgroep ‘Muziek als Medicijn’, met hoogleraar chirurgie Hans Jeekel als onderzoeksleider.

Uit het onderzoek blijkt dat mensen die voor, tijdens en na de operatie muziek via een koptelefoon te horen krijgen minder gebruik maken van opïoidenmedicatie met morfine-effecten. Muziek kan het gebruik van verslavende medicatie dus reduceren én het chronisch gebruik na afloop van operaties en herstel kan significant afnemen.

Met muziek als interventie zijn er geen bijwerkingen en kunnen we in de gezondheidszorg een hoop geld besparen.

Hans Jeekel, hoogleraar chirurgie

2016: American Academy of Pediatrics

In 2016 wordt bij de American Academy of Pediatrics onderzoek gedaan naar de invloed van muziektherapie op te vroeg geboren baby’s. Een meta-analyse (vergelijken van resultaten uit diverse soortgelijke onderzoeken) resulteert in een onderzoeksdoelgroep van 964 kinderen die opgenomen zijn in het ziekenhuis en 266 deelnemende ouders. Er wordt een significant verschil gemeten in ademhalingsfrequentie bij de baby’s door de muziektherapie, in dit geval vaak een ouder die in nabijheid van de baby een kinderliedje zingt. De frequentie gaat hierdoor omlaag met gemiddeld 3.91 keer ademhalen per minuut. Ook lijkt er een positieve invloed te zijn op het succes van borstvoeding en toename in gewicht, door het structureel zingen van kinderliedjes door een van de ouders. Nader onderzoek is nodig om dit laatste met zekerheid vast te kunnen stellen.

Effecten van muziek in de zorg: méér onderzoek nodig

Een rode draad die in alle onderzoeken terugkomt is dat er vooral nog méér onderzoek nodig is naar de inzet van muziek als interventie bij allerlei soorten behandelingen en patiëntdoelgroepen. Waar werkt muziek wel, niet of minder, welke soorten muziek werken wel en welke niet (en wanneer en waarom), wat is het verschil tussen actief muziek maken en passief muziek luisteren. Onderzoek naar muziekinterventies in de gezondheidszorg is nog relatief jong (van de laatste 10, 15 jaar) en lijkt vooral nog in de USA plaats te vinden, waar muziekinterventies in ziekenhuizen al meer verspreid over het land te vinden zijn. Wel worden er steeds meer onderzoekslijnen óók in Nederland actief.

Wat mij nou zo leuk lijkt…

…is om enerzijds het wetenschappelijk onderzoek in Nederland naar muziekinterventies en anderzijds de dagelijkse praktijk van het zinvolle werk van Muziekids stapsgewijs met elkaar te gaan verbinden. Dat wat blijkt uit de (literatuur)onderzoeken toetsen aan de hand van de inzet van muziekvrijwilligers op allerlei locaties in Nederland, en vice versa. Volgens mij kan de praktijk van Muziekids het wetenschappelijk onderzoek in Nederland heel goed voeden en zorgt meer backup van de wetenschap voor nieuwe bevestiging en fondsenstromen voor Muziekids’ werk.

Een belangrijke schakel tussen beide ‘stromingen’ zou wel eens hoogleraar neuropsychologie prof. dr. Erik Scherder kunnen zijn. Hij is fervent pleitbezorger van méér muziek in eenieders leven én in de gezondheidszorg. Niet voor niets is professor Scherder al jarenlang enthousiast ambassadeur van Muziekids. Het lijkt me fantastisch meer op te trekken met deze inspirerende persoon, meer ziekenhuizen te motiveren gericht onderzoek te doen en gaandeweg ook meer te leren over mijn eigen muzikale ervaringen in de wereld van de chronische pijn.

Maar natuurlijk zijn er meer mensen actief naast Erik Scherder; denk bijvoorbeeld maar eens aan de mensen van Muziek als Medicijn, van het Lectoraat Lifelong Learning in Music of aan iemand als Artur Jaschke (klinisch neuromusicoloog).

Ook hier zijn middelen voor nodig.

Niets is voor niets; goed en zinvol onderzoek doen kost nu eenmaal (veel) geld. Er gaan veel werk en veel uren in zitten van een onderzoeksteam, er is geld nodig voor de gerichte (extra) inzet van muziekvrijwilligers, er moeten rapporten worden geschreven en goed onderzoek heeft ook goede pr en media-aandacht nodig.

Ken je mensen die werken bij bedrijven die gericht onderzoek naar de inzet van muziek in de gezondheidszorg een warm hart toedragen? Of die op andere manieren onderzoek kunnen en willen faciliteren? Neem contact met me op of stimuleer anderen dat te doen. Fundraising acties zorgen voor nieuw geld dat ook aan onderzoek besteed kan worden, júist voor de kinderen die ‘muziek’ zo hard nodig hebben!

Deel je ervaringen

  • Heb jij wel eens in het ziekenhuis gelegen en tijdens een van je behandelingen, of tijdens je verblijf, gebruik gemaakt van muziek?
  • Op welke manieren zouden we volgens jou extra fondsen kunnen ophalen voor méér gericht onderzoek naar de effecten van de inzet van muziek in ziekenhuizen en de gezondheidszorg?
  • Wat vind je van het idee dat zoiets ‘simpels’ als muziek aantoonbaar kan zorgen voor minder medicijngebruik?
  • Doe je zelf wellicht onderzoek naar de effecten van muziek in de zorgsector?
  • Moet er wel worden geïnvesteerd in het laten spelen van muzikanten in ziekenhuizen en (kinder)klinieken, als het simpelweg aanbieden van muziek (passief luisteren) ook al kan zorgen voor een positief effect?

Deel je gedachten en ervaringen via de reactiemogelijkheid hieronder.

Meer lezen

“Music therapy has been a tremendous benefit not only for my child, but also for our family. During music therapy time, my child is able to do fun things that help him forget about his pain. We are grateful to share some time with him doing things that bring back a smile to his face.”

Parent of a hospitalized child undergoing treatment for cancer, musictherapy.org

De kracht van muziek: alom bekend. En tegelijk nog zo miskend.

Geschatte leestijd: 6 minuten.

Muziek verrijkt het leven en beschermt tegen aftakeling. Muziek heelt, verzacht, troost en leidt af. Muziek luisteren. Muziek maken. Spelen met muziek. Muziek inzetten in de zorg. Muziek als therapie. Antropologen hebben geen enkel volk op de wereld kunnen ontdekken waar muziek niet op een of andere manier een rol speelt. Iedereen kent de kracht van muziek. En tegelijkertijd is die kracht nog zó miskend. Het wordt tijd dat muziek de centrale functie in de maatschappij krijgt die het verdient.

Muziekwetenschappers en de kracht van muziek

Wetenschappers als Prof. Erik Scherder en Dr. Ben van Cranenburgh zijn er al jaren over uit: muziek heeft een enorm ingrijpende invloed op het functioneren van iedereen. Met muziek worden activiteiten mogelijk die tot dan toe uitgesloten waren: mensen met Parkinson lopen zonder hapering op een ritme, mensen met chronische pijn voelen minder pijn bij muziek, demente mensen leven op bij muziek, mensen die een operatie ondergaan met muziek hebben na afloop minder pijnmedicatie nodig.

Ik heb er al vaker over geschreven, maar ook ik merk die invloed van muziek dagelijks. Niet alleen is mijn stemming door muziek te luisteren of te maken beter, ook voel ik de chronische pijn die ik nu eenmaal heb minder als ik muziek maak, piano speel. De pijn wordt als het ware naar de achtergrond gedrukt. Stop ik met spelen, dan komt de pijn na 15, 20 minuten weer tevoorschijn.

Muziek luisteren maar zeker ook zelf muziek maken activeert meerdere delen in het brein, zo leggen deze wetenschappers telkenmale uit aan iedereen die het wil horen. Door een muziekinstrument te leren bespelen ontstaan verbindingen in de hersenen en tussen hersenhelften die ook ‘therapeutisch’ kunnen worden benut, bijvoorbeeld binnen de neurorevalidatie.

Muziekonderwijs en muziektherapie moeten maatschappelijk dan ook veel belangrijker worden dan tot nu toe het geval is geweest, bepleiten mensen als van Cranenburgh en Scherder. Muziek heeft een plek in alle lagen van de bevolking, bereikt alle uithoeken van het brein en zit in alle aspecten van het leven. Maar muziek krijgt nog niet de credits die het op basis hiervan verdient.

De kracht van muziek. Dr. van Cranenburgh schreef er in 2018 een boek over: Muziek en Brein. Kees Weggelaar schreef er de volgende samenvatting van:

De kracht van muziek inzetten rondom de zorg voor kinderen

Sommige kinderen hebben moeite met het interpreteren van gedrag van anderen. Wat bedoelt iemand nou met wat hij zegt, hoe moet je je gedragen in bepaalde sociale situaties. Sommige kinderen hebben een laag of onvoldoende ontwikkeld zelfbeeld of bijvoorbeeld last van faalangst. Hoe kan je in dit soort situaties “muziek” inzetten?

Het hoeft niet altijd te gaan om kinderen met een verstandelijke beperking of kinderen met bijvoorbeeld autisme, hoewel muziektherapie juist ook bij hen veel kan brengen. Voor allerlei kinderen kan muziek een speels instrument zijn om zichzelf beter te leren ontdekken. Het bespelen van instrumenten kan bijvoorbeeld helpen om emoties meer te uiten. Maar spelen met instrumenten is ook iets heel fysieks, je moet ermee aan de slag met je handen, met je mond, je ademtechniek, met afwisseling tussen inspanning en ontspanning. Met behulp van maat, ritme, harmonie, klank en melodie maar ook met stem, improvisatie, spelvormen en bestaande liedjes krijgt een muziektherapeut vaak snel toegang tot de wereld van kinderen.

Ouders geven na afloop van een les muziektherapie vaak aan dat kinderen meer ontspannen zijn, zich beter of makkelijker uiten en dat ze in de loop van de lessen sociaal vaardiger worden. Of juist een beter besef van hun eigen positie ten opzichte van anderen krijgen, een steviger zelfbeeld ontwikkelen, met succes nieuwe vaardigheden aanleren. Kinderen leren via muziek om te gaan met (plotselinge) veranderingen, leren samenwerken, zich beter te concentreren en krijgen meer inzicht in gevoelens van zichzelf en anderen.

Ik kreeg een paar maanden terug via een gesprek met Tatiana van der Heijde een héél klein eerste inkijkje in de wereld van muziek’therapie’ en kinderen. Therapie tussen haakjes, want het lijkt meer gewoon lekker muziek maken en spelen, maar toch bijzonder om te zien hoe zij op een heel speelse manier de band tussen ouders en kinderen versterkt, bijvoorbeeld met lessen ‘Muziek op Schoot’. Ook sprak ik met muziektherapeute Julia Engelbrecht, Praktijk voor vaktherapie Breda, die vertelde over hoe zij muziek inzet om kinderen en volwassenen weer gerichter te leren denken, voelen en handelen.

De kracht van muziek inzetten rondom de zorg voor ouderen

Ouderen worden op latere leeftijd vaak kwetsbaar. Bij veel, niet alle, ouderen is sprake van eenzaamheid en het geheugen gaat achteruit. Het inzetten van muziek en muziek’therapie’ (of eenvoudiger, een muziekactiviteit) bij ouderen, bijvoorbeeld in een verpleeghuis of zorginstelling, leidt vaak tot nieuwe mogelijkheden van interactie en het uiten van gevoelens. Naast het feit dat veel ouderen de activiteit an sich waarderen (afleiding, het breekt de dag) draagt het ook bij aan een betere concentratie en het makkelijker kunnen communiceren.

Bij ouderen met dementie zorgt de inzet van muziek voor minder onrust en depressie. Ouderen met bijvoorbeeld Parkinson of een herseninfarct revalideren aantoonbaar beter wanneer wordt gewerkt met muziek. Muziek kan bijdragen om vergeten herinneringen terug te brengen of te verwerken. Muziek heeft bij ouderen bijvoorbeeld ook een functie rondom de nacht en slapen: vaak treedt bij ouderen een innerlijke onrust op bij het naar bed gaan en later in de nacht. Muziek luisteren bij het naar bed gaan zorgt voor meer rust bij het inslapen en een beter slaappatroon.

Muzikaal mantelzorgen

Muziekactiviteiten of muziektherapie zijn niet altijd direct voorhanden in een zorginstelling. De stichting Miracles of Music heeft een aantal praktische tips op een rij gezet wanneer mantelzorgers of individuele begeleiders of zorgverleners met muziek aan de slag willen:

  • gebruik voorkeursmuziek; vraag naar de favoriete muziek van vroeger; dat geeft ouderen een veilig gevoel en zorgt voor herkenbaarheid
  • kies in de ochtend en avond rustige muziek: zorg voor een fijne start en afsluiting van de dag; gedurende de dag kan je juist muziek kiezen die activeert
  • bespreek het doel van de muziekactiviteit: is het ter ontspanning, afleiding of is ‘activering’ juist een hoofddoel?
  • gebruik muziek juist ook tijdens zorgmomenten: muziek zorgt voor extra rust en afleiding tijdens wassen, aankleden of naar bed gaan
  • zet muziek in om te verbinden: samen zingen of klappen zorgt voor samenwerking; begin zelf en maak zinnen bijvoorbeeld niet af
  • bouw afwisselend ook momenten van stilte in en check, kijk of vraag dan of de persoon de muziek nog steeds prettig vindt

Bron: Miracles of Music

Ik heb zelf nog niet de werking van muziek bij ouderen van dichtbij mogen ervaren. Ik heb uiteraard wel diverse documentaires op tv en internet gezien, waarbij je soms van je stoel valt hóeveel verschil het spelen van een relatief eenvoudig melodietje bij bijvoorbeeld iemand met dementie kan maken. Ouderen die haast bewegingloos in bed liggen, de hele dag, en met een muziektherapeut aan bed opeens bijna letterlijk ‘tot leven’ komen, om na een aantal sessies weer rechtop in bed te zitten en (zachtjes) mee te zingen. Het lijkt me fantastisch om een keer mee te lopen met een muziektherapeut -nee, ik zing nog steeds niet 🙂 en met eigen ogen te zien wat muziek bij ouderen kan bereiken.

Nederlandse Vereniging voor Muziektherapie

Muziektherapie is in Nederland een vaktherapeutisch beroep. De Nederlandse Vereniging voor Muziektherapie, de NVvMT, verenigt muziektherapeuten, studenten muziektherapie, verwijzers en iedereen die belangstelling heeft voor de inzet van muziek.

De NVvMT streeft er naar dat muziektherapie een erkende, innovatieve en bewezen therapievorm wordt, met een plek in alle zorgsectoren en toegankelijk voor alle individuele cliënten.

De vereniging stimuleert meer bewustzijn van de kracht van muziek en muziektherapie. Ze onderhoudt een netwerk van aangesloten muziektherapeuten, een databank met kennis over muziektherapie, een vak– en publiekswebsite en geeft diverse publicaties en tijdschriften uit.

Lees de brochure Muziek Maakt Gezond met uitleg over muziektherapie:

Deel je ervaringen

Ik ben overtuigd van die kracht van muziek. Deels omdat ik gewoon al tientallen jaren, al sinds dat ik klein was, plezier, afleiding en soms ook troost haal uit muziek. Deels vanwege mijn ervaringen met zelf muziek maken en chronische pijn. Maar ik ben ook nieuwsgierig of jij die ervaringen herkent.

  • Heb jij zelf of in je omgeving gezien hoe muziek van invloed is op iemands welbevinden of herstel?
  • Heb jij ervaring met muziektherapie?
  • Wat vind je van het pleidooi van mensen als Scherder en van Cranenburgh om muziek een meer centrale rol te geven in de zorg en de maatschappij?

Meer lezen

  • Dr. Ben van Cranenburgh schreef een boek, Muziek en Brein, dat in 2018 verscheen.
  • Ontdek meer brochures en publicaties van de NVvMT
  • De NVnMT heeft op haar sites een aantal factsheets staan van de AMTA, de Amerikaanse vereniging voor muziektherapie. Per ziektebeeld vind je links naar wetenschappelijk onderzoek naar effecten van muziektherapie. Ik zie dat er ook een ‘Chronische pijn’ factsheet is…
  • Stichting Muziekids benut de kracht van muziek op een hele speelse manier richting kinderen en jongeren in ziekenhuizen en zorginstellingen. Zij mogen samen met muziekprofessionals en muziekvrijwilligers zelf muziekinstrumenten bespelen en ervaren. Aan bed, of in een speciale Muziekids studio in het ziekenhuis.
  • Het TV programma Dokters van Morgen besteedde in 2019 een uitzending aan Muziek als Medicijn, met antwoord op vragen als:
    • Kan muziek helpen bij een operatie?
    • Hoe kan muziek een te vroeg geboren baby helpen?
    • Wat kan muziek doen bij mensen met dementie?
    • Kan muziek helpen om in slaap te vallen?
Chirurgen van het Erasmus MC aan het werk tijdens een wakkere hersenoperatie.

Geopereerd worden terwijl je muziek maakt: wakkere hersenoperaties

Geschatte leestijd: 4 minuten.

Ooit al wel eens gehoord over de ‘wakkere hersenoperatie’? Ik las deze week een bericht over Jelle van Tilburg uit Bergen op Zoom. Jelle, 34 jaar, is gitarist en instrumentenbouwer. Jelle kreeg eerder dit jaar te horen dat hij een kwaadaardige hersentumor heeft. Hersenkanker is één van de moeilijkst te behandelen vormen van kanker én komt relatief vaak voor onder jonge mensen. Tijdens zijn zoektocht naar ziekenhuizen waar ze deze tumor goed kunnen behandelen realiseerde Jelle zich dat er nog maar relatief weinig bekend is over zijn aandoening en behandeling…

Wat is belangrijk voor iemand die een instrument bespeelt? Precies, de fijne motoriek en creativiteit. Om die te beschermen besloot Jelle samen met zijn neurochirurg te kiezen voor een wakkere ‘craniotomie’: de wakkere hersenoperatie.

Opereren terwijl de patiënt wakker is

De laatste jaren wordt er steeds vaker de vraag gesteld of een patiënt wel onder narcose hoeft te zijn, met alle bijbehorende gevolgen. Het Erasmus MC voert al sinds 2002 wakkere hersentumoroperaties uit, een techniek overgekomen uit Duitsland. Snijden in hersenen doet op zich geen pijn, want hersenweefsel bevat geen pijnreceptoren. Daarbij is het voordeel dat de patiënt tijdens de operatie de chirurg kan helpen met feedback op tests die worden uitgevoerd.

Zeker wanneer herstentumoren worden verwijderd is het uitermate belangrijk voldoende weg te snijden zodat de tumor écht wordt weggehaald. Maar ook weer niet teveel, om te voorkomen dat verlamming of een andere handicap het gevolg is. En dat is een kwestie van millimeters. Iets te ruim en er wordt een ‘functioneel gebied’ geraakt, waardoor bijvoorbeeld spraak of beweging van ledematen uitvallen.

Een instrument bespelen tijdens je eigen operatie

Ik had al eens een documentaire gezien waarbij een Parkinson patiënt, Peter Bastemeijer, in 2014 live op televisie een Deep Brain Stimulation (DBS) hersenoperatie onderging. Eveneens een ‘wakkere hersenoperatie’. Ontzettend bijzonder om te zien wat het effect was van het aan- en uitzetten van de aangebrachte elektroden in zijn hersenen op zijn motoriek, het schudden ofwel de tremor. Ook had het positioneren van de elektroden effect op het wel of niet triggeren van emoties. Daarom wordt er ook al lang gediscussieerd over de vraag of DBS ethisch verantwoord is. Omdat je natuurlijk stevig ingrijpt op iemands leven en karakter.

Overigens wordt Deep Brain Stimulation ook al langere tijd toegepast bij chronische pijn. De techniek is natuurlijk niet vergelijkbaar met hetgeen bij Jelle is gebeurd, het ziektebeeld is anders, maar DBS is in mijn ogen ook een voorbeeld van een ‘wakkere operatie’. Zelf ben ik ook al wat langer geïnteresseerd in de techniek van Deep Brain Stimulation. DBS wordt ook toegepast bij chronische pijn, waarbij de elektroden van de neurostimulator niet zoals eerder bij mij in de rug worden geplaatst, maar in de hersenen. De stimulator geeft rechtstreeks hele kleine stroomstootjes af aan de hersenen, bedoeld om over-activiteit van (pijnsignalen in) die hersenen wat af te remmen. Deze toepassing wordt met name in Duitsland al uitgevoerd door Prof. Dr. Visser-Vandewalle in Keulen.

Maar nog niet eerder zag ik het voorbeeld voorbij komen van iemand die tijdens zijn eigen operatie muziek bleef spelen. Totdat ik deze week hoorde over Jelles operatie. Neurochirurg Arnaud Vincent van het Erasmus Medisch Centrum verwijdert wekelijks hersentumoren bij patiënten. Maar ook voor hem was het een ‘eerste keer’ dat één van zijn patiënten gitaar speelde tijdens zo’n operatie. En die patiënt speelde ook niet eens zomaar ‘een riedeltje’, maar ‘Wish You Were Here’ van Pink Floyd. Dubbel mooi; ik vind het een mooi nummer en ook de onderliggende boodschap, Jelle die zijn naasten mist tijdens de ingreep, is mooi.

“Dingen zoals muzikaliteit, daarvan weten we niet waar dit in de hersenen zit. We weten wel waar een klein deel van het geheugen zit en vaardigheid en gehoor. Dus we testen tijdens de operatie ook maar een klein gedeelte van die muzikaliteit. Als het gitaar spelen moeilijker wordt, dan gaan we alleen verder met het testen van de vaardigheid van de handen. De operatie is geslaagd als de patiënt er goed uit komt, als alle hersenfuncties intact zijn. En daarnaast als er zoveel mogelijk tumorweefsel is verwijderd.”

Neurochirurg Dr. Arnaud Vincent

Meer aandacht voor hersenonderzoek

De operatie van Jelle verliep goed, kalm en ‘in control’. De hersentumor is weggesneden en Jelle heeft zijn fijne motoriek behouden. Al na drie dagen was hij weer thuis, waar hij verder kon herstellen. Ook al gaat het herstel voorspoedig, Jelle blijft tegelijkertijd realistisch. Zijn levensverwachting is flink toegenomen, maar met kwaadaardige hersentumoren weet je het nooit helemaal zeker.

Jelles wens voor nu? Dat er méér aandacht komt voor hersenonderzoek in het algemeen en ‘wakkere hersenoperaties’ in het bijzonder. “Het liefst wil ik dat miljoenen mensen mijn filmpje gaan zien en onderzoek naar hersentumoren gaan ondersteunen.”

Jelles oproep triggerde mij om dit bericht te plaatsen. Ik vind het een prachtig voorbeeld van toepassing van ‘muziek in de zorg’: door een muziekinstrument te blijven bespelen help je de chirurg bij het nemen van beslissingen.

Deel je ervaringen

  • Hoe denk jij over wakker zijn tijdens je eigen operatie? Zou jij ook kiezen voor een wakkere operatie, als je je verplaatst in Jelles situatie?
  • Wat kan in Nederland worden gedaan om deze vorm van hersentumor-operaties bekender te krijgen? Erasmus MC Foundation te steunen in hun vernieuwende werk?
  • Had jij al wel eens gehoord over Deep Brain Stimulation? Wat vind je van deze manier van beïnvloeding, en van de ethische discussie hieromtrent? Goede medische ingreep, of is dit tevéél ingrijpen in het leven en karakter van iemand?
  • En zie je mij over een tijdje al piano spelend in de operatiekamer actief, terwijl mijn hersenen worden klaargemaakt voor Deep Brain Stimulation? Lijkt me best gezellig, liefst met Tak & Band of OnCue erbij dan 😉

Deel je gedachten via de reacties onderaan.

Meer lezen

‘Ik hoop dat iedereen die dit filmpje ziet onderzoek naar hersentumoren gaat steunen’

Jelle van Tilburg

Een kind aan het zingen in de microfoon

Muziek leert je scherper waarnemen en bewuster nadenken. Over de ‘kracht van muziek’.

Geschatte leestijd: 6 minuten.

Als ik me onrustig voel, of verdrietig of boos, luister ik naar muziek. Het maakt me blij, rustig en ontspannen. Muziek voelt als thuis.

Stella de Geus, finalist The Voice Kids 2017

Kindermuziekweek

Van 27 maart tot en met 5 april is het weer Kindermuziekweek. De bedoeling van deze week is om overal in het land muziekoptredens te verzorgen voor kids. Om kinderen te activeren voor muziek, maar ook om lekker te kijken en te inspireren. Het corona-virus gooide ook hier roet in het eten, maar de organisatie van de week bouwde het programma razendsnel om tot online programma. Met o.a. energizers, workshops over verschillende instrumenten, optredens van o.a. Dirk Scheele, Youtube filmpjes, danssessies en dagelijkse voorleesmomenten met lezen op muziek.

Ik vind dat fenomeen ‘de dag van’…’de week van’…’de maand van’ een beetje aan kracht inboeten de laatste tijd. Iedere dag is het wel weer een dag van een specifiek thema. Alle thema’s schreeuwen om aandacht, om online deelname, om succesvolle social campagnes. Ik heb het idee dat veel mensen een beetje “dag van…”-moe zijn. Voel jij dat ook? Laat het me weten, via de reacties.

Maar, opportunisme is mij niet vreemd, deze “Muziek-tiendaagse” vind ik toch zeker de moeite waard. De kracht van muziek voor kinderen is zo sterk, en zo universeel…muziek kan voor kinderen (en volwassenen) in deze onzekere tijden zéker een instrument van troost en ontspanning zijn.

Wat is nu precies die kracht van muziek?

“Muziek is voor mij Leven en Vrijheid”, zegt FunX radio dj Fernando Halman in de Kindermuziekweek-special. “Soms kun je een gevoel niet in woorden omschrijven, maar kan muziek het perfect weergeven. Ik vind het betoverend als akkoorden van muziek samensmelten met de tekst die er op wordt gezet. Dan heb je een legendarisch nummer”.

Door muziek te maken, bijvoorbeeld via muziekonderwijs, ontwikkelen kinderen de topfuncties van hun brein, waardoor ze niet alleen beter gaan rekenen en schrijven, maar ook doordacht zullen handelen in hun dagelijkse leven. Kinderen raken ontroerd door muziek, ontspannen, of juist heel blij. Luisteren naar een concert, klassiek of pop, is voor kinderen een actief proces. Kinderen worden verrast, horen voor hen nog onbekende klanken en kunnen allerlei verschillende beelden ontwikkelen bij het luisteren van die muziek. Het leert hen scherper waarnemen en bewuster na te denken over wat ze horen en ervaren.

Wat gebéurt er in je brein als je muziek maakt?

Het bespelen van een instrument of het zingen in een koor is niet alleen leuk om te doen. Het is ook ontzettend gezond. Het geheugen verbetert en het probleemoplossend vermogen ontwikkelt. Op jonge leeftijd zorgt het bespelen van een instrument ervoor dat de verbindingen tussen taalgebieden in het brein verbeteren. Dit komt doordat de linker- en rechterhelft van de hersenen beter met elkaar samenwerken. En dat is ook weer belangrijk voor de interactie tussen emoties en het gedrag.

Dopamine, oxytocine: er gebeurt van alles in je lijf bij muziek

Als je muziek luistert worden onder andere diverse motorische gebieden in de hersenen actief. Hierdoor willen we graag bewegen op muziek. Ook wordt het stofje dopamine aangemaakt, dat zorgt voor een gelukzalig gevoel. En als we muziek maken in groepsverband dan komt de stof oxytocine vrij. Dit is ook een geluksstofje dat zorgt voor een gevoel van saamhorigheid. 

In 2019 en 2020 werd bekend dat patiënten minder pijn ervaren door muziek te luisteren. Ook is er minder pijnmedicatie nodig als patiënten muziek luisteren, voor, tijdens en na een operatie.

Motoriek, sensoriek, emotie, cognitie: muziekspelen is een supercombinatie van alle factoren.

Neuropsycholoog Erik Scherder

Mijn kinderen en muziek

Ik heb zelf een muzikale jeugd gehad. Ik schreef er al eerder over, maar met een vader die dirigent was en muzieklessen (AMV, Algemene Muzikale Vorming) gaf ging dat eigenlijk vanzelf. Er is nooit gepusht, maar muziek luisteren en maken hoorde er gewoon bij. Als vanzelf ging ik na de algemene muzieklessen een instrument bespelen. Later koos ik bewust voor piano en synthesizer en begon mijn leven als (amateur)muzikant. Ik heb daar ontzettend veel profijt van gehad. Nu nog, want: muziek maken verlaagt tijdelijk mijn (chronische pijn)beleving. Hoe letterlijk wil je de kracht van muziek ervaren!

Mijn kinderen heb ik ook nooit gepusht om iets met muziek te gaan doen. Van kleins af aan zingen en dansen ze er al op los. Om één of andere reden ontwikkelde ik in de loop der jaren een zangblokkade, maar met mijn kids zette ik die tijdelijk opzij. Als er verder geen toeschouwers waren, tenminste. Regelmatig ging ik met een van de kinderen achter de piano zitten, lekker even ‘rammen op de toetsen’. In latere jaren kwam er huiswerk bij vanuit de muziekles op school en gingen ze serieuzer oefenen. Maar tot voor kort had geen van de drie ambitie om écht iets met het leren van een instrument te gaan doen.

Piano en bandles bij The Loads, onze overburen

Totdat Tijs uit het niets zei ‘Pap, ik wil op pianoles. En dan niet van die klassieke piano, maar zoals jij dat doet, op dat keyboard (synthesizer) of iets met een band’. Dat gaat wel vaker zo met Tijs; een hele tijd hoor je hem er weinig over, pushen heeft ook volkomen geen zin (los van dat ik nooit heb wíllen pushen), en opeens komt hij er mee. En dan zal het ook gaan gebeuren 😉 Van mij had het uiteraard ook gitaar, saxofoon of drums mogen zijn, maar natúúrlijk is het leuk dat hij kiest voor mijn favoriete instrument -en ook wel zo praktisch…

Ik heb hem, na een eerste aanzetje vanuit mij, laten uitzoeken hoe dat werkte bij de Nieuwe Veste (de ‘culturele markthal’ in Breda, mede dus muziekschool). Zij bleken een heel mooi combiprogramma te hebben waarbij je wekelijks een halfuur piano/synthesizer les hebt (alleen of in duo) en direct daarna een halfuur bandles. Gewoon, samenspelen vanaf moment 1…ideaal. Samen muziek maken leert je luisteren naar anderen, nadenken over welke rol je hebt in een groep en welke partijen daar bij passen. De lessen bleken ook nog eens bij ons aan de overkant gegeven te worden, in Nieuwe Veste-dependance The Loads. Ideaal x2.

Nieuwe Veste-docente Karina (Rombouts) is creatief in Corona-tijd, want de lessen gaan gewoon door, online. Met een verbinding via videobellen krijgt Tijs alsnog virtueel les, zodat hij vooruit blijft gaan. Alleen het bandgedeelte staat logischerwijs even stil.

Pianoles in corona-tijd: de pianojuf via je smartphone

Ik vind het fantastisch te zien dat in ieder geval één van mijn kids de kracht van het zélf maken van muziek kan ervaren. De andere twee hebben andere creatieve of sportieve hobby’s, zoals dansen en zingen, en dat is uiteraard ook prima.

Muziek als afleider voor kinderen in ziekenhuizen

Ik heb er al meer over geschreven maar een heel bijzondere manier van het toepassen van die ‘kracht van muziek’ gebeurt bij Stichting Muziekids. Met muziek in ziekenhuizen en zorginstellingen willen zij zo veel mogelijk kinderen en jongeren afleiden en soms ook troost bieden. Het inzetten van muziek als het even niet, of helemaal niet, lekker met je gaat. Op momenten dat je opgenomen bent en er weinig te beleven valt in het ziekenhuis komen muziekvrijwilligers bij je aan bed of loop je zelf naar de studio, waar mogelijk. Lekker even een halfuurtje of uur geen patiënt zijn, maar gewoon kind. Samenspelen met andere leeftijdsgenoten, onder begeleiding en aansporing van muziekprofessionals.

Muziekids biedt eigenlijk een jaarrond-Kindermuziekweek. Muziek geeft kinderen voor even dat gevoel van ‘geborgenheid’, biedt afleiding als kinderen hun ‘thuis’ missen. En dat gebeurt inmiddels op steeds meer locaties in Nederland. Het doel is om op iedere locatie waar Muziekids actief is of wordt, zoveel mogelijk dagdelen actief te kunnen zijn met muziek. Ieder dagdeel heeft -uiteraard- een kostprijs (instrumenten, reiskosten, vrijwilligerskosten, salariskosten van de studioleiders, etc.).

Méér muziek voor méér kinderen op méér (ziekenhuis)locaties

Heb jij een goed idee om een fundraising actie op te starten voor Muziekids? Zodat steeds méér kinderen overal in Nederland jaarrond die kracht van muziek kunnen ervaren? Heb jij toegang tot fondsen, subsidies of werk je voor een werkgever die kinderen in ziekenhuizen kan ondersteunen? Leg contact en ik ga je koppelen aan Muziekids!

Lekker even drummen in de Muziekids muziekstudio in de KinderKliniek Almere

Deel jouw ervaringen

  • Heb je zelf ervaring met de kracht van muziek? Wanneer heeft muziek jouw geholpen op mooie of droevige momenten? Welke bijzondere herinneringen heb jij bij muziek?
  • Volgen jouw kinderen muziekles, op school en/of via een particuliere docent of muziekschool? Welke keuzes gingen daar aan vooraf? En treden ze ook wel eens live op?

Meer lezen?

Muziekorkest klassieke muziek

Spotlight: Muziek als Medicijn – meer wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van muziek in de zorg

Geschatte leestijd: 4 minuten.

Ik ben overtuigd van en doorlopend nieuwsgierig naar de kracht van muziek als instrument voor afleiding, troost en heling in de zorg. Tegelijkertijd moet je nog ontzettend voorzichtig zijn met uitspraken over de helende werking van zoiets ‘simpels’ als muziek. Maar toch; ik ben ook chronisch pijnpatiënt én toetsenist en ervaar dagelijks de invloed van muziek (spelen) op het pijnniveau dat ik ervaar. Het ‘trucje’ werkt niet áltijd, maar wel vaak: als ik piano speel voel ik voor even minder pijn. Stop ik, dan is na 15-20 minuten de pijn vaak weer terug. Hoeveel bewijs wil je hebben?

Neuropsycholoog Erik Scherder kan daar prachtig over vertellen:

Juist daarom vind ik de foundation Muziekids als Medicijn razend interessant. De foundation Muziek als Medicijn wil op wetenschappelijke basis vaststellen waar en wanneer muziek in de zorg een positief effect heeft en de toepassing ervan stimuleren.

Wat is de oorsprong van Muziek als Medicijn?

De foundation Muziek als Medicijn is gestart vanuit het Erasmus Medisch Centrum in Rotterdam. Deze stichting heeft als doel muziek een plaats te geven als innovatieve, ‘evidence based’ behandeling binnen én buiten de gezondheidszorg.

Waarom ‘muziek’ toevoegen aan behandelingen in de medische zorg?

  • Muziek als duurzame behandelingsvorm kent geen bijwerkingen.
  • Muziek is goed toegankelijk, laagdrempelig en veel mensen (patiënten) hebben in een of andere vorm ‘iets’ met muziek
  • De uitvoer van muziek in de meest basale vorm kent minimale kosten

Juist daarom maakt muziek een brede toepassing mogelijk en kan het kostenbesparend werken.

Muziek is ontspanning en dat is iets waar zieke kinderen in een ziekenhuis behoefte aan hebben. Dat is belangrijk voor ze en kan zelfs bijdragen aan een sneller herstel.

Prof. Gert Jan Kaspers, VUmc Amsterdam

Wat doet Muziek als Medicijn?

Door het uitvoeren van systematische literatuuranalyses en kwalitatief hoogstaand klinisch onderzoek draagt de onderzoekgroep bij aan de wetenschappelijke kennis over de werking en de toepassing van muziek. Met als doel om de muziek als behandeling in de reguliere zorg de plaats te geven die haar toekomt.

Kort filmpje over het werk van Muziek als Medicijn, door documentairemaker Pim Giel

Wie ‘zijn’ Muziek als Medicijn?

De stuurgroep van de stichting bestaat uit Prof. Dr. Hans Jeekel (voormalig hoofd van de afdeling chirurgie van het Erasmus MC en pianist), Fryke Kuipers (zet zich in voor muziek en welzijn in de gezondheidszorg na een carrière bij diverse banken), drs. Paul Hekking (longarts en muziektheoreticus) en Pien Bax-Engelsman (fondsenwerving).

Daarnaast is er -uiteraard- een comité van aanbeveling met onder andere Burgemeester Aboutaleb en Mw. van Zweden (inderdaad, van Jaap) en zijn er tientallen onderzoekers in de medische praktijk betrokken bij het werk.

Wat zijn resultaten van Muziek als Medicijn?

Muziek als Medicijn heeft diverse onderzoeken gelijktijdig lopen, waarvoor ook doorlopend extra funding wordt gezocht. Daarnaast zijn meerdere onderzoeken al afgerond. Over de resultaten van de onderzoeken die worden uitgevoerd wordt regelmatig gepubliceerd in wetenschappelijke medische tijdschriften.

Afgerond

Er is bijvoorbeeld onderzoek gedaan naar het effect van muziek op angst- en pijnbeleving tijdens operaties. Daarbij werden positieve effecten gevonden van muziek op angst en pijn bij volwassenen, zowel vóór, tijdens, als na de operatie. Er was minder angst en men beleefde minder pijn door het luisteren naar muziek. Er is onderzoek gedaan naar de invloed van muziek op chronische hoge bloeddruk (hypertensie); ondanks dat vervolgonderzoek nodig is lijkt de bloeddruk lager te worden als er over lange termijn een aantal malen per week naar muziek wordt geluisterd. In het Sophia Kinderziekenhuis (Rotterdam) is een onderzoek naar muziekinterventies vóór en tijdens operaties bij 195 kinderen tussen 0 en 3 jaar uitgevoerd. Het betrof operaties bij kinderen die een veelvoorkomende chirurgische ingreep ondergingen, zoals een liesbreuk operatie. Muziek leek met name bij onrustige kinderen behulpzaam te zijn op de mate van onrust.

Voor een volledig overzicht: zie onderzoek.

Lopend

Op dit moment wordt er onderzoek gedaan naar de invloed van muziek op het aanleren van chirurgische vaardigheden bij geneeskundestudenten. Er is literatuuronderzoek dat wordt uitgebreid met experimenten naar de reeds aanwezige aanwijzingen dat een chirurg beter presteert wanneer er muziek gespeeld wordt. En er wordt een studie uitgevoerd of luisteren naar muziek en samen zingen niet alleen kortstondig, maar ook op langere termijn een effect kan hebben op thuiswonende mensen met dementie.

Voor een volledig overzicht: zie onderzoek.

Muziek in de medische praktijk: Stichting Muziekids

Naast het theoretische onderzoek van Muziek als Medicijn is er in de medische wereld al sinds 2010 een praktische toepassing, in de vorm van de muziekstudio’s en muziektroubadours van Stichting Muziekids. Wat de onderzoekers van Muziek als Medicijn wetenschappelijk bewijzen ondervinden de muziekvrijwilligers en professionals van Muziekids iedere dag weer: de positieve invloed van muziek op welzijn en welbevinden van patiëntjes die voor polibezoek of opname in het ziekenhuis moeten zijn.

‘Geen soft gelul, het is keiharde wetenschap’, aldus kinderarts Jos Bruinenberg van het ETZ ziekenhuis in Tilburg. Jos Bruinenberg is al meerdere jaren pleitbezorger van het werk van Muziekids in het ETZ.

De muziekstudio heeft zo’n positieve invloed. Veel meer eigenlijk dan de CliniClowns. Die zijn onverwacht, onvoorspelbaar. Muziek doet iets met iedereen.

Kinderarts Jos Bruinenberg, ETZ ziekenhuis Tilburg

Ander onderzoek naar de invloed van muziek op zorg en welzijn

Bradshaw

Eind 2011 toonde onderzoek van professor David H. Bradshaw (University of Utah) aan dat muziek invloed heeft op pijnervaring. 143 mensen luisterden naar muziek terwijl ze elektrische shocks kregen toegediend. Hoe meer ze opgingen in de muziek, hoe minder last ze hadden van de pijn.

Thaut en Macintosh

Professor Michael Thaut en Gerard MacIntosh kwamen in 2014/2015 geleden tot de ontdekking dat – door het zeer gericht aanbieden van muziek – de motoriek en spraak van mensen met hersenletsel of Parkinson verbeterden.

Universiteit van Californië

De Universiteit van Californië kwam in 1993 met het ‘Mozart-effect’. Een deel van de 36 onderzochte studenten luisterde naar Mozart’s Sonate voor twee piano’s in D majeur. Zij presteerden vervolgens aanzienlijk beter dan jongvolwassenen die naar iets anders luisterden of in een stille kamer zaten.

Help mee aan meer en groter onderzoek

Ik heb me al opgegeven als proefkonijn 🙂 voor onderzoek naar de effecten van muziek op chronische pijn beleving. Daarnaast zet ik me in als vrijwilliger voor Stichting Muziekids.

Wil jij onderzoek naar de invloed van muziek in de zorg ook steunen?

Beide organisaties zijn ANBI waardoor schenkingen belastingtechnisch aantrekkelijk zijn. Beide organisaties staan uiteraard ook open voor nalatenschappen.